Ocena brak

Stosunek Wacława Potockiego do Polski i Polaków na podstawie wybranych utworów poety.

Autor /Stacy Dodano /06.04.2011

 

Wacław Potocki pochodził z rodziny ariańskiej. Nie chcąc opuszczać kraju po uchwale o wygnaniu arian z Polski, przeszedł na katolicyzm. Pozostawił po sobie liczne utwory, z których żadnego nie wydał drukiem. Pisał językiem niewyszukanym, ale obrazowym i żywym. Znał dobrze język ojczysty i umiał się nim posługiwać. Stronił od maniery zanieczyszczania polszczyzny makaronizmami. Interesował się wszystkim tym, co było związane z Rzecząpospolitą, a więc problematyką społeczną, religijną i polityczną XVII-wiecznej Polski. Twórczość jego wiąże się z historycznymi i społecznymi doświadczeniami polskiego szlachcica, z głębią przeżyć klęsk i zwycięstw narodu, z reakcją na potoczne, bieżące wydarzenia w życiu publicznym i prywatnym. W postawie poety skrystalizowały się idee, które zalicza się do wyznaczników sarmatyzmu. Potocki jest także obrońcą chłopów, krytykiem magnatów i kleru. Występował przeciw anarchii szlacheckiej, popierał wzmocnienie władzy króla. „Transakcja wojny chocimskiej” to poemat epicki, w którym poeta pozostawił pamięć o znakomitych, bohaterskich czynach dawnego rycerstwa i wobec ponownej groźby wojny z Turcją pragnął wzbudzić patriotyzm, gotowość do ofiar i poświęceń, przekonywać, że zwycięstwo potrzebuje męstwa, a nie liczebności. Utwór składa się z 10 części poprzedzonych inwokacją, w których autor opisuje obustronne przygotowania i wydarzenia pamiętnej bitwy dzień po dniu, aż do zaprzestania działań wojennych. Opisy bitew są bardzo plastyczne, pełne ruchu i barw. Ważnym momentem utworu jest mowa Karola Chodkiewicza skierowana do serc i sumień walczących Polaków. Wzywa do ofiarności, poświęceń i obrony zagrożonej ojczyzny. Potocki, przerastający swych współczesnych wnikliwością obserwacji i wrażliwością na otaczającą go rzeczywistość, dostrzegł szerzące się zło, anarchię, rozprzężenie, sobiepaństwo, warcholstwo, egoizm stanowy, brak patriotyzmu, nadmierny ucisk chłopów i mieszczan, brak tolerancji religijnej. Wszystkie te sprawy, które widział i które go bolały, przedstawił w swoich utworach o charakterze satyrycznym, chcąc w ten sposób poruszyć sumienia współbraci i uchronić cały naród przed zgubą. Np. „Pospolite ruszenie” ukazuje obraz obozu wojskowego, tytułowego pospolitego ruszenia. Jest wczesny ranek, szlachta musi zerwać się do walki z nadchodzącym wrogiem. Jednak pomimo bezpośredniego zagrożenia szlachta do bitwy nie staje, ponieważ dla nich jest za wczesna pora dnia. Doboszowi nikogo nie udaje się obudzić, a nawet o mało nie zostaje pobity. Potocki zarzucił tutaj szlachcie brak subordynacji, samowolę i opieszałość w walce z wrogiem ojczyzny. Głęboka ironia poety - patrioty wymierzona jest przeciwko egoizmowi, małoduszności i brakowi patriotyzmu szlachty. Utwór „Nierządem Polska stoi” ukazuje obraz państwa w stanie całkowitego rozkładu i wewnętrznej anarchii. W Rzeczypospolitej nikt nie przestrzega praw, które są wymyślane naprędce i oderwane od rzeczywistości. W kraju panuje prawo silniejszego, sprawiedliwość służy jedynie możnym i bogatym. Każdy kieruje się własnymi zasadami i dba jedynie o własne dobro. Najgorzej wychodzi na tym drobna szlachta, która nie radzi sobie w tej rzeczywistości i często żyje w nędzy. W wierszu „Zbytki polskie” poeta wylicza największe polskie wady narodowe. Polacy myślą jedynie o nieustających zabawach, balach, rozrywkach, wygodach życiowych. Najważniejszymi celami w życiu szlachty stały się ładny i bogaty wygląd, obfitość jadła i spory zapas wina w piwnicy. Polacy przejmują obce wzory, poruszają się karocami, kosztownie odziewają służących, gdy tymczasem ojczyzna chyli się ku upadkowi, zagraża jej niebezpieczeństwo. Nie obchodzi to szlachty, która nie zdaje sobie sprawy z tego, że wraz z upadkiem ojczyzny runie i zgaśnie cały ich splendor. Na uwagę zasługuje zaangażowanie patriotyczne poety i głębokie zrozumienie dla problemów ówczesnej Rzeczypospolitej.

Do góry