Ocena brak

STOSUNKI OGÓLNE - układ pokarmowy

Autor /sara Dodano /06.01.2012

Jedną z istotnych właściwości każdego żywego ustroju jest jego zdolność do wymiany materii ze środowiskiem. Każdy ustrój jako całość i każda jego komórka pobiera ze swego środowiska tzw. substancje pokarmowe. Substancje te ustrój następnie przetwarza, a uzyskaną w tych chemicznych przemianach energię wykorzystuje do wykonywania swych czynności i związanej z nimi pracy; część składników substancji pokarmowych wbudowuje w cząsteczki swej żywej materii. To ostatnie zjawisko stanowi podstawę procesu wzrastania komórek i ustroju jako całości. W powyższych bardzo złożonych zjawiskach wewnętrznej tzw. pośredniej przemiany materii ustroju powstają równocześnie i produkty, które ustrój usuwa do środowiska jako tzw. wydaliny.

Substancje pokarmowe pobierane są przez komórkę przeważnie z wodnych roztworów; warunkiem tego zjawiska jest przepuszczalność protoplazmy (błonki plazma-tycznej) dla tych ciał. Pewne rodzaje komórek mogą pobierać pokarmy j w postaci stałej posługując się mechanizmem fagocytozy, która polega na tym, że komórki mogą pochłaniać ciała obce, np. bakterie. Pokarm taki może być zużytkowany przez komórkę dopiero po strawieniu, tj. po rozłożeniu go wewnątrz wodniczki pokarmowej za pomocą enzymów śród komórkowych na składniki prostsze, dla których protoplazma jest przepuszczalna.

Komórka może pobierać substancje pokarmowe bądź całą swoją powierzchnią, bądź pewną tylko jej częścią przystosowaną do tej czynności. Już liczne jednokomórkowe ustroje posiadają specjalne narządy komórkowe (organoidy) przystosowane swą budową do pobierania pokarmów. Większość wyższych istot wielokomórkowych wykonuje tę czynność za pomocą mniej lub bardziej złożonych narządów pokarmowych. U niektórych z nich, stojących na bardzo niskim stopniu rozwoju rodowego, jak np. u jamochłonów, układ pokarmowy ma kształt worka lub cewy o złożonym kształcie i komunikuje się ze światem zewnętrznym przez jeden tylko otwór zwany gębowym, służący zarówno do pobierania pokarmów, jak i do usuwania wydalin. U większości wyższych ustrojów układ pokarmowy ma kształt cewy (przewód pokarmowy) o dwu zewnętrznych otworach: otwór ustny służy do pobierania pokarmów, odbyt do usuwania wydalin.

Drobne, mikroskopowej wielkości cząsteczki pokarmowe, które u zwierząt niższych dostają się do przewodu pokarmowego, mogą być przez komórki tego przewodu fagocytowane i następnie trawione śródkomórkowo. Wyłącznie w ten sposób odżywiają się np. gąbki. Już jednak u jamochłonów prócz fagocytozy występuje i śród-jelitowe, pozakomórkowe trawienie, pokarm trawiony jest wewnątrz jamy jelitowej za pomocą enzymów trawiennych wydzielanych przez komórki wyściełające przewód pokarmowy. U wyższych zwierząt, trawiących pokarm tylko śródjelitowo, enzymów trawiennych dostarczają gruczoły przewodu pokarmowego. Nabłonek jelitowy wchłania następnie produkty trawienia i za pośrednictwem układu krwionośnego i chłonnego przekazuje je innym narządom ustroju.

Podobne prace

Do góry