Ocena brak

Święty obszar i sakralizacja świata - „Środek świata”

Autor /Stefan Dodano /03.08.2011

Wołanie Kwakiutla poddanego obrzędowi inicjacyjnemu: „Jestem pośrodku świa-ta”, ujawnia  nam jednocześnie jedno z najgłębszych znaczeń  świętego obszaru. Tam, gdzie dzięki hierofanii nastąpił przeskok między poziomami, dokonało się także „otwarcie” ku górze (świat boski) i ku dołowi (regiony dolne, świat umarłych). Umoż-liwiona została łączność między trzema poziomami kosmicznymi: ziemią, niebem, re-gionami dolnymi.

Jak przekonaliśmy się, łączność owa wyraża się niekiedy przez ob-raz wszechświatowej kolumny, axis mundi, która zarazem łączy i podtrzymuje niebo i ziemię, a której podstawa zanurzona jest w dolnym  świecie (zwanym „piekłem”). Taka kolumna kosmiczna musi znajdować się w samym  środku  świata, gdyż wokoło niej rozciąga się całość  świata mieszkalnego. Mamy tu więc do czynienia z łańcu-chem koncepcji religijnych i obrazów kosmologicznych, wiążących się z sobą i artykułujących się w system, który można by nazwać „systemem świata” społeczności tradycyjnych:

a) miejsce święte stanowi przerwanie jednorodności przestrzeni;

b) sym-bolem tego przerwania jest otwarcie, które umożliwia przejście z jednego regionu ko-smicznego do innego (z nieba na ziemię i vice versa: z ziemi do świata niższego);

c) łączność z niebem wyraża się przez pewną ilość różnorodnych obrazów, które odno-szą się do axis mundi: słup (por. universalis columna), drabina (por. drabina Jakubo-wa), góra, drzewo, liana itp.;

d) wokoło owej osi kosmicznej rozciąga się świat (to jest „nasz  świat”), a więc coś znajduje się „pośrodku”, „u pępka ziemi”, ona to jest  środ-kiem świata. [...]

Zacznijmy od przykładu, który ujawni nam zarazem logikę i złożoność tego rodzaju symboliki: góra kosmiczna.

Przekonaliśmy się,  że góra należy do symboli wyrażają-cych związek między niebem a ziemią, musi więc znajdować się w środku świa-ta. W istocie, w licznych kulturach jest mowa o takich górach mitycznych lub rzeczywistych, umiejscowionych w środku  świata: Meru w Indiach, Haraberezaiti w Iranie, góra mityczna „Góra Kraju” w Mezopotamii, Garizim  w Palestynie, zwana także „pępkiem  świata”. Skoro góra  święta jest axis mundi, osią  łączącą ziemię z niebem, sięga ona do pewnego stopnia nieba i oznacza najwyższy punkt świata; z czego wy-nika, że kraj, który ją otacza, a który stanowi „nasz świat”, jest uważany za najwyż-szy kraj. O tym właśnie mówi tradycja hebrajska: Palestyna, jako kraj najwyżej poło-żony, nie została zalana przez potop. Według tradycji muzułmańskiej, najbardziej wy-wyższonym miejscem świata jest Kaaba, gdyż ,,gwiazda polarna dowodzi, że znajduje się ona na wprost środka nieba”.

Dla chrześcijanina na szczycie góry kosmicznej znaj-duje się Golgota. Wszystkie te wierzenia wyrażają to samo uczucie głęboko religijne: „nasz  świat” jest miejscem  świętym, poniewa ż  jest miejscem naj-bli ż szym nieba, gdyż stąd to, od nas — można dotrzeć do nieba; „nasz świat” jest więc „miejscem wywyższonym”. W języku kosmologicznym ta religijna koncepcja wyraża się przez przeniesienie owej uprzywilejowanej okolicy — jaką jest „nasza oko-lica” — na szczyt góry kosmicznej. Późniejsze spekulacje wykrystalizowały w następstwie różnego rodzaju wnioski, jak np. zacytowany: że Ziemia Święta nie zo-stała zalana przez potop. [...]

Podobne prace

Do góry