Ocena brak

STRES KRYTYCZNYCH WYDARZEŃ ŻYCIOWYCH, MECHANIZMY ZARADCZE I POMOC - Krytyczne wydarzenie, stres życiowy

Autor /Placyd77 Dodano /09.09.2011

Tematykę stresu życiowego wprowadzili do psychologii Holmes i Rahe, stosując określenie „wydarzenia zmiany życiowej" i dla zobiektywizownia pomiaru tych doświadczeń skonstruowali specjalną skalę przystosowania społecznego. Auto­rzy ci prosili badanych, aby podali ważne wydarzenia życiowe i określili hierarchię obciążenia stresem wskutek doświadczania tych wydarzeń. W ten sposób powstała wielokrotnie cytowana lista 43 wydarzeń życiowych, wy­magających ponownego przystosowania społecznego. Na pierwszym miejscu znajduje się na niej śmierć współmał­żonka (100 punktów), nieco dalej rozwód, separacja, śmierć bliskiego członka rodziny, a także wydarzenia w rodzinie, pracy, sytuacja finansowa, kolizje z prawem itp. Lista służyła do orientacyjnej oceny nasilenia wydarzeń w ciągu roku, a badania przy jej pomocy wykazały, że nagromadzenie się w krótkim czasie wielu wydarzeń zmiany życiowej obniża odporność organizmu i jest czynnikiem ryzyka zaburzeń.

W ślad za tymi badaniami rozpoczęto studia teoretyczne nad tymi wydarzeniami w psychologii rozwoju, psychologii społecznej i psychologii klinicznej. Doskonalono też metody pomiaru różnych parametrów wydarzeń życiowych. Istotny teoretyczny postęp w tej dziedzinie można przypisać pracom Filipp. Wprowadziła ona pojęcie „krytyczne wydarzenie", ujmując je jako wzajem­ne oddziaływanie na siebie elementów otoczenia i podmiotu powodujące taki stan niezrównoważenia, który wymaga dokonania zmian. Ten stan zakłócenia równowagi jest stanem kryzysu - momentem zwrotnym, w któ­rym istnieje zasadnicza dysproporcja pomiędzy możliwościami, potrzebami i zachowaniem podmiotu, a wymaganiami obiektywnymi. Wydarzenia te subiektywnie doświadczane jako wyodrębniające się z biegu wydarzeń, ważne dla życia i trudne, także w których dotychczasowe sposoby postępowania i życia stają się nieskuteczne, niedostosowane.

Krytyczne wydarzenie ma więc bardzo podobne znaczenie do pojęć stoso­wanych wcześniej w pracach dotyczących sytuacji stresowej i sytuacji trudnej. Ma ono wyraźnie interakcyjny i dynamicz­ny charakter, a cechą wyróżniającą jest poziom zakłócenia funkcji w układzie człowiek-środowisko w określonym momencie. Sytuację trudną i stresu psychologicznego można znieść, można ją przetrwać, natomiast sytuacja kryzysu wymaga zmian w układzie funkcjonalnym człowiek-otoczenie, grupa-środowisko.

Na krytyczne wydarzenie można spojrzeć przez pryzmat psychologii społecznej i wówczas mówi się o sytuacji zmiany społecznej. Z kolei z punktu widzenia psychologii rozwoju człowieka podkreśla się niezrównoważenie, sprzeczności i kryzys, akcentuje możliwość zmiany rozwojowej. Klinicysta wydobywa natomiast na pierwszy plan podwyższone ryzyko patologii, występujące w sytuacji kryzysowej. Krytyczne wydarzenie jest potencjalnie wieloznaczne pozytywne-negatywne, korzystne-niekorzystne. Może być oceniane negatywnie (rozpacz po stracie dziecka, zniszczonym przez powódź domu), pozytywnie (radość z narodzin dziecka) i ambiwalentnie (przepro­wadzka, emigracja). Z punktu widzenia bliższych i dalszych konsekwencji wydarzenie krytyczne może być oceniane jako korzystne, rozwojowe (wy­grany konkurs, awans) i jako niekorzystne (bycie ofiarą przemocy i na­znaczoną społecznie).

Ryzyko negatywnych konsekwencji jest tym większe:

a) im bardziej uszkadzające, urazujące jest doświadczane wydarzenie (uraz fizyczny, psy­chiczny, utrata wysoko cenionych wartości, znaczących osób, środków do życia);

b) im więcej sfer życia ono dotyczy (sytuacja wojny, uwięzienia, kataklizmów)

c) w jakim stopniu ogranicza działanie podmiotu (jak wielkie poczucie bezradności i beznadziejności wywołuje) 

d) jak bardzo ogra­niczone są zasoby podmiotu o charakterze kompetencji zaradczych.

Poziom ryzyka patologii oceniany wskaźnikami bezradności, cierpienia i zakłócenia funkcji oceny sytuacji; dezorganizujący wpływ uczuć i brak indywidualnych kompetencji radzenia sobie z kryzysem, jest powodem włączenia się natural­nych i instytucjonalnych systemów wsparcia społecznego. Można stwierdzić, że wsparcie społeczne udzielane w toku interwencji kryzysowej jest naj­ważniejszą metodą działania, wymaga to jednak uwzględnienia rodzaju kryzysu, poziomu kompetencji jednostki, aktualnego stanu psychicznego.

Podobne prace

Do góry