Ocena brak

Stare i nowe orientacje programowo - badawcze pedagogiki specjalnej wynikające z jej społecznego zaangażowania

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

Punktem wyjścia zmian aktualnej koncepcji uprawiania pedagogiki spe­cjalnej są następujące tezy ogólne dotyczące aksjologii i teleologii oraz teorii i metodyki wychowania, które stanowić mogą deklarację programową współczesnej pedagogiki specjalnej określającą kierunki dalszego jej rozwoju.

a) W zakresie poznawania i rozumienia potrzeb osób niepełnospraw­nych (za I. Obuchowską, 1995; M. Kościelską, 1995; K. Mrugalską, 1995; T. Witkowskim, 1993):

  • odchodzimy od medycznego modelu niepełnosprawności z orientacją na wady, braki, defekty i deficyty, a zmierzamy do poszukiwania jak najwcześniejszych potencjalnych możliwości rozwojowych dziecka,zwłaszcza jego tzw. mocnych stron;

  • pesymizm i bierność zastąpione zostają podejściem pozytywnym i aktywnym, kompleksowym i interdyscyplinarnym;

  • odchodzimy od akcentowania somatycznych, psychicznych i społecz­nych odmienności i niesprawności rozwojowych, a zmierzamy do eksponowania cech, potrzeb wspólnych u wszystkich dzieci, ze szcze­gólnym uwzględnieniem życiowych problemów jednostki niepełno­sprawnej jako osoby z jej indywidualną biografią i rzeczywistym funkcjonowaniem w środowisku życia;

odchodzimy od interpretacji niepożądanych zachowań dziecka jako zaburzeń rozwojowych, a zmierzamy do określania ich jako przejawów niezaspokojenia potrzeb oraz niezrozumienia lub lekceważenia ich przez otoczenie;

dążymy zdecydowanie do dynamicznego spojrzenia na specjalne po­trzeby edukacyjne dzieci specjalnej troski, w którym wada postrzegana jest jako utrata funkcji na poziomie organicznym, niepełnosprawność - jako ograniczenie lub utrata funkcji na poziomie psychicznym, a upośledzenie -jako skutek interakcji między możliwościami a brakamitych jednostek oraz możliwościami a oczekiwaniami otoczenia.

b) W zakresie systemowych zmian w opiece, edukacji i rehabilitacji:

  • dystansujemy się od tradycyjnej formuły opieki charytatywnej nad osobami niepełnosprawnymi, pomocy nacechowanej pozorami litości i filantropii, a zmierzamy do uznania racjonalnego, partnerskiego mo­delu współdziałania, samopomocy i wsparcia we wszystkich środo­wiskach życia tych jednostek;

  • rezygnujemy z zinstytucjonalizowanych form spędzania całego życia w jednej placówce, a oferujemy życie w otwartym środowisku, prze­chodzimy od programów skierowanych na grupę do indywidualnych form pomocy i oparcia w rodzinie pochodzenia oraz preferowania osobistych upodobań i zainteresowań;

  • zmierzamy do podkreślania godności, tożsamości i podmiotowości dziecka, człowieka z odchyleniami od normy i tym samym demasko­wania postawy dominacji sprawnych osób dorosłych, narzucającychwerbalne manipulowanie i niewerbalne sterowanie w różnych sytu­acjach pomocowych i edukacyjnych;

  • zmierzamy do uznania tendencji do emancypati osób, grup, środo­wisk niepełnosprawnych, stwarzania im niezbędnych warunków do integralnego funkcjonowania prawie w każdej roli i konkretnym kon­tekście społecznym, bez ich indywidualnego naznaczania i degradacji(zob. D. Podgórska-Jachnik, 1995);

  • odchodzimy od preferowania oddziaływań opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych przeważnie zinstytucjonalizowa­nych, a dochodzimy do zrozumienia ważności wpływów socjalizacyjnych i akulturacyjnych, w których niezbędna jest własna aktywność zawodowa i społeczno-kulturalna jednostki w dochodzeniu do psy­chicznej i społecznej autonomii oraz izonomii.

