Ocena brak

Stambuł

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Stambuł jest tętniącym życiem, wielonarodowościowym miastem położonym nad cieśniną Bosfor i morzem Marmara. Niekiedy określa się go mianem „nowego Rzymu", częściowo ze względu na fakt, że niegdyś był stolicą imperium wschodniorzymskiego, a po części dlatego, że podobnie jak stolica Włoch zbudowany został na siedmiu wzgórzach.
Stambuł - największe miasto w Turcji - liczy 7,6 mln mieszkańców. Jest głównym portem, największym ośrodkiem przemysłowo-handlowym, kulturalno-naukowym i turystycznym. Założone około 2500 lat temu jako Bizancjum, w roku 330 naszej ery zostało odbudowane przez Konstantyna Wielkiego i przemianowane na Kons­tantynopol . Obecna nazwa pochodzi od greckiego wyrażenia eis ten polin, co oznacza po prostu ..w mieście" i pochodzi z roku 1453.

Miasto zajmuje 254 km2 i położone jest po obu stronach cieśniny Bosfor, nad zatoką Złoty Róg i morzem Marmara. Są to trzy leżące obok siebie pasma wodne łączące Morze Czarne ze Śródziem­nym. W najwęższej części morza Marmara znaj­duje się zatoka Złoty Róg, po turecku zwana Halic - kanał. Na południu, na wybrzeżu europejskim usytuowany jest Stary Stambuł; na północy zaś, w Azji Mniejszej, znajduje się nowsze miasto Beyoglu, wzniesione w X wieku oraz dzielnice Kadikoy i Uskiidar. Stambuł zbudowano na sied­miu wzgórzach o stromych zboczach i płaskich szczytach. Wzgórza posiadają nazwy numeryczne począwszy od południa: Pierwsze Wzgórze, Drugie Wzgórze, Trzecie, itd. Stambuł leży w regionie o dużej aktywności sejsmicznej, tak więc miasto przeżyło już 50 większych trzęsień ziemi.
Stambuł ma łagodny klimat, średnia roczna temperatura w mieście wynosi 14°C, a średnie rocz­ne opady - około 800 milimetrów. Dominują wia­try północno-wschodnie zwane poyraz. Niekiedy w okresie zimowym wieje znad Bałkanów ostry i zimny wiatr - karayel lub Czarny Welon. Wiatry południowo-zachodnie, lodos, wywołują sztormy na morzu Marmara.
Powstanie i upadek imperiów.
Choć stolicą współczesnej Turcji jest Ankara, Stambuł był centrum dwóch historycznych państw, mianowicie imperium bizantyjskiego i osmańskie­go. Założony został około 660 roku p.n.e. przez Greków pochodzących z Megary i Miletu. Perski król Dariusz I zdobył miasto w 512 r. p.n.e., a w ro­ku 479 p.n.e. przejęła je Sparta. Przez pewien czas znajdowało się ono w rękach Ateńczyków, lecz w 405 roku p.n.e odbili je Spartanie. Niemalże przez 700 lat Sparta, Macedonia, Rodos i Rzym rywalizowały o panowanie nad Stambułem. W roku 196 n.e. władca rzymski Septymiusz Sewer złupił i zniszczył miasto. Odbudował je później Konstan­tyn I Wielki i wybrał w 324 r. n.e. na nową stolicę imperium rzymskiego. Był on pierwszym cesa­rzem, który przyjął wiarę chrześcijańską. Nastąpił wtedy gwałtowny rozwój miasta, wzniesiono do­datkowe mury obronne. W swojej nowej roli sto­licy imperium bizantyjskiego, jak nazywano wschodnią część cesarstwa rzymskiego, Konstanty­nopol stał się ważną metropolią, a szczyt swojej świetności osiągnął pod rządami Justyniana I (527-565). Zaraza, która nawiedziła miasto w roku 542, spowodowała śmierć 60% z jego 500000 mieszkańców. Niestety po zarazie Konstantynopol nigdy nie powrócił do dawnej świetności. Był ata­kowany przez Persów (626 r. n.e.), Arabów (lata 673-77 i 717-18 n.e.), Bułgarów (813 r. n.e.,924 r. n.e.), Rusinów (lata 860,941,1043 n.e.) oraz noma­dów - Pieczyngów (lata 1090-91 n.e.). Nikomu jednak nie udało się wkroczyć do miasta, aż do czwartej krucjaty, której uczestnicy złupili miasto w 1204 roku w drodze do Ziemi Świętej.
