Ocena brak

Średniowieczny spór o uniwersalia (powszechniki) - Nominalizm a realizm

Autor /Miecio Dodano /13.07.2011

Spór między nominalizmem a realizmem rozpoczął się w X wieku, a swoje apogeum osiągnął w XI i pierwszej połowie XII wieku. Toczono go o uzyskanie odpowiedzi na pytania: czy pojęciom ogólnym odpowiadają jakieś byty ogólne, np. człowiek w ogóle, koń w ogóle, czy istnieją tylko i wyłącznie konkretne rzeczy jednostkowe; czy rzeczywistość składa się z samych przedmiotów jednostkowych, czy z rzeczy ogólnych, tzw. ogólników, powszechniaków.  W konstruowaniu odpowiedzi ukształtowały się różne stanowiska.   

1. Anzelm z Aosty, przedstawiciel realizmu skrajnego, wyrażał przekonanie, że oprócz rzeczy jednostkowych, np. ten oto stół, istnieją jeszcze pierwotne wobec nich, ogólne byty duchowe, gatunkowe, rodzajowe, ogólne idealne wzorce, modele rzeczy jednostkowych np. stół w ogóle. Tłumaczył,  że tylko wiara w istnienie rzeczy ogólnych pozwala uzasadniać dogmaty wiary. Na przykład, dogmat Trójcy  Św. zakłada stanowisko realistyczne, zgodnie z którym Bóg istnieje w trzech osobach, czyli byt ogólny i trzy byty jednostkowe. Podobnie tłumaczył dogmat grzechu pierworodnego. Grzech Adama jest  grzechem ogólnym, realnie istniejącym i jemu odpowiadają - jako jednostkowe - grzechy poszczególnych ludzi.    

Przedstawicielem realizmu skrajnego była również filozofia Jana Szkota Eriugeny, którego realizm miał charakter panteistyczny. Uczył on,  że istnieją byty ogólne i rzeczy jednostkowe, ale nie rozdzielał ich, a dostrzegał między nimi związek polegający na tym,  że byty ogólne emanują z siebie koniecznie byty jednostkowe.  

2. Tomasza z Akwinu reprezentował realizm umiarkowany. Przyjął on trzy grupy  uniwersaliów:    

a)  universale in re - powszechnik w rzeczach jednostkowych, jako niewyabstrahowana istota, powszechnik bezpośredni;   

b) universale post rem - powszechnik istniejący w umyśle ludzkim, powszechnik refleksyjny;    

c)  universale ante rem - powszechnik w umyśle boskim. Są to trwałe, wieczne formy, według których Bóg tworzył świat.    

3.  Roscelina z Compiégne (1050-1123) , reprezentował nominalizm, był przekonany, że istnieją jedynie rzeczy jednostkowe, np. ten oto konkretny stół. Byty ogólne nie egzystują, a więc nie ma „stołu w ogóle” poza poszczególnymi stołami. Pojęcia ogólne są prostymi dźwiękami, imionami, ogólnymi nazwami (łac. nomina).    

4. Odmianę nominalizmu stanowi - konceptualizm, którego przedstawiciele uważali, że nie istnieją byty ogólne, ani żadne inne byty duchowe, istnieją zaś tylko konkretne rzeczy jednostkowe. Przedstawicielem tego stanowiska był Wilhelm Ockham (ok. 1300-1349). „Nie należy - powiadał - mnożyć bytów bez potrzeby”. Wypowiedź tę określa się mianem „brzytwy Ockhama". Pojęcia ogólne są tylko naszymi pomysłami (łac. conceptus - pomysł) i dlatego istnieją jedynie w naszym umyśle i nie mają żadnych odpowiedników w realnym świecie.    

5.  P. Abelarda reprezentował swoisty rodzaj nominalizmu zwany sermonizmem. Uważał, że to, co ogólne nie istnieje poza tym, co jednostkowe, ale pojęcia ogólne nie są także pustymi dźwiękami, nie powstają dowolnie, lecz na podstawie cech ogólnych tkwiących w rzeczach jednostkowych, cech ogólnych, które są właściwe dla określonego rodzaju rzeczy jednostkowych. Pojęcia ogólne są słowami mającymi znaczenie (łac. sermo - rozmowa, naukowa dysputa, treść lub temat rozmowy).

Podobne prace

Do góry