c) W zakresie nowych tendencji rozwoju naukowego pedagogiki spec­jalnej:

  • pedagogika specjalna jako nauka przyjmuje, że jej nowe i najnowsze teorie, idee, tendencje i orientacje mieszczą się w opcjach humanistycz­nych, w których niezbędne są wszelkie alternatywne poszukiwaniamożliwości, szans rozwoju autonomii osób niepełnosprawnych, z na­dzieją na ich sukces oraz twórczą samorealizację;

  • współczesna pedagogika specjalna jako nauka teoretyczna i praktycz­na w zakresie opieki, kształcenia i wychowania osób niepełnospraw­nych zdecydowanie krytycznie odnosi się do technologiczno-manipulatorskich tendencji urabiania osobowości niepełnosprawnych, traktowania ich wyłącznie przedmiotowo, a nie podmiotowo i wewnątrzsterownie;

  • nowoczesny system rewalidacji, rehabilitacji i resocjalizacji osób nie­pełnosprawnych i niedostosowanych społecznie powinien uwzględ­niać nowe wielostronne osiągnięcia naukowo badawcze, zmierzającego poszukiwania pozytywnych interakcji człowiek-świat, widzenia „świata w człowieku" i „człowieka w świecie";

  • pragmatyzm działaniowy pedagoga specjalnego preferuje podstawo­we idee i założenia pedagogiki emancypacyjnej i integracyjnej zara­zem, zmierza ku pedagogice czynnego udziału i doświadczenia społe­cznego, zgodnego z potrzebami i zainteresowaniami osób niepełnosprawnych w ciągu całego ich życia, zmierza do tworzenia warunków do samodzielnego, aktywnego, wewnętrznego wysiłku w kształtowaniu osobowej tożsamości, godności każdego człowieka bez względu na rodzaj i stopień niepełnosprawności;

pedagogika specjalna - jako antropologia praktycznej, wczesnej diag­nozy i stymulacji rozwoju - odwołuje się do uniwersalnych, ogólno­ludzkich wartości i celów oraz poszukuje nowego, niestygmatyzującego języka i technologii upodmiotowiających niepełnosprawnego człowie­ka jako osobę w jego jak najpełniejszym uczestnictwie i aktywności społeczno-kulturalno-produkcyjnej;

podstawowym czynnikiem warunkującym skuteczną realizację celów specjalnej edukacji osób niepełnosprawnych są cechy osobowości pe­dagoga wyzwalającego, przyzwalającego, a nie przymuszającego, i w związku z tym dobór, selekcja oraz przygotowanie zawodowe mery­toryczne i metodyczne kandydatów powinny odbywać się na najwy­ższym poziomie, gwarantującym zdobycie najnowszej wiedzy teore­tycznej i umiejętności praktycznych;

realizm i optymizm pedagogiczny rodziców i nauczycieli wynika z coraz powszechniejszej świadomości, że osoby niepełnosprawne zdolne są do wielokierunkowych działań, a granice możliwości ich osiągnięć są do końca nie zbadane, niemożliwe do określenia i wykraczają poza potoczne na ten temat sądy i opinie;

postępowe zmiany w systemie rewalidacji, rehabilitacji i resocjalizacji dokonują się pod wpływem samych osób niepełnosprawnych, niedo­stosowanych, które często osobistym przykładem, biografią, burzą tradycyjne przeświadczenia, mity i stereotypy.

Wszystkie wymienione powyżej twierdzenia i zamierzenia traktować należy jako nowe wciąż jeszcze, nie utrwalone w świadomości społecznej wyzwania oraz paradygmaty, zmierzające zarówno do samodzielnych po­szukiwań teoriopoznawczych, jak i do rozwoju nowoczesnej praktyki pe­dagogiki specjalnej.

Do góry