Ocena brak

Sudety wraz z Przedgórzem Sudeckim - Ukształtowanie powierzchni i budowa geologiczna

Autor /Cezar444 Dodano /30.09.2011

Sudety Zachodnie:

Budowa geologiczna Sudetów Zachodnich jest bardzo charakterystyczna, środkową część tworzy wielki batolit granitowy, związany z fałdowaniem hercyńskim, otoczony metamorficznymi seriami skalnymi. Trwające dziesiątki milionów lat procesy denudacyjne doprowadziły do zrównania starych struktur i odsłonięcia granitoidów. Fałdowanie alpejskie wypiętrzyło nierównomiernie część środkową regionu (Karkonosze).

Góry Izerskie:

Zbudowane są z granitoidów batolitu izersko- karkonoskiego z otoczką skał metamorficznych. Po stronie czeskiej występują młodotrzeciorzędowe intruzje wulkaniczne. Erozja podzieliła wyrównaną powierzchnię szczytową na poszczególne pasma, rozdzielone szerokimi padołami, w które są wcięte potoki. Selektywne wietrzenie wytworzyło urozmaicone formy skalne.

Góry Kaczawskie:

Charakteryzują się znacznym urozmaiceniem form urzeźbienia, jak i materiału skalnego. Zbudowane są przeważnie ze skał staropaleozoicznych, sfałdowanych w orogenezie kaledońskiej. W ich strukturze biorą udział krystaliczne wapienie kambryjskie, kwarcyty, łupki i różne skały pochodzenia wulkanicznego.

Kotlina Jeleniogórska:

Powstała w granitach batolitu izersko- karkonoskiego, tworzących garby i skałki. W czwartorzędzie wkroczył do niej lodowiec skandynawski, którego śladem są resztki moreny dennej, iły zastoiskowe i piaski.

Karkonosze:

Czeska część Karkonoszy oddzielona jest od polskiej tektonicznym załomem. Główne pasmo zbudowane jest z granitu batolitu izersko- karkonoskiego, czeska część natomiast zbudowana jest z zmetamorfizowanych skał prekambryjskich i paleozoicznych. W południowych ramionach Karkonoszy wyróżnia się rozcięty przez Łabę ciąg wzniesień, zbudowanych z łupków metamorficznych, oddzielonych dolinami górnej Łaby i jej lewego dopływu- Białego Potoku. Obydwa pasma (polskie i czeskie) zbiegają się na szczycie Śnieżki (1602m n.p.m.- najwyższy szczyt Sudetów), która swą wysokość zawdzięcza odporności na wietrzenie i denudację budujących ją skał. Karkonosze uległy w czwartorzędzie dwukrotnemu zlodowaceniu, którego śladem są dobrze wykształcone cyrki i moreny. Najwyższe wzniesienia pokrywają rumowiska skalne. Ponadto na zboczach i wierzchołkach gór występują grupy skalne, będące rezultatem selektywnego wietrzenia i denudacji zwietrzeliny. Północne stoki Karkonoszy oddzielone są od Kotliny Jeleniogórskiej rozczłonkowanym erozyjnie ciągiem wzniesień, nazywanym Przedgórzem Karkonoszy. Pomiędzy tymi wzniesieniami a głównym grzbietem gór występuje podłużne obniżenie, zaznaczające się w postaci przełęczy i układzie dolin, tzw. Karkonoski Padół Śródgórski.

Rudawy Janowickie:

Zbudowane są częściowo z granitu, przeważają jednak zmetamorfizowane skały paleozoiczne, odznaczają się urozmaiceniem składu mineralnego, w tym kruszcami metali, m.in. żelaza i ołowiu, jednak opłacalne zasoby metali i rudy uranu już wyeksploatowano.

Sudety Środkowe:

Pod względem geologicznym przedstawiają strukturę nieckowatą, której oś przebiega zgodnie z ogólnym kierunkiem zrębu sudeckiego (z północnego zachodu na południowy wschód). Obrzeże tej niecki tworzą prekambryjskie, metamorficzne bloki Gór Sowich, Gór Orlich i Bystrzyckich. Nieckę wypełniają warstwy dewońskie, karbońskie i permskie, a na nich leży kilkusetmetrowa płyta piaskowców kredowych, osadzonych w czasie transgresji morskiej. Płyta ta została w trzeciorzędzie zdyslokowana. Część północno- zachodnia uległa wypiętrzeniu i tworzy Góry Stołowe, część południowo wschodnia wypełnia rów tektoniczny Nysy Kłodzkiej. Występujące w spodzie niecki mało odporne warstwy karbońskie (z zawartością węgla kamiennego) wyłaniają się na jej brzegach tworząc obniżenia śródgórskie. W permie nastąpiły warstwowe i żyłowe intruzje magmy, z której powstały porfiry, budujące wzniesienia Gór Wałbrzyskich i Kamiennych. We wschodniej części pojawiają się hercyńskie struktury fałdowe, ścięte uskokami. Dyslokacje utworzyły w trzeciorzędzie zapadlisko zwane rowem Nysy, które dało początek Kotlinie Kłodzkiej, oddzielającej Sudety Środkowe od Wschodnich.