Krzyżowcy ustanowili następnie Konstantyno­pol stolicą założonego przez siebie Cesarstwa Łacińskiego. Był to najgorszy okres niespokojnej historii metropolii. Plądrowano i grabiono miasto. Skradziono lub zniszczono wszystko, co miało jakąkolwiek wartość. Chociaż Bizantyjczycy odbi­li miasto w roku 1261, ich własne państwo chyli­ło się już wtedy ku upadkowi. Konstantynopol był wyludniony, kiedy w 1453 r. zdobył go osmański sułtan Mehmed II Zdobywca. Mehmed przeniósł tam siedzibę osmańskich sułtanów, tzw. Wysoką Porte. W 1462 roku Mehmed rozpoczął budowę pałacu Topkapi Sarayi, czyli Seraju. Pod panowa­niem Sulejmana I (1520-66) architekt Mimar Sinan upiększył miasto licznymi meczetami i innymi budowlami. W XIX wieku trwała intensywna roz­budowa miasta. Nie została przerwana przez żadną wojnę, trzęsienia ziemi, pożary czy epidemie. Stam­buł stał się wówczas ważnym ośrodkiem polskiej emigracji. W 1855 roku zmarł tu, najprawdopo­dobniej na cholerę, Adam Mickiewicz.
W październiku 1918 r. zniesiono w Turcji sułta­nat, a do 1920 r. państwo tureckie zostało zmuszo­ne do zwrotu wszystkich europejskich posiadłości prócz Konstantynopola i jego okolic. Wojska bry­tyjskie, francuskie i włoskie kontrolowały miasto od końca I wojny światowej, do czasu kiedy na­cjonaliści tureccy pod przywództwem Kemala Ataturka dokonali przewrotu w państwie i obalili sułtanat w 1922 roku. Nazwa Stambuł nadana zo­stała miastu właśnie przez Ataturka w roku 1930.
Nowoczesne miasto.
Obecnie większość mieszkańców Stambułu to mu­zułmańscy Turcy. Ich liczba wciąż rośnie w związ­ku z dużym przyrostem naturalnym i migracją ludzi z terenów rolniczych. Pozostali mieszkańcy to Grecy i Ormianie oraz Żydzi. Zarówno miasto, jak i prowincja, administrowane są przez burmistrza, którego mianuje prezydent Turcji. W Stambule rozwinięty jest różnorodny przemysł: odzieżowy, spożywczy, tytoniowy, cementowy i ceramiczny.
Opera, orkiestra symfoniczna i galeria sztuki mieszczą się w Pałacu Kultury im. Ataturka. Spo­śród wielu muzeów na uwagę zasługują muzeum archeologiczne, muzealny kompleks pałacowy Topkapi oraz Muzeum Sztuki Tureckiej i Muzuł­mańskiej. Miejscowy uniwersytet został założony w roku 1453. W mieście znajdują się liczne parki, włączając w to były hipodrom, obecnie teren wypo­czynkowy. Wcześniej odbywały się tam wyścigi konne. Najsłynniejszą świątynią-muzeum jest Hagia Sophia wzniesiona w 537 roku. Pierwotnie - świątynia chrześcijańska, a następnie - meczet.
Inne słynne świątynie stambulskie, takie jak meczet Sulejmana Wspaniałego i Mihrimah Cammii zapro­jektował XVl-wieczny architekt Sinan. W 1973 r. oddano do użytku wiszący Most Bosforski. Jego długość wynosi 1074 m. Łączy on europejską i azjatycką część miasta. Zbudowano go dla uczcze­nia 50. rocznicy istnienia Republiki Tureckiej. Autobusy wodne i promy przewożą ludzi z dużą częstotliwością pomiędzy południowym molo mostu Galata i azjatycką stroną miasta.

Podobne prace

Do góry