Ocena brak

STAROWOLSKI Szymon

Autor /sciaga Dodano /30.03.2012

STAROWOLSKI Szymon, ur. 1588 w Starej Woli (Polesie), zm. 6 IV 1656 w Krakowie, polihistor, poeta, kaznodzieja. Syn ubogiego bojara spod Prużany, l. młodzieńcze spędził w otoczeniu J. Zamoyskiego, później za granicą jako mentor młodych ks. Ostrogskich w Lowanium. Po powrocie od 1612 student wydz. artium Akad. Krak. (1618 bakalaureat). W 1620 pracował krótko w sekretariacie J. K. Chodkiewicza. Jako guwerner synów magnackich bawił czterokrotnie na Zachodzie (Niemcy, Niderlandy, Włochy, Francja, Hiszpania), znał też Moskwę. Za namową bpa J. Zadzika przyjął 1639 święcenia kapłańskie. Po raz piąty wyjechał za granicę, do Rzymu, 1652-53. Wrócił do Krakowa; pod koniec życia został kanonikiem katedry wawelskiej 1655; pełnił swe zajęcia także w,.podziemiu", po zajęciu miasta przez Szwedów. Przekonany o przyszłym zwycięstwie Polski, doczekał obrony Jasnej Góry. Nie dochowała się biblioteka S., prawdop. zasobna, gdyż utrzymywał szerokie stosunki z księgarzami pol. i obcymi, zwł. dbał o międzynar. rynek księgarski we Frankfurcie nad Menem.

Ruchliwy pisarz, ogłosił przeszło 60 pism pol. i łac. (część bezimiennie) z zakresu historii, polityki, teologii, moralistyki; autor obszernych zbiorów kazań (Arka Testamentu cz. 1-2 1648-49, Wieniec niewiędnący), twórczością swą, nawet hist., pragnął służyć aktualnym potrzebom Rzplitej. Zabierał głos w sprawie zabezpieczenia granic wsch. przed najazdami tur.-tatar. i demoralizacji wojsk stacjonujących na kresach (Pobudka abo Rada na zniesienie Tatarów 1618 i in.), informował o gł. wrogu chrześc. Europy XVII w. (Dwór cesarza tureckiego... 1646, 5 przekł. ros. do końca stulecia), głosił pochwałę Polski za granicą (słowniki pisarzy, uczonych, mówców, mecenasów: —> Scriptorum Polonicorum Hekatontas 1625, De claris oratoribus Sarmatiae 1628, informatory: Declamatio contra obtrectatores Poloniae 1631, Polonia 1632), krytykował wady obycz. i polit. szlachty i duchowieństwa,-ujmował się za uciskanym chłopem (Prywat Polską kieruje 1624, Prawy rycerz 1648, Reformacja obyczajów polskich ok. 1650, poemat Lament utrapionej Matki Ojczyzny, także ok. 1650). Popularyzował społ. myśl renesansową. Był sympatykiem cywilizacji Belgów i Holendrów, gorliwym rzecznikiem kontrreformacji, optymistą politycznym. Umysł niezbyt twórczy, zasłużył się zwł. jako prekursor opracowań syntet. kultury polskiej.

700 lat. Wiek XVII 1-2; Poeci baroku 1; Polska, tłum. i oprac. A. Piskadło, Kr. 1976; Wojownicy sarmaccy, tłum. i oprac. J. Starnawski, W. 1979. F. BIELAK Działalność naukowa Sz.S., Studia i Mat. z Dziejów Nauki Pol. t. 5. Historia Nauk Społ. z. 1 (1957); P. SZYDŁOWSKI Między renesansem a kontrreformacją. Poglądy filozoficzne Sz.S., Zesz. Nauk. UJ. Studia Religiologica 2 (1978).

Podobne prace

Do góry