Ocena brak

SYNESTETYCY - RYS HISTORYCZNY

Autor /Chuck Dodano /04.07.2011

Od najdawniejszych czasów prehistorycznych poznawaniu świata towarzyszyło dokonywanie odległych międzymodalnych skojarzeń. W pierwotnym synkretyzmie, charakteryzującym kulturę społeczeństw pierwotnych, magiczne obrzędy, związane z kultem bóstw, łączyły ze sobą w jednym doznaniu muzykę, taniec, kolory, formy, zapachy i smaki (C.Sachs, 1981). W celu intensyfikowania wrażeń uczestnicy obrzędów magicznych wprowadzali się w trans za pośrednictwem ostinatowych rytmów i melodii, tańca, oraz za pomocą narkotyków. W wyniku tych działań nierzadko pojawiała się synestezja – będąca wyrazem łączności ze światem pozaziemskim.

Można przyjąć, że fenomen synestezji jest znany ludzkości od dawna, a jego przejawy znalazły swój najpełniejszy wyraz na gruncie symbolizacji religijnej, co odzwierciedla się w takich dziełach, jak Apokalipsa Jana, Tybetańska Księga Zmarłych, Księga Zohar, izmailicka apokalipsa Umm al-Kitab czy mahajanistyczna Avatamsaka Sutra, jak również w klasycznych tekstach tantry hinduskiej (T.Sikora, 1999).

W starożytnych cywilizacjach międzyzmysłowe skojarzenia pojawiają się zarówno w mitach o stworzeniu świata, jak i w koncepcjach kosmologicznych, w medycynie, czy muzyce. W Egipcie śpiewające słońce stworzyło świat swymi promieniami. W mitologii Bramińskiej pierwsi ludzie byli świecącymi i dzwoniącymi istotami. W Chinach połączenie słuchu i wzroku nazywano „światłem ucha”. Zarówno w starożytnych Chinach, jak i w kulturze Mezopotamii, Babilonii czy Egiptu, związek kolorów, dźwięków, czy smaków podporządkowany był kosmologii oraz magii liczb i proporcji, które stanowiły podstawę nauki o prawach Natury i Wszechświata. Chiński system budowy wszechświata składał się z pięciu podstawowych elementów, którym przyporządkowane były poszczególne dźwięki, kolory, smaki, żywioły, planety, pory roku, czy części twarzy (J.Jewanski, 1994).

Te mistyczne tradycje przejęła szkoła Pitagorasa, Platona i Arystotelesa w teorii „muzyki sfer”. Od Średniowiecza greckie idee rozwijane były w ezoterycznych teoriach Cardanusa, Zarlina, Kirchera, czy Keplera (J.James, 1996). Poszukiwanie analogii między fizycznymi cechami dźwięków i kolorów znalazło odzwierciedlenie u Izaaka Newtona, który poszczególnym kolorom rozszczepionej przez siebie wiązce widma światła słonecznego przyporządkował kolejne dźwięki skali doryckiej. Wyrazem tych idei było tworzenie instrumentów połączonych z projekcją kolorowych świateł (A.B.Klein, 1937).

Najwcześniejsza wzmianka o zjawisku synestezji w pracach naukowych pochodzi od Johna Locke z roku 1690. W osiemnastym stuleciu synestezja pojawia się na polu nauk medycznych i filozofii. Szczególne zainteresowanie synestezją przypada na przełom XIX i XX w., kiedy to idea jedności zmysłów i jedności sztuk zawładnęła umysłami zarówno naukowców jak i artystów. L.E.Marks (1975) dokonał przeglądu naukowej literatury związanej z synestezją i podaje ogromną ilość artykułów, zwykle raportów z badań, jakie w tym czasie powstawały. Spośród wyróżniających się badaczy synestezji z tego okresu należy wymienić G.T.Fechnera, E.Bleura, K.Lehmana, F.Galtona, J.Claviere, A.Bineta, M.W.Calkinsa, T.Flournoy, G.Anschütza, A.Argelandera, P.E.Vernona, O.Ortmanna, T.F.Karwowskiego, H.S.Odberta czy C.E.Osgooda. Szczególne zasługi dla rozwoju zainteresowania synestezją w świecie naukowym przypadają w udziale Sir Francisowi Galtonowi (1883), który stwierdził wiele aktualnych do dzisiaj implikacji, jak np. idiosynkratyczny charakter synestezji oraz jej dziedziczność. W 1890 roku odbył się w Paryżu Międzynarodowy Kongres Psychologiczny, poświęcony synestezji, na którym powołano specjalną komisję w celu ujednolicenia terminologii, usystematyzowania metodologii badań i opisu, określenia częstości występowania synestezji, oraz ustalenia, czy zjawisko to odnosi się do patologii. Kongres ten przyczynił się to w znacznej mierze do rozwoju badań nad synestezją.

Przyjęcie paradygmatu behawiorystycznego spowodowało zahamowanie badań nad synestezją. Aktualnie zjawisko synestezji jest szeroko eksplorowane na gruncie niemal wszystkich dziedzin psychologii, z zastosowaniem nowoczesnych metod eksperymentalnych.

Podobne prace

Do góry