Góry Wałbrzyskie:

Przedstawiają zalesione kopuły, które są pochodnymi żył kominowych, przecinające skały karbońskie z węglem kamiennym, a także inne paleozoiczne formacje skalne.

Góry Kamienne:

Są wychodnią potężnej pokładowej żyły porfirowej z okresu permskiego, podkowiasto obrzeżającej nieckę środkowosudecką. Odporności porfiru na denudację zawdzięczają one stromość stoków i niespokojny profil linii grzbietowej.

Góry Sowie:

Nie mają zewnętrznego zrównania pogórskiego, bo uskok brzeżny dzieli je bezpośrednio od podgórskich obniżeń Przedgórza Sudeckiego. Góry Sowie są zrębem tektonicznym zbudowanym z prekambryjskich gnejsów. Blok ten kończy się na południowym wschodzie na Przełęczy Srebrnej, stanowiącej granicę hercyńskich struktur fałdowych Gór Bardzkich. Część północno- zachodnia jest rozcięta przełomem Bystrzycy i jej dopływami na kilka członów.

Góry Bardzkie:

W przeciwieństwie do Gór Sowich są zbudowane ze sfałdowanych w orogenezie hercyńskiej skał paleozoicznych: zlepieńców, piaskowców kwarcytowych i łupków, a także skał pochodzenia wulkanicznego. Kierunek fałdowań przebiega w poprzek do rozciągłości gór, wyznaczonej przez trzeciorzędowe uskoki, co sprawia, że mimo niewielkich wysokości bezwzględnych rzeźba terenu jest dosyć urozmaicona.

Góry Stołowe:

Zajmują środkową część niecki środkowosudeckiej, są górami inwersyjnymi (o odwróconym stosunku do budowy geologicznej u kształtowaniu powierzchni) zbudowanymi z najmłodszych w niecce górnokredowych piasków ciosowych i margli. Skały te zalegają nieckowato, lecz bardzo płasko, tworząc jakby dwupiętrową strukturę o wierzchowinach z daleka przypominających płaski stół. Na płycie dolnego piaskowca cisowego, wzniesionej do 300 m ponad otoczenie i opadającej ku niemu urwistymi ścianami, zalegają turońskie margle i łupki.

Kotlina Kłodzka:

Jest rowem tektonicznym o kierunku południkowym, dzielącym system górski Sudetów skośnie do jego rozciągłości. Dno kotliny jest powierzchnią ścinającą różnowiekowe serie skalne.

Sudety Wschodnie:

Budowa geologiczna różni się od Sudetów zachodnich i Środkowych. Główny blok tworzą zrównane hercyńskie struktury fałdowe o kierunku południkowym, złożone ze skał karbońskich i dewońskich. Są one skośnie ścięte przez dyslokacje, które nierównomiernie podniosły zrąb górski, intensywniej w części północno- zachodniej i środkowej, natomiast część południowo wschodnia przedstawia krajobraz wyżynny. Najwyższe wzniesienia zbudowane są ze skał metamorficznych i wulkanicznych.

Przedgórze Sudeckie:

Do schyłku oligocenu stanowiło jedną całość ze strukturami geologicznymi Sudetów. Wielka dyslokacja tektoniczna o kierunku północny- zachód-południowy- wschód i amplitudzie pionowego przemieszczenia obu części wielkości kilkuset metrów rozdzieliła istniejący poprzednio blok na część górską i część przedgórską, która pozostała niewysoką równiną z kilkoma twardzielcowymi wzniesieniami. Poza nimi Przedgórze Sudeckie pokrywają częściowo mioceńskie osady morskie oraz czwartorzędowe piaski, gliny morenowe i podobne do lessu utwory pyłowe.

Wzgórza Strzegomskie:

Są granitową intruzją w obrębie zmetamorfizowanych łupków paleozoicznych, przebitą przez żyły trzeciorzędowych bazaltów, które tworzą kulminację wzgórz. Specyficzne piętno nadają krajobrazowi kamieniołomy granitu i bazaltu w okolicy Strzegomia.

Pogórze Zachodniosudeckie:

W zrębowym bloku sudeckim wyodrębnia się część północno- zachodnia, która pod względem krajobrazowym jest wyżyną zbudowaną z różnych skal paleozoicznym i mezozoicznych, osadowych i krystalicznych.

Podobne prace

Do góry