Ocena brak

SYNESTETYCY - CECHY SYNESTEZJI

Autor /Chuck Dodano /04.07.2011

Synestezja – oznacza jedność wrażeń ( w języku greckim: syn - razem; aisthesis - czucie). Synestezja jest indywidualnym wrażeniem zmysłowym, występującym wtedy, gdy jednozmysłowy bodziec (np. dźwięk) wyzwala w sposób mimowolny i automatyczny jednoczesne wrażenie w dwu lub więcej zmysłach (np. doznanie słuchowe i wzrokowe – widzenie koloru).

W nazwie określającej rodzaj synestezji zmysł stymulowany stanowi drugi człon, zaś pierwszy człon określa wyzwoloną tymże bodźcem synestezję, powyższy przykład koloru wywołanego dźwiękiem nazwiemy synestezją kolorowego słyszenia (ang. Coloured Hearing Synaesthesia; niem. Farbenhören; fr. audition colore). Kolorowe-słyszenie, zwane również chromostezją lub synopsją, jest najbardziej powszechną formą jednokierunkowej synestezji. Istnieje ogromna ilość możliwych kombinacji wielozmysłowych i 20 potencjalnych form dwumodalnej synestezji, jak np. synestezja dotykowo-smakowa, kolorowo-zapachowa, czy dotykowo-słuchowa itp. Niektóre formy nie zostały jednakże odnotowane, jak np. synestezja słuchowo-dotykowa.

Synestezyjne współodczucie pojawia się w bliskim otoczeniu ciała w przypadku telereceptorów (słuchu, wzroku lub węchu, np. w synestezji kolorowego-słyszenia osoba widzi kolorowe kształty pojawiające się na zewnątrz jakby na ekranie oddalonym od oczu o parę centymetrów) bądź wewnątrz ciała osobnika dla kontaktoreceptorów (np. odczucia smaku, dotyku powierzchni szorstkiej lub gładkiej, czy też odczucie bólu).

Synestezje są wywoływane natychmiastowo i mimowolnie (P.G.Grossenbacher i Ch.T.Lovelace, 2001; A.N.Rich i J.B.Mattingley, 2002). Percepcja stymulowanego zmysłu wyzwala jednocześnie współwrażenie w innej modalności zmysłowej. Synestetyk nie ma wpływu na to kiedy i w jaki sposób będzie doznawać współodczuć, jakkolwiek koncentracja uwagi może mieć istotnie oddziaływać na siłę i świadomość skojarzeń. Liczne badania potwierdziły automatyczne występowanie synestezji i jej percepcyjny charakter (C.B.Mills, E.H.Boteler i G.K.Oliver, 1999; M.J.Dixon, D.Smilek, C.Cudahy i P.M.Merikle, 2000; D.Smilek, M.J.Dixon, C.Cudahy i P.M.Merikle, 2001; D.Smilek i M.J.Dixon, 2002; J.B.Mattingley, A.N.Rich, G.Yellend i J.L.Bradshaw, 2001; T.J.Palmeri, R.Blake, R.Marois, M.A.Flanery i W.Whetsel Jr., 2002).

Synestezyjne skojarzenia nie są złożonymi obrazami rzeczywistych zjawisk świata, jak np. krajobrazy, lecz prostymi i abstrakcyjnymi odczuciami np. koloru - w paski, prążki i cętki innej barwy, o kształtach kulistych bądź kanciastych figur i brył geometrycznych (R.Cytowic: 1993, 1995; C.Steen, 2001; A.Łuria, 1970).

Synestezje stale towarzyszą percepcji i nie zmieniają się w ciągu życia – określone bodźce zawsze wywołują takie same współwrażenia, np. tonacja E-dur będzie miała dla synestetyka zawsze żółty kolor (S.Baron-Cohen, J.Harrison, L.H.Goldstein i M.Wyke, 1993; J.Harrison i S.Baron-Cohen, 1995; S.Baron-Cohen, L.Burt, F.Smith-Laittan, J.Harrison i P.Bolton, 1996; S.Baron-Cohen i J.Harrison, 1999).

Synestezja jest idiosynkratyczna - nie ma dwóch ludzi, którzy by mieli dokładnie takie same skojarzenia międzymodalne, choć poszczególne elementy czy ogólne tendencje – sposoby kojarzenia mogą być podobne, np. u niektórych osób pierwsza litera słyszanego słowa wywołuje kolor, choć każdy synestetyk ma inny „alfabet kolorów” (L.E.Marks: 1975, 1999, 2003; G.Martino i L.E.Marks, 2001).

