Ocena brak

SUPLEMENTY DIETY JAKO ŚRODKI SPOŻYWCZE

Autor /niebieska Dodano /13.02.2014

Suplementy diety to środki spożywcze służące do uzupełniania diety składnikami odżywczymi, takimi jak witaminy, składniki mineralne, aminokwasy czy kwasy tłuszczowe. W skład suplementów mogą wchodzić także substancje wykazujące inny efekt fizjologiczny, które są uzyskiwane z roślin, ich części, alg. grzybów, porostów, produktów pochodzenia zwierzęcego (produkty pszczele, chrząstka rekina, chondruityna). a także z roślin leczniczych, ale w małych stężeniach. W piśmiennictwie anglojęzycznym określane są jako botanicals.

Suplementy diety to preparaty w farmie skoncentrowanej, umożliwiającej dawkowanie, tj. spożywanie w małych, odmierzonych ilościach, np. w postaci tabletek. drażetek, syropów itp. Te ccchy upodobniają suplementy diety do produktów leczniczych, dlatego też przepisy prawne precyzują, żc jeżeli produkt spełnia jednocześnie kryteria produktu leczniczego i suplementu diety (postać, wpływ na funkcje fizjologiczne organizmu ludzkiego), stosuje się do niego przepis)' prawa farmaceutycznego i traktuje jako produkt leczniczy.

Suplementy diety odróżnia od innych kategorii środków spożywczych nic tylko ich forma, ale także to. że nie s;j one spożywane jako produkty dostarczające składniki energetyczne. Nie należy ich mylić ze środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego, które obejmują m.in. produkty o zmniejszonej wartości energetycznej zastępujące całą dietę lub jeden posiłek, stosowane przy redukcji masy ciała, produkty specjalnego przeznaczenia medycznego stosowane przez osoby chore pod nadzorem lekarza lub zaspokajające zapotrzebowanie organizmu przy intensywnym wysiłku fizycznym, zwłaszcza sportowców itd.

Omawiane środki spożywcze muszą być odpowiednio znakowane (p. ramka) oraz spełniać kryteria czystości ustalone dla środków spożywczych.

Informacje, które muszą być umieszczone na etykiecie suplementu diety:

•    określenie „suplement diety" lnie może być zastąpione nazwą handlową)

•    nazwa kategorii składników odżywczych lub substancji charakteryzujących produkt lub wskazanie ich właściwości

•    porcja zalecana do spożycia w ciągu dnia

•    ostrzeżenie dotyczące nicprzekraczania zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia

•    stwierdzenie, żc suplement nic może być stosowany jako zamiennik urozmaiconej diety

•    informacja o konieczności przechowywania w miejscu niedostępnym dla dzieci

•    zawartość składników odżywczych i innych substancji aktywnych w postaci liczbowej w przeliczeniu na zalecaną przez produccnta dzienną porcję produktu

•    zawartość witamin i składników mineralnych w procentach w stosunku do wartości odniesienia (zalecanego dziennego spożycia ustalonego do celów znakowania suplementów) w zalecanej przez produccnta dziennej porcji produktu

Informacje, których nic wolno podawać na etykiecie:

•    sugerowanie, że urozmaicona i zbilansowana dieta nie może dostarczyć organizmowi wystarczających ilości składników odżywczych

•    sugerowanie, ze suplement ma właściwości lecznicze lub zapobiega chorobie (tzw. oświadczenie medyczne)

Jako substancje aktywne w suplementach diety mogą być stosowane witaminy i składniki mineralne (określone związki chemiczne) umieszczone na tzw. listach pozytywnych, opracowywanych przez ekspertów Kuropejskiego l rzędu do Spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA: European FoodSafiuy Au(hority). Wykazy takie stanowią załączniki do odpowiednich aktów prawnych, w Polsce do rozporządzenia Ministra Zdrowiu (Dz.U. z dnia 9 października 2007 Nr 196. po/. 1425, Rozporządzenie Ministra Zdrowiu w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety), a ich rozszerzanie, a szczególnie umieszczanie na nich substancji innych niż skłaćniki odżywcze, jest przedmiotem licznych dyskusji i wymaga skomplikowanych procedur.

