Ocena brak

Środki toksyczne - CHARAKTERYSTYKA ŚRODKÓW TOKSYCZNYCH

Autor /Klemens Dodano /21.09.2011

Wśród środków toksycznych rozróżniamy Bojowe Środki Toksyczne i Toksyczne Środki Przemysłowe. Podział ten jednak krzyżuje się, ponieważ np. chlor, używany w przeszłości jako gaz bojowy (takiego użycia nie można również wykluczyć współcześnie), jest również powszechnie stosowany w przemyśle, zaś fosgen wydziela się przy spalaniu wielu tworzyw sztucznych ciągle niestety stosowanych obecnie w polskim budownictwie.

Bojowe środki trujące (dawniej gazy bojowe lub bojowe środki chemiczne) są to substancje chemiczne stosowane w konfliktach zbrojnych do zabijania lub zatruwania ludzi, zwierząt i roślin. Stanowią zasadniczy składnik broni chemicznej. Powodują szkodliwe zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, sprzętu bojowego, budynków, dróg itp. Bojowe środki trujące są cieczami lub ciałami stałymi, rzadziej gazami, słabo rozpuszczają się w wodzie, dobrze w rozpuszczalnikach organicznych, olejach, smarach. W postaci par i aerozoli są niewidoczne gołym okiem, często pozbawione zapachu. Do organizmu ludzkiego przenikają drogami oddechowymi, przez skórę i przewód pokarmowy. Współczesne bojowe środki trujące są substancjami o bardzo silnym działaniu toksycznym, łatwo przenikającymi m.in. przez gumę, tworzywa sztuczne, są odporne na działanie czynników atmosferycznych i chemicznych środków odkażających. Ze względu na objawy działania na organizm rozróżnia się bojowe środki trujące:

Paralityczno-drgawkowe

Zaliczamy do nich:

- sarin (trylon 144, trylon 46) - zaliczany do grupy organicznych, pochodnych kwasu fosforowego. Jest to bezbarwna, bezwonna ciecz mieszająca się z wodą i wieloma rozpuszczalnikami organicznymi. Wnika do organizmu przez drogi oddechowe i skórę. Dawka kilkunastu mg powoduje śmierć człowieka po kilku minutach.

- soman – zaliczany jest do grupy organicznych pochodnych kwasu fosfonowego. Jest to bezbarwna, nierozpuszczalna w wodzie ciecz o słabym zapachu kamfory. Środek ten jest silnie toksyczny. Zatrucia powstają wskutek wdychania par i wnikania kropel i par przez skórę. Dawkę śmiertelną dla człowieka ocenia się na kilka mg.

- tabun (trylon 83) - zaliczany do grupy związków fosforoorganicznych. Jest to bezbarwna ciecz o zapachu owoców. Produkt techniczny ma barwę brunatną i zapach gorzkich migdałów. Działa rażąco przez skórę, śluzówkę, drogi oddechowe. Tabun produkowany był przez Niemców w okresie II wojny światowej, stosowany również przez Irak w wojnie iracko-irańskiej w 1985r.

- V-gazy – jest to potoczna nazwa niektórych paralityczno-drgawkowych bojowych środków trujących o bardzo dużej toksyczności. Są oleistymi cieczami słabo rozpuszczalnymi w wodzie. Powodują długotrwałe skażenie terenu (do kilku miesięcy w warunkach zimowych). Wdychanie aerozolu zawierającego kilka mg V-gazu w m3 powietrza wywołuje poważne zatrucia. Powoduje też bardzo niebezpieczne są skażenia skóry. Przedstawicielem V-gazów jest tzw. VX (organiczna pochodna kwasu tiolofosfonowego), w który jest wyposażona armia USA.

Wszystkie te środki mają pewne cech wspólne. Są to trudno lotne ciecze, które działają rażąco na układ oddechowy. Oznakami zatrucia jest początkowo zwężenie źrenic, później pojawia się ból gałki ocznej, skurcz oskrzeli połączony z kaszlem, duszności, wymioty, bóle brzucha z biegunką, drgawki mięśni prążkowanych, a następnie ich paraliż. To właśnie paraliż mięśnia sercowego mięśni oddechowych jest bezpośrednią przyczyną zgonu.

