Ocena brak

Stawy

Autor /kulka Dodano /19.12.2013

Ruchome połączenia maziowe kości (juncturae sy-noviales) nazywamy stawami. Każdy staw zawiera powierzchnie stawowe, torebkę stawową i jamę stawową, a ponadto składniki niestałe: obrąbek, łąkotki, więzadła stawowe.

U osoby dorosłej jama dużego stawu (kolanowego) może w stanach patologicznych pomieścić do 1,5 1 płynu. Staw prosty budują dwie kości, a staw złożony co najmniej trzy kości. Stosownie do budowy i czynności, a w szczególności liczby osi, względem których odbywa się ruch w stawie, oraz rodzaju tego ruchu, wyróżnia się różne typy stawów. Stawami jednoosiowymi są: staw zawiasowy (np. mię-dzypaliczkowy), staw obrotowy (np. staw promie-niowo-łokciowy) i staw śrubowy (np. pomiędzy kręgiem szczytowym i obrotowym). Stawami dwuosiowymi są: staw kłykciowy lub elipsoidalny (np. pro-mieniowo-nadgarstkowy) i staw siodełkowy (np. nadgarstkowo-śródręczny kciuka). Stawami wieloosiowymi są: staw kulisty wolny (np. ramienny) i staw kulisty panewkowy (np. biodrowy). Stawy płaskie (np. krzyżowo-biodrowy, nadgarstka, stępu) mają ograniczoną ruchomość, zależną od wiotkości aparatu więzadłowo-torebkowego.

Błona maziowa (membrana synovialis). Bogato unaczyniona tkanka wyścielająca jamę stawu nosi nazwę błony maziowej. Z błony tej, przeważnie gładkiej, wystawać mogą kosmki i fałdy maziowe zwiększające jej powierzchnię. Wnętrze stawów nie ma wyściółki śródbłonkiem, co różni jamy stawowe od innych jam ciała.

W przypadku unieruchomienia stawu, zwłaszcza przy równoczesnym odczynie zapalnym, komórki błony maziowej szybko ulegają bezładnemu rozplemowi, tworząc, wraz z produktami ich sekrecji, zrosty pomiędzy częściami torebki oraz przylegającymi do siebie powierzchniami stawowymi. Stwarza to wiele problemów klinicznych w chorobach i uszkodzeniach stawów.

Maź stawowa (synovia). Maź jest bezbarwnym płynnym produktem błony maziowej, przeznaczonym do odżywiania chrząstki stawowej i jej ochrony. Zawartość mucyny (kwas hialuronowy) nadaje mazi stawowej charakterystyczną lepkość. Skład prawidłowego płynu stawowego przedstawia tabela 3.1.

Chrząstka stawowa (cartilago articularis). Powierzchnie stawowe pokrywa chrząstka szklista, oddzielona od kości cienką zwapniałą warstwą (//-nea terminalis). Arkadowy układ włókien kolagenowych chrząstki stawowej zapewnia zachowanie największej elastyczności chrząstki i jej odporności na zgniatanie. Elastyczność chrząstki ułatwia m.in. przenikanie do niej mazi stawowej, odżywiającej komórki chrząstki. Chrząstka stawowa nie ma własnych naczyń krwionośnych.

U organizmów młodych ubytki w chrząstce wypełniają się tkanką łączną włóknistą bądź chrząstką szklistą. Procesy naprawcze wychodzą z dobrze ukrwionej podchrzęstnej warstwy kości, skąd szybko narasta ziarnina. W ubytkach niesięgających do warstwy podchrzęstnej kości nie ma rozrostu ziarniny i gojenie polega na pokryciu ubytku chrząstką szklistą. U dorosłych regeneracja chrząstki szklistej nie jest możliwa, a ubytki pokiywa chrząstka włóknista.

Niszczenie i zużycie chrząstki stawowej. Spotyka się różne mechanizmy niszczenia chrząstki stawowej:

1.    W przebiegu przewlekłych stanów zapalnych na powierzchniach stawowych odkładają się złogi fibryny, w miejscach tych następuje rozplem fibro-blastów, następnie zaś wnikają naczynia krwionośne z młodą tkanką ziaminową (pannus). Ziarnina ta niszczy pokrywę chrzęstną do różnej głębokości, pozostawia jednak duże pola niezniszczonej chrząstki. Taki typ uszkodzeń obserwuje się m.in. w reumatoidalnym zapaleniu stawu i w gruźlicy stawu.

2.    Ostre stany zapalne stawu, na przykład zakażenie gronkowcowe, wyzwalają enzymy proteolityczne, które niszczą całkowicie pokrywę chrzęstną. U dzieci z nierozpoznanym lub nieleczonym ropnym zapaleniem stawu (brak leczenia chirurgicznego w ciągu 48 godzin od zachorowania) chondroli-tyczne działanie ropy prowadzi do nieodwracalnego zniszczenia nie tylko chrząstki stawowej, ale całego chrzęstnego końca kości.

3. Procesy zniekształcające staw (arthrosis) powodują m.in. powstawanie szczelin między włókien-kami chrząstki, która traci połysk i żółknie („splu-szowienie” chrząstki). W okresie spluszowienia chrząstka szybko zużywa się, odsłaniając warstwy podchrzęstne kości (ból). Równocześnie występuje bezładna metaplazja kostna ziarniny bujającej w strefie granicznej błony maziowej i pokrywy chrzęst-nej. Tworzą się tam chrzęstno-kostne obwałowania okrężne, widoczne na radiogramach jako brzeżne wyrośla kostne.


 

Podobne prace

Do góry