Na podstawie wielu przypadków osób z synestezją, badanych metodą wywiadu klinicznego, R.Cytowic (1989, 1995) określił następujące kryteria diagnozowania synestezji:

1. Synestezja jest mimowolna, lecz musi być wywołana przez określone bodźce.

Synestezja ujawnia się pod wpływem bodźca, który jest identyfikowany bez trudu, choć koncentracja uwagi może mieć wpływ na siłę przeżycia. Reakcja synestezyjna może być wyzwalana przez niektóre bodźce danego typu u jednych osób, podczas gdy inni wykazują synestezyjną wrażliwość na szeroki zakres stymulatorów. Synestezja towarzyszy percepcji od najwcześniejszego dzieciństwa i u większości synestetyków nie powoduje interferencji z codzienną aktywnością umysłową czy fizyczną.

2. Synestezja jest projektowana.

Synestezyjne współwrażenie nie jest zwykle postrzegane w formie wyobrażenia wewnątrz umysłu, ale jest projektowane wizualnie lub słuchowo na zewnątrz, w bardzo bliskim otoczeniu ciała, np. synestetyczka D.S. podczas słuchania muzyki widzi w swoim polu wzrokowym opadające złote paski i kule, migotające metaliczne linie i fale jakby na niewidocznym ekranie oddalonym od oczu o sześć cali (por. T.Hunt, 1994). Rozróżnia się doznania percepcyjne „bliskie” (jak np. chemorecepcja, dotyk, propriocepcja, układ ciała, orientacja przestrzenna) oraz „odległe” (np. wzrok, słuch).

3. Synestetyczne percepcje są stałe, wybiórcze i ogólne.

Synestezje są stałe w czasie, to znaczy nie zmieniają się w ciągu życia jednostki; określone bodźce wywołują zawsze to samo synestezyjne wrażenie.

Wybiórczość polega na tym, że synestetyk reaguje na niektóre bodźce z danego zakresu. Doznawane przez synestetyka wrażenia stanowią unikalny „znak” jakości postrzeganego bodźca. Na przykład kształt czy kolor synestezji nie jest postrzegany jako różny od dźwięku, który ją wywołuje, ale integralnie z nim związany. Na przykład dźwięk o określonej częstotliwości, grany na różnych instrumentach muzycznych, czy z różną artykulacją, wywołuje odmienne wrażenia.

Synestetyczne percepcje są ogólne w tym znaczeniu, że nigdy nie występują w formie kompleksowych czy opisowych obrazów mentalnych (np. jako krajobraz, czy jakaś scena rodzajowa) ale ukazują się synestetykowi w sposób uproszczony, elementarny i nieprzetworzony, np. w postaci abstrakcyjnych plam, linii, spirali, kształtów kanciastych lub obłych, odczucia temperatury czy też gładkości lub szorstkości tekstury, doznania miłych lub nieprzyjemnych smaków i zapachów.

4. Synestezja jest pamięciowa.

Synestezyjne wrażenia są wyraźne, żywe i łatwo przypominane. Wielu synestetyków stosuje swoje synestezje jako wskazówki pamięciowe. Synestetyk przechowuje w pamięci swoje synestezyjne odczucie i na tej podstawie przypomina sobie informacje, np. synestetyk powie patrząc na znajomą mu osobę i próbując przypomnieć sobie jej imię: "to żółta plama – a więc to Ethel".

Istnieje silny związek pomiędzy synestezją a pamięcią ejdetyczną lub co najmniej ponadprzeciętnymi zdolnościami pamięciowymi (hypermnesis); np. słynny mnemonista Szereszewski był synestetykiem (A.Łuria, 1970).

5. Synestezja jest emocjonalna i noetyczna.

Synestezja jest wyzwalana przez układ limbiczny, przez co wiąże się z doskonałą pamięcią i emocjami. Synestezja jest emocjonalna, połączona często z uczuciem zachwytu a nawet ekstazy; jest również intelektualna w tym znaczeniu, że bezpośrednie odczucie wiąże się ze świadomością i poczuciem pewności swych przeżyć. Doznania synestezyjne są noetyczne, ponieważ są bliskie stanom nie wyrażalnego oświecenia, czy objawienia, w połączeniu z realnością, pełnią znaczenia i ważnością współwrażeń.

Podobne prace

Do góry