Parzące (nekrozujące)

Są to:

- luizyt (dawniej rosa śmierci) – środek w działaniu podobny do iperytów. Jest mieszaniną chlorowinyloarsyn. Jest to brunatna ciecz o intensywnym zapachu pelargonii. Wykazuje silne właściwości ogólnotrujące.

- imperyty - bojowe środki trujące o działaniu parzącym. Występują w postaci par, kropel lub aerozolu, wywołują na skórze pęcherze i trudno gojące się rany, na które szczególnie wrażliwe są oczy. Do imperytów należą:

a) imperyt siarkowy (gaz musztardowy) - używany był w I wojnie światowej (na ogólną liczbę porażeń żołnierzy bojowymi środkami trującymi 80% stanowiło porażenie imperytem siarkowym

b) bis(2-chloroetylosulfid) S(CH 2CH2Cl)2 - bezbarwna oleista ciecz o zapachu musztardy

c) imperyt techniczny mający barwę brunatną lub czarną

d) imperyty azotowe będące chlorowcopochodnymi amin alifatycznych, np. tris(2-chloroetyloamina) N(CH2CH2Cl)3 - bezbarwna oleista ciecz. Znane są także inne imperyty o mniejszym znaczeniu militarnym, np. imperyt tlenowy, sesquiiperyt.

Parzące środki trujące działają niszcząco na skórę i błony śluzowe, a przedostają się do organizmu przez drogi oddechowe i skórę. Objawy to uszkodzenie rogówek i spojówek oczu z utratą wzroku, stan zapalny i uszkodzenia dróg oddechowych z kaszlem, chrypką i bezgłosem oraz zaczerwienienia, pęcherze i trudno gojące się owrzodzenia na skórze poddanej działaniu kropli tych środków.

Ogólnotrujące

Zaliczamy do nich:

- cyjanowodór (kwas pruski) HCN - związek nieorganiczny, lotna, bezbarwna ciecz, o zapachu gorzkich migdałów. Jest to bardzo silna trucizna (dawka śmiertelna wynosi ok. 0,05 g). Cyjanowodór miesza się z wodą w każdym stosunku, tworząc bardzo słaby kwas (kwas cyjanowodorowy), od którego wywodzą się sole, cyjanki, i pochodne org. Nitryle. Stosowany jest do zwalczania szkodników oraz w syntezach organicznych (np. do otrzymywania akrylonitrylu).

- arsenowodór (arsan, dawniej arseniak, AsH3) - związek nieorganiczny, bezbarwny gaz. Ma właściwości silnie trujące. Jest reduktorem. Tworzy się m.in. podczas działania wodorem na arsen lub jego związki.

- chlorocyjan (ClCN) - związek nieorganiczny, bezbarwny, silnie trujący gaz o przenikliwym zapachu.

Podrażnia oczy i górne drogi oddechowe. Stosowany był podczas I wojny światowej. Obecnie używany jest do badań właściwości ochronnych masek przeciwgazowych.

Wszystkie środki ogólnotrujące to łatwo lotne ciecze, które dostają się do organizmu poprzez drogi oddechowe wraz wdychanym powietrzem. Po przeniknięciu do krwi blokują hemoglobinę jako przenośnik tlenu, co prowadzi do uduszenia komórkowego - zablokowaniu wchłaniania tlenu z krwi. W małych stężeniach pierwszymi objawami są zawroty głowy, metaliczny smak w ustach i osłabienie prowadzące do utraty przytomności i śmierci. Przy większym stężeniu śmierć następuje gwałtownie, w ciągu kilkunastu sekund.

Duszące

Jest to np.

- fosgen (dichlorek karbonylu, COCl2) - związek nieorganiczny, silnie trujący, bezbarwny gaz o zapachu zgniłego siana. Stężenie fosgenu rzędu 0,1 mg/dm3 jest niebezpieczne dla życia. Z wodą tworzy dwutlenek węgla i chlorowodór. Reaguje z wieloma substancjami organicznymi. Otrzymywany przez katalityczną syntezę z tlenku węgla i chloru. Był stosowany w I wojnie świat jako gaz bojowy. Fosgen jest używany w syntezach organicznych (głównie barwników).

