Ocena brak

STRUKTURA EMPIRYCZNYCH TEORII NAUKOWYCH - Uzasadnianie zdań teorii

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

Zdanie nigdy nie jest prawdziwe nieodwołalnie, prawdy zdania nigdy nie potrafimy ostatecznie dowieść, fałszu – tak. Dlatego jednym z warunków pozaformalnych stawianych twierdzeniom teorii jest ich możliwie dostateczne uzasadnienie.

Uzasadnić jakieś twierdzenie to tyle, co wykazać, że zostały dotrzymane warunki wystarczające do uznania tego zdania za prawdziwe. Najczęściej stosuje się 4 rodzaje uzasadnień, gdzie warunkiem uznania zdania za prawdziwe jest:

  1. dokonanie odpowiednich spostrzeżeńmetodologia nauk empirycznych najbardziej interesuje się tym rodzajem,

  2. odwołanie się do odpowiednich konwencji terminologicznych,

  3. odwołanie się do intuicji,

  4. odwołanie się do pewnych zdań już uznanych za prawdziwe.

Uzasadnienie to pewien szczególny rodzaj rozumowania, który polega na wyprowadzeniu z danej hipotezy następstw (logicznych), w postaci zdań obserwacyjnych, których wartość logiczna prawdy lub fałszu może być ustalona na podstawie obserwacji (bądź eksperymentu).

Pierwszymi przesłankami w naukach empirycznych są zdania obserwacyjne (wywodzące się z doświadczenia zmysłowego), będące co do formy zdaniami jednostkowymi. Ze zdania jednostkowego (ani nawet większej ich liczby) nie wynika logicznie zdanie ogólne, dotyczące innych przedmiotów niż te, do których odnoszą się owe zdania jednostkowe.

I. INDUKCJONIZM. Metoda indukcji stosowana (acz zawodna) do dochodzenia i sprawdzania twierdzeń naukowych. Jest stosowana w obydwu etapach procesu badawczego: zarówno w gromadzeniu faktów, jak i uogólnianiu i uzasadnianiu owych spostrzeżeń. Indukcja jest procesem, za pomocą którego badacz może przechodzić od faktów znanych (tj. od obserwowalnego stanu rzeczy) do formułowanych przez siebie twierdzeń (teorii), które mają te obserwowalne fakty wyjaśniać. Dane twierdzenie (hipoteza) zostaje uznane za częściowo potwierdzone (tj. zweryfikowane), jeżeli wyprowadzone z niego następstwa logiczne (w formie zdań obserwacyjnych) są zgodne z naszym doświadczeniem zmysłowym (tj. obserwacją, eksperymentem). To częściowe potwierdzenie (weryfikację) nazywa się sprawdzianem pozytywnym bądź konfirmacją. Przebiega on wedle schematu:

Czy H? odp.: H – N

N

---------------

więc: przypuszczalnie H

Procedura weryfikacji jest więc uzasadnieniem, któremu towarzyszy rozumowanie zawodne, stanowiące progresywną redukcję. Prawo logiczne: ze zdania prawdziwego nie może interferencyjnie wynikać zdanie fałszywe, natomiast z fałszywego może interferencyjnie wynikać zdanie prawdziwe. Uzasadnienie redukcyjne jest tylko częściowe i odwoływalne. Zdanie uzasadniane w ten sposób tylko subiektywnie można uznać za prawdziwe, ponieważ są nam znane następstwa logiczne tego zdania, pokrywające się ze zbiorem zdań obserwacyjnych, których prawdziwość jest nam znana na podstawie doświadczenia. Niemniej poprawnie zweryfikowane hipotezy często w naukach społ. bywają przyjmowane jako prawa naukowe, pomimo że nie znajduje się dla nich całkowitego uzasadnienia.

II. HIPOTETYZM. Proponuje on sprawdzian negatywny (falsyfikację), polegający na sprawdzaniu wszelkich następstw logicznych hipotezy (którą przyjmuje się swobodnie) i w przypadku, gdyby tylko 1 z następstw okazało się fałszywe, uznawaniu sprawdzonej hipotezy za obaloną (sfalsyfikowaną). Owe konsekwencje logiczne hipotezy to wyprowadzane z niej przewidywania faktów doświadczalnych i sprawdzanie, czy one zachodzą. Jeżeli twierdzenia nie zostaną potwierdzone, to teoria upada, natomiast jeżeli świadectwa empiryczne będą zgodne z przewidywaniami, to fakt ten dostarczy tylko częściowego uzasadnienia hipotezie, nie ma bowiem do końca pewności, czy następne testy empiryczne jej nie obalą. Takie hipotezy zawierają wiedzę prowizoryczną – tylko na razie nie można jej uznać za fałszywą. Schemat sprawdzianu falsyfikacyjnego:

Czy H? odp.: H – N

nie N

----------------

więc: nie H

Rozumowanie dedukcyjne jest niezawodne (oparte na regule MT = modus tollendo tollens). Przechodzi się od przesłanek do wniosku zgodnie z kierunkiem wynikania logicznego = wniosek wynika logicznie z przesłanek. Z kolei w redukcji (indukcjonizm) mamy do czynienia z przechodzeniem niezgodnie z kierunkiem wynikania = przesłanki wynikają logicznie z wniosku ze względu na pewne zdania, stanowiące część wiedzy wnioskującego [przesłanką jest następstwo (skutek) a racja (przyczyna) jest wnioskiem].

Intersubiektywna kontrola musi się odwoływać do doświadczenia ekstraspekcyjnego (zewnętrznego). Nie jest jednak do końca możliwa, gdyż:

  1. wiedza naukowa jest również naszą własną kreacją (obciążenie kulturowa i biologiczne),

  2. myśl musi być wyrażona w jakimś języku, by stać się wiedzą.

 Można tylko zwiększyć obiektywizm i zmniejszyć interferencję języka poprzez sam wybór języka (stopień intersubiektywizacji jest skorelowany ze stopniem matematyzacji).

W naukach społ. brakuje teorii empirycznych, które dysponują środkami dedukcyjnymi, pozwalającymi na uzasadnienie formalno – logiczne (dowodowe), ze względu na szczególne cechy przedmiotu badania, który nie poddaje się opisowi matematycznemu. Empiryczne nauki społ. formułują teorie słabiej uzasadnione, a więc są mniej „dedukcyjne” i mniej „zmatematyzowane” (przez to bardziej „hipotetyczne” i „indukcyjne”) => Naukowość to atrybut przysługujący wiedzy w sposób stopniowalny.

Podobne prace

Do góry