Ocena brak

STRATEGIE BUDOWY EMPIRYCZNYCH TEORII NAUKOWYCH, CZYLI JAK POWSTAJĄ TEORIE? - Strategia indukcyjna

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

Robert Merton: badania odgrywają nie tylko role bierne (weryfikowanie, potwierdzanie, obalanie lub sprawdzanie hipotez), ale też aktywne, gdy dają początek nowej teorii lub przeformułowują istniejące już teorie.

Metoda analizy indukcyjnej: „Obserwuj i uogólniaj wyniki obserwacji. Najpierw obserwacja, potem teoria! Obserwuj nie sugerując się żadną teorią!” a później w zebranym zbiorze obserwacji szukaj jakiegoś wyraźnego wzorca prawidłowości, który mógłby wskazywać na istnienie pewnych względnie uniwersalnych zasad. Analiza danych i wybranie najbardziej widocznego schematu zależności między nimi, prowadzi do sformułowania teorii nazywanej niekiedy „teorią ugruntowaną”.

Takie badanie trzyma się powierzchni zjawisk, świata bezpośrednio obserwowalnego. W najszerszej wersji indukcjonizm dotyczy:

  1. kontekstu odkrycia (badania nauk. polegają na indukcyjnej generalizacji rezultatów obserwacji i eksperymentów),

  2. kontekstu uzasadnienia (prawo czy teoria są uzasadnione tylko wtedy, gdy świadectwa przemawiające na ich rzecz są zgodne ze świadectwem indukcyjnym, tj. podlegają określonym schematom indukcji).

Zdania spostrzeżeniowe są przyjmowane za ostateczne przesłanki wszelkich rozumowań, a tym samym nie wymaga się od nich dodatkowych uzasadnień. Jest to jednak schemat rozumowania zawodny, ponieważ prawdziwość przesłanek (w postaci obserwacji) nie gwarantuje w nim prawdziwości wniosku ( w postaci generalizacji), co najwyżej wnioski indukcyjne mogą osiągać wysokie prawdopodobieństwo. Doświadczenie mówi tylko o naszych własnych spostrzeżeniach, a nie o rzeczywistości świata zewnętrznego. Uogólnienia indukcyjne nie nadają się do oceny w kategoriach prawdy i fałszu i nie potrafimy wykazać, że dane zdarzenia muszą zachodzić. Możemy posiąść wiedzę prawdziwą i pewną zarazem, ale tylko dla nas i tylko wówczas, gdy ograniczymy się do opisu naszych doznań zmysłowych.

Należy akceptować teorie w możliwie najmniejszym stopniu wykraczając poza doświadczenie, a tym samym w minimalnym stopniu narażone na obalenie. Nacisk kładzie się na weryfikację twierdzeń, a nie ich obalenie.

Schemat postępowania badaczy:

  1. analiza zjawiska i określenie jego podstawowych cech,

  2. mierzy się owe cechy w różnych sytuacjach,

  3. analiza uzyskanych danych (czy są one systematycznym źródłem odchyleń czyli wariacji),

  4. opracowywanie teorii (jeśli określiło się systematyczne źródło odchyleń).

Taka teoria bywa nazywana teorią bazową (lub ugruntowaną): jej pojęcia i hipotezy są wyprowadzane z konkretnych obserwacji badawczych + zebranych danych + jest bezpośrednio uzasadniona i powiązana określonymi sytuacjami, w których prowadzone jest badanie. Schemat: opis – generalizacja indukcyjna – testowanie (przez porównywanie z nowymi obserwacjami tego samego zjawiska).

Metoda indukcyjna w naukach empirycznych w przechodzeniu od obserwacji do teorii: reguła indukcji enumeracyjna (przez proste wyliczenie) lub reguła indukcji eliminacyjna (tzw. Kanony Milla).

Metoda analizy indukcyjnej odpowiada dyscyplinom empirycznym i opisowym. Nauki społ. wykorzystują tę metodę głównie w badaniach jakościowych (zw. z tradycją Verstehen = zjawisko społ. należy zrozumieć, uświadomić sobie historyczny kontekst ludzkiego zachowania, subiektywne aspekty doświadczenia ludzi, ich wartości, rytuały, symbole, wierzenia, emocje, by potem móc odwołać się do własnej obserwacji i w ten sposób potwierdzić swoją teorię).

Podobne prace

Do góry