Ocena brak

STANOWISKA W SPRAWIE POZNAWALNOŚCI PRAWDY

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Spór o poznawalność prawdy juŜ w greckiej staroŜytności był Ŝywo podejmowany i przyniósł wiele stanowisk. Zasadnicze są trzy: A g n o s t y c y z m  twierdzi, iŜ (1) nie poznajemy prawdziwie lub (2) nie moŜemy wykazać, Ŝe poznajemy prawdziwie (prawda jest nierozpoznawalna). Moze być powszechny lub częściowy (np. według I. Kanta niepoznawalna jest sfera „rzeczy samych w sobie").

D o g m a-t y z m twierdzi, że (1) poznajemy prawdziwie lub (2) moŜemy wykazać,  że poznajemy prawdziwie (prawda - przynajmniej niekiedy - jest rozpoznawalna). Może być dogmatyzm bezkrytyczny i krytyczny (odpowiednio uzasadniony). S c e p t y c y z m głosi,  Ŝe spór o poznawalność prawdy jest (racjonalnie) nierozstrzygalny i nie moŜna wykazać, ani  Ŝe poznajemy, ani Ŝe nie poznajemy prawdy. Niekiedy sceptycy ograniczali swoją tezę np. do  świata transcendentnego lub obiektywnie istniejącego, nie negując poznawalności świadomości podmiotu poznającego (idealizm immanentny, solipsyzm). Odmianą sceptycyzmu jest p r o b a b i l i z m , według którego nie moŜemy rozstrzygać sporu o poznawalność w sposób ostateczny czy pewny, jednakŜe moŜemy uprawdopodobniać nasze rozstrzygnięcia, wskazywać na mniejszą lub większą wiarygodność naszego poznania. Od stanowiska sceptycyzmu (powszechnego lub częściowego) odróŜnić naleŜy:

1) sceptycyzm metodyczny - próbę wątpienia zalecaną np. przez Kartezjusza jako sposób ukrytycznienia naszej wiedzy,

2) stan lub przeżycie wątpienia, które nie musi iść w parze z takim czy innym stanowiskiem teoretycznym w sprawie poznawalności prawdy.

W dziejach filozofii powyŜsze stanowiska przybierały róŜne odmiany i sfor-mułowania. Szczególnie trudno zakwalifikować pewne tezy jako agnostyczne czy sceptyczne; tych poglądów często nie odróŜniano (wyraźnie je przeciwstawił sobie sceptyk Sextus Empiryk). Terminagnostycyzm" wprowadził uczeń H. Spencera, T. H. Huxley (1863). Probabilizm występował zarówno w powiązaniu ze sceptycyzmem, jak i (częściowym) agnostycyzmem.

Współcześnie probabilistami są np. H. Reichenbach i T. CzeŜowski, według których pewność (rozstrzygnięcia definitywne) ma (mają) miejsce jedynie na terenie nauk formalnych, czysto analitycznych. Wiedza przedmiotowa, dotycząca rzeczywistości, odwołująca się do (jakiejkolwiek postaci) bezpośredniego poznania, jest obalalna, wszelkie weryfikacje i falsyfikacje na jej terenie są jedynie prawdopodobne lub uprawdopodobniające. Logika i matematyka dla tego typu probabilisty bądź stanowią formę nauk empirycznych (dostarczają formy tym naukom), bądź stosowane do przedmiotów transcendentnych (do rzeczywistości) są jedynie zbiorem hipotez i podlegają probabilistycznemu potwierdzeniu lub odrzuceniu.

Podobne prace

Do góry