Bojowe środki duszące to lotne ciecze o zapachu zgniłych liści lub zbutwiałego siana. Po wziewnym wprowadzeniu ich do płuc niszczą naczynia włosowate pęcherzyków płucnych, co powoduje zalanie płuc krwią i uduszenie. Jeśli jednak stężenie było małe, może wystąpić krótki okres utajenia, po którym pojawia się kaszel, krwawa, pienista plwocina, zasinienie twarzy i szyi (aż do barwy fioletowej). Tu również krew i osocze gromadzące się w pęcherzykach płucnych co prowadzi w rezultacie do śmierci wskutek głodu tlenowego.

Drażniące

Zaliczamy do nich:

- lakrymatory - podrażniają zakończenia nerwów czuciowych oczu wywołując silne łzawienie. Objawy skażenia lakrymatorami ustępują samoistnie w krótkim czasie po opuszczeniu terenu skażonego.

Lakrymatorami są: chloroacetofenon, chloropikryna, CS. Były to środki używane podczas wojen. Obecnie stosowane przez policje wielu państw do rozpędzania tłumów.

- sternity - podrażniają zakończenia nerwów w jamie nosowo-gardłowej, tchawicy i oskrzelach, wywołując kaszel, kichanie, uczucie pieczenia i ból w klatce piersiowej. Mają również działanie łzawiące. Objawy zatrucia zwykle mijają po 1–2 dniach, nawet w wypadku nieudzielania pomocy med. Silnymi sternitami są niektóre związki arsenoorganiczne ( np.adamsyt ).

Środki drażniące to ciała stałe, przechodzące bezpośrednio w stan gazowy w drodze sublimacji. Przedostają się do organizmu wraz z wdychanym powietrzem i powodują kaszel, silne łzawienie, ból klatki piersiowej, mdłości i podrażnienie skóry. Przy większym stężeniu (1-5 mg/m3) powoduje czasowe porażenie, zaś przy bardzo dużym (25 000 mg/m3) - śmierć u 50 % porażonych.

Psychotoksyczne

Jest to np.

- LSD-25 - lizergid, dietyloamid kwasu d-lizergowego, alkaloid o silnym działaniu narkotycznym.

Występuje w niewielkich ilościach m.in. w sporyszu. Bezbarwny kryształy jest nierozpuszczalny w wodzie. Dawki 20–30 g wywołują u ludzi barwne halucynacje, uczucie strachu, depersonalizację, zaburzenia motoryczne. W latach 60-tych był stosowany w lecznictwie ze wskazań psychiatrycznych.

Psychotoksyczne środki toksyczne dezorganizujące funkcjonowanie centralnego układu nerwowego.

Działające jak narkotyki.

Fitotoksyczne

Są to środki działające niszcząco na uprawy roślinne, powodujące defoliację i usychanie roślin (np. kwas 2,4-dichlorofenoksyoctowy, simazyna). Zastosowano je w czasie wojny wietnamskiej w latach 70-tych w celu pozbycia się maskujących wroga dużych liści palm.

Odrębną grupę bojowych środków trujących stanowią trucizny pochodzenia naturalnego o nadzwyczaj dużej toksyczności, wyodrębniane z mikroorganizmów chorobotwórczych (np. toksyna botulinowa, laseczki tężca, mykotoksyny). Większość bojowych środków trujących działa na ludzi uśmiercająco bądź wywołuje silne zatrucia. Objawy zatrucia mogą występować już po kilku minutach (np. cyjanowodór, sarin) lub po trwającym do kilkunastu godzin bezobjawowym okresie utajonego działania (np. iperyt siarkowy). Pod względem taktycznym rozróżnia się bojowe środki trujące:

trwałe — mogące przez wiele godzin, dni, miesięcy utrzymywać się w terenie, bez utraty swych właściwości toksycznych

nietrwałe — zachowujące swe właściwości rażące przez kilka do kilkudziesięciu minut

dymy trujące (dym bojowy).

Podobne prace

Do góry