Ocena brak

SYNESTETYCY - SYNESTEZJA I ASOCJACJE

Autor /Chuck Dodano /04.07.2011

Wiele kontrowersji budzi związek synestezji ze sztuką. Zarówno w literaturze, poezji, jak i w sztukach pięknych, synestezja była często stosowana jako środek wyrazu artystycznego w technice symbolizmu do transpozycji wrażeń, szczególnie w okresie dekadenckim przełomu XIX i XX wieku. Synestezja zajmowała ważne miejsce w kontekście idei syntezy i jedności sztuk. Mówi się w tym okresie o muzyczności malarstwa i poezji, czy też o malarskości muzyki. Najpełniejszy wyraz syntezy sztuk upatrywano w sztuce operowej, jak również teatralnej i filmowej. Obecnie powraca się do tych idei w odniesieniu do sztuki multimedialnej, wykorzystującej nowoczesne techniki elektronicznego zapisu cyfrowego dźwięku i obrazu, przekazywane przez telewizję, wideo, kinematrografię czy komputer (G.S.Barbatsis, 1999; J.A.Waterworth, 1997; Doctor Hugo, 1997).

Problematyka synestezyjnej integracji wielozmysłowej na nowo pojawia się w kontekście cybernetycznej przestrzeni wirtualnej rzeczywistości tworzonej przez komputer (F.Biocca, J.Kim, Y.Choi, 2001). Teoretycy sztuki zwracają uwagę na konieczność odróżnienia psychologicznego zjawiska synestestezji od metafor czy asocjacji, które stosowane są w sztuce jedynie dla uzyskania szczególnego wyrazu artystycznego i wywołania specyficznego nastroju (G.Berman, 1999; C.van Campen: 1997, 1999; C.Cazeaux, 1999, 2002; S.Dean, 1996; B.M.Galeyev, 1993; P.Hertz, 1999; M.R.Nelson i J.C.Hitchon: 1995, 1999). Pomimo podobieństwa efektów łączenia międzyzmysłowych wrażeń, zjawisko synestezji różni się od międzymodalnej metafory czy asocjacji następującymi cechami:

  1. synestezja łączy proste doznania (kolor, dźwięk, zapach, smak, dotyk) na niskim, percepcyjnym poziomie umysłowego przetwarzania informacji; asocjacje zwykle łączą złożone obrazy umysłowe, pośredniczone przez indywidualne sytuacyjne mechanizmy pamięciowe, semantyczne znaczenie bodźców, kulturowe konotacje itp.;

  2. synestezja, jest mimowolna i automatyczna, towarzyszy percepcji bodźca fizycznego; asocjacje są świadome, umyślne i dobrowolne, mogą występować dowolnie i niezależnie od percepcji;

  3. synestezje nie zmieniają się w ciągu życia jednostki; asocjacje są zmienne, zależne od wielu czynników, jak np. od doświadczenia, wiedzy, kultury, aktualnej sytuacji, nastroju, stanu psychofizycznego, które to czynniki modyfikują skojarzenia i konotacje;

  4. osoba z synestezją nie potrafi wyjaśnić, dlaczego posiada takie właśnie skojarzenia; w przypadku asocjacji osoby są najczęściej świadome źródła ich powstania (pośrednictwo emocjonalne, mechanizmy pamięciowe, styczność w czasie, podobieństwo, kontrast itp.).

Zdolność do tworzenia odległych asocjacji, która szczególnie charakteryzuje jednostki twórcze i jest wykorzystywana w ich pracy artystycznej, wydaje się stanowić charakterystykę ludzkiego umysłu. Być może częste występowanie synestezji wśród artystów (G.Domino: 1989, 1999; A.Dayley, C.Martindale, J.Borkum, 1997) łączy się ze szczególnymi predyspozycjami do łatwego i częstego posługiwania się metaforą, analogią czy odległą asocjacją.

Podobne prace

Do góry