Ocena brak

ŚWIAT

Autor /Torpet Dodano /18.04.2012

Cały świat gra komedię zob. (The) Globe. Książę tego świata zob. Diabeł; Ein' feste Burg... Na świecie jak w łaźni: im kto, wyżej siedzi, tym bardziej się poci przysł.; tak powiedzieć miał królowi kardynał Michał Radziejowski, gdy Jan III uskarżał się, że ciągle piszą paszkwile na niego i na królową. Inna wersja przysłowia: „Tak to na tym świecie bywa: Kto na wierzchu, ten się kiwa." Na świecie potrzebni są i tacy, i owacy, hiszp. de todos ha de haber en el mundo, z Don Kiszota, 2,6 (1615) Cervantesa, tł. wg A.L. i T. Czernych.

Niech ryczy z bólu ranny loś,

Zwierz zdrowy niech przebiega knieje,

Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś,

Takie są świata koleje.

Z tragedii Hamlet, 3, 2, W. Szekspira; tł. wg J. Paszkowskiego.

Nie z tego świata z Biblii, Ew. wg Jana, 8, 23. Nowy Świat zob. Nowy. Pępek świata zob. Delfy (omphalós); przen. iron. ktoś, uważający się za kogoś najważniejszego; rzecz, sprawa, uważana (błędnie) za najważniejszą, centralną.

Pogarda dla świata (doczesnego), łac. contemptus mundi, papież Innocenty III pod koniec XIII w., przed swym obiorem pisze De contemptu mundi łac., O pogardzie dla świata*. Pożądliwość świata z Wulgaty, 1. List Jana Ap., 2, 17: „A świat przemija i pożądliwość jego", łac. et mundus transit, et concupicentia eius. Pójść światami przelecieć bokami, stronami; pójść przed siebie, w świat, w obce strony.

Póki choć jeden biedny karaluch doznaje cierpień nieodwząjemnionej miłości, świat nie jest doskonały, ang. so longas one cockroach suffers the pangs of unreąuited love, this world is not a perfect world, powiedzenie filozofa amer. Williama Jamesa.

Puścił się w podróż, aby zobaczyć świat Herodot, Dzieje, 1, 29, o Solonie, który wyruszył w dziesięcioletnią podróż, „aby zobaczyć świat"; wyrażenie powtórzone jeszcze 2 razy w rozdz. 30. Synowie tego świata roztropniejsi są w rodzaju swoim niż synowie światłości z Biblii, Ew. wg Łuk., 16, 8.

Szalony świat! szaleni królowie! szalony pakt!, ang. mad world! mad kings! mad composition!, z Króla Jana, 2,1,561, Szekspira; Bękart (Filip Falconbridge). Świat cały w złem jest pogrążony, łac. mundus totus in maligno positus est, z Wulgaty, 1. List Jana Ap., 5, 19.

Świat chce być oszukiwany, niechże więc będzie, łac. mundus vult decipi, ergo decipiatur, przysł. Świat jest komedią dla tych, co myślą, a tragedią dla tych, co czują - dlatego Demokryt się śmiał, a Heraklit płakał. Horace Walpole, 1769.

(Świat jest pusty, gdy myśli się tylko o górach, rzekach i miastach, ale jeśli mamy tu i ówdzie jakąś bliską duszę) świat staje się zamieszkałym ogrodem nm. das macht uns dieses Erdenrund erst zu einem bewohnten Garten, z Lat nauki Wilhelma Meistra, 2, 7, 5 (1795), Goethego. Świat jest teatrem (aktorami ludzie, którzy kolejno wchodzą i znikają), ang: all the world's a stage, z komedii Jak wam się podoba, 2, 7, 139-40, Szekspira, tł. L. Ulricha.

Świat nudów, fr. Le monde ou Von s'ennuie, tytuł komedii (1881, wyst. pol. 1881) Edouarda Paillerona, satyry na snobistyczne towarzystwo paryskie. Świat pod bronią, ang. world in arms, uzbrojony świat, z tragedii Henryk IV, cz. 1, 5, 1, Szekspira; słowa księcia Henryka; por. Maria Stuart, 1, 6, Schillera, słowa Mortimera.

Świat pracy ludzie żyjący z pracy zarobkowej. Świat uzbrojony zob. wyżej Świat pod bronią. Świat wyszedł z orbit (z formy, z kolein, ze spoin), ang. the time is out of joint (dosł. 'czas...'), z tragedii Hąmlet, 1, 5, Szekspira; słowa Hamleta.

Świat zabity deskami, zapomniany od Boga i ludzi, zapadła dziura, odludzie, pustkowie, głucha prowincja, partykularz, Pipidówka, grajdołek. Tak przemjja chwała (tego) świata, łac. sic transit gloria mundi, początkowe wyrazy pieśni kośc.: Pater sancte, sic transit... łac., 'Ojcze Św., tak przemija' itd., wymawiane przy spalaniu garści pakuł w czasie koronacji papieża.

Tamten świat, lepszy świat wg wierzeń religijnych zaświaty, miejsce przebywania po śmierci. Ten świat, świat doczesny ziemia, świat, na którym ludzie żyją, w przeciwieństwie do tamtego świata. Trzeci Świat zob. Trzeci. Weltschmerz (wym. węltszmerc) nm., dosł. 'ból świata', depresja, smutek, apatia, wynikające z myśli o niedoskonałości świata.

Wielki świat zob. Wielki. Wszystko jest najlepsze na tym nąjlepszym z możliwych światów, fr. tout est pour le mieux dans le meilleur des mondes possibles, zob. Kandyd. Zawiązać komuś (a. sobie) świat pozbawić szans rozwoju, kariery, powodzenia, ograniczyć wolność, swobodę, zwł. przez małżeństwo.

Wszystko się dziwnie plecie

Na tym tu biednym świecie.

A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić,

I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić.

J. Kochanowski, Pieśni, 1, 9, 17-20, Chcemy sobie być radzi.

Do góry