Ocena brak

Status civitatis

Autor /Demetriusz Dodano /17.11.2011

W starożytności obywatelstwo miało istotny wpływ na zdolność prawną, ze względu na obowiązującą wówczas zasadę osobowości prawa. W myśl tej zasady każdy obywatel rządził się prawem tej gminy czy civitas, do której należał.

W starożytnym Rzymie istniały trzy zasadnicze kategorie mieszkańców: obywatele rzymscy (cives Romani), Latynowie (Latini) i cudzoziemcy (peregrini).

Gospodarzami państwa rzymskiego byli obywatele rzymscy, w związku z tym mieli szerokie uprawnienia w sferze prawa publicznego. Posiadali aparat władzy w swoich rękach. Sprawowali urzędy (ius honorum), brali udział w głosowaniu na zgromadzeniach ludowych (ius suffragii), służyli w legionach. Obywatele posługiwali się własnym ius civile. W sferze prawa prywatnego tylko obywatelom mogła przysługiwać władza ojcowska oraz to że tylko oni mogli zawierać iustum matrimonium.

Obywatelem stawało się przez urodzenie z rodziców – obywateli. Latynowie mogli stać się obywatelami na mocy ius migrandi (przez osiedlenie się w Rzymie). Do nadania obywatelstwa prowadziło także wyzwolenie niewolnika przez obywatela. Na mocy lex Iulia i lex Plautia Papiria (z 90 i 89 r. p.n.e.) obywatelstwo uzyskali wszyscy wolni mieszkańcy Italii – Latynowie. Peregryni obywatelstwo uzyskali w wyniku edyktu cesarza Karakalli – Constitutio Antoniniana – z 212 r. n.e. Pozostali (Latini Iuniani, peregrini dediticii) obywatelstwo uzyskali dopiero za Justyniana.

Kolejną kategorią mieszkańców byli Latynowie. Byli to mieszkańcy Lacjum – równiny sąsiadującej z Rzymem. Mogli oni zawierać związki małżeńskie z Rzymianami (conubium), brać udział w czynnościach prawnych dostępnych dla obywateli (commercium), korzystać z urządzeń rzymskiego prawa spadkowego (testamenti factio). Istniało kilka kategorii Latynów:

a) Latyni dawni (właściwi) – Latini veteres,

b) Latini coloniarii (mieli mniejszy zakres uprawnień od tych wcześniejszych) oraz

c) Latyni juniańscy.

Trzecią kategorię mieszkańców stanowili pozostali wolni mieszkańcy, którzy nie byli obywatelami, ani Latynami nazywali się peregrini – czyli „cudzoziemcy”.

Peregrini certae civitatis przyjęli zwierzchnictwo Rzymu, ale mieli nietkniętą własną organizację lokalną. Nie mieli w Rzymie praw politycznych, ani też dostępu do rzymskiego prawa prywatnego. Korzystali ze swojego prawa oraz z rzymskiego ius gentium. W gorszej sytuacji byli peregrinii dediticii, pochodzący z obszarów podbitych, które musiały zdać się Rzymowi na łaskę i niełaskę. Ich organizacje lokalne zostały zniszczone. Mieli dostęp do ius gentium.

Podobne prace

Do góry