Obecnie wykaz)’ obejmują 13 witamin, w tym witaminę A. D, E, K. tiaminę, ryboflawinę, niacynę, kwas pantotenowy, witaminę B,„ foliany. witaminę B12, bio-tynę, witaminę C oraz 15 składników mineralnych, w tym wapń. magnez, żelazo, miedź. jod. cynk. mangan, sód. potas, selen, chrom, molibden, fluor. Poszczególne składniki mogą być stosowane w różnych formach chemicznych, np. witamina A jako retinol. octan retinylu. palmitynian retitnylu i p-karoten. a żelazo aż w postaci 12 różnych związków chemicznych, np. juko węglan żelazawy, cytrynian żelazawy czy też diglicynhn żelaza. Łącznic wykaz obejmuje ponad 100 substancji. W okresie do 31 grudnia 2009 roku w suplementach diety mogą być stosowane inne witaminy i składniki mineralne lub ich formy chemiczne pod warunkiem, żc były one w produktach wprowadzonych do obrotu chociaż w jednym z państw Unii Europejskiej przed 12 lipca 2002 roku. Drugim warunkiem jest brak negatywnej opinii EFSA odnośnie ich bezpieczeństwa, przy czym rozpatrywane są tylko wnioski złożone przez państwa członkowskie przed dniem 12 lipca 2005 r. Należy się spodziewać rozszerzenia list pozytywnych, ponieważ do EFSA wpłynęły wnioski dotyczące wprowadzenia do obrotu około 500 substancji, m.in. związków' boru. kobaltu, srebra, złota, platyny, krzemu, a także kwasu paraami-nobenzoesowego (PABA) i feriytyny.

Formy chemiczne, w jakich poszczególne składniki odżywcze mogą się znajdować w suplementach, różnią się procentowym udziałem substancji aktywnej, np. wapń w' węglanie wapnia stanowi 40% masy. a w glukonianic wapnia - tylko 9%. Zakładając, że jednorazowa duwka wupnia powinna być taku samu. musu porcji suplementu będzie różna w przypadku zastosowania tych dwóch związków. Forma chemiczna ma takie znaczny wpływ na biodostępność substancji aktywnej, czyli stopień, w jakim mo?e być ona wykorzystana przez organizm. W przypadku wapnia wiadomo, że pierwiastek ten wchłania się w podobnym stopniu, gdy występuje jako węglan, mleczan, glukonian czy’ cytrynian, natomiast gorzej w postaci fosforanu. Żzlazo w postaci siarczanu i fumurunu żelazawego, związków dobrze rozpuszczalnych w wodzie, charakteryzuje się większą bio-dostępnością niż w postaci nierozpuszczalnych w wodzie fosforanów żelazowych. Skład suplementów dobierany jest także pod kątem uzyskania lepszej biodostęp-ności. np. w prepurutach będących źródłem żelaza zwykle znajduje się także witamina C, która redukując je ułatwia wchłanianie.

W Unii Europejskiej trwają także prace nad określeniem minimalnych i maksymalnych zawartości substancji aktywnych w suplementach diety. Minimalne dawki substancji aktywnych w suplementach powinny w znaczący sposób uzupełnić dietę, np. mogi| stanowić 15-50% ilości zalecanej w normach żywienia.

Maksymalne ilości substancji aktywnych w suplementach należy wyliczyć, biorąc pod uwagę górne bezpieczne po/iomy spożycia (Upper Tolerable Iniake Level -UL) ustalone na podstawie naukowej oceny ryzyka oraz spożycie tych składników z żywnością i z innych źródeł, np. składników mineralnych z produktów wzbogaconych i z wody pitnej. Punkt odniesienia w tej procedurze dla witamin i składników mineralnych stanowi wielkość spożycia zalecana w normach żywienia.

Skład suplementów diety jest zróżnicowany. Biorąc pod uwagę liczbę składników zawartych w suplemencie, można je podzielić na jedno- i wieloskładnikowe. wśród których mogą być preparaty zawierające albo kilka witamin, albo kilka składników mineralnych orćz tzw. preparaty wielowitaminowo-wielomine-ralne (muUiviiaminImultimineral, MVM). Witaminy w przeważającej większości występują w postaci preparatów wieloskładnikowych, zawierających także składniki mineralne, a czasami również substancje wykazujące inne działanie fizjologiczne, jak wyciąg ze skrzypu polnego czy z owoców dzikiej róży. Jedynie witamina C oferowana jest jako suplement jednoskładnikowy. Natomiast składniki mineralne występują me tylko w preparatach wieloskładnikowych, ale także w jednoskładnikowych, wśród których nnjlicmicj oferownne  suplementy zawierające magnez, selen i chrom.

Dla suplementów zawierających substancje wykazujące inne właściwości fizjologiczne również istnieje konieczność określenia stężenia substancji czynnej. Stanowi to duży problem w odniesieniu do roślin dziko rosnących, których substancje aktywne to w większości metabolity wtórne powstające w odpowiedzi na stres spowodowany prze: czynniki środowiskowe i patogeny. W konsekwencji zarówno rodzaj, jak i stężenie substancji czynnej może się różnić pomiędzy tymi samymi gatunkami i rodzajami roślin. Mimo że produkty uzyskiwane z hodowli są łatwiejsze do kontroli i mają bardziej stabilny skład, w opinii wielu autorów również dla tych surowców konieczne jest opracowanie specyfikacji i dawki bezpiecznej, trzeba także brać pod uwagę możliwość występowania naturalnych substancji toksycznych, zwłaszcza w preparatach zagęszczonych.

Podobne prace

Do góry