Ocena brak

Średniowieczne zabytki języka polskiego (Kazania Świętokrzyskie, przekłady Pisma św., utwory poetyckie, modlitwy)

Autor /Czeslaw123 Dodano /06.05.2011

Najwczesniejszymi zabytkami pismiennictwa w jezyku lacinskim w Polsce byly tzw. roczniki. Sa to krotkie zapiski dotyczace roznorodnych wydarzen. Rozwinieciem ich staly sie kroniki ( Galla Anonima doprowadzona do 1113 r., Wincentego Kadlubka, Jana Dlugosza ). Najstarszymi polskimi slowami zapisanymi sa imiona osobowe i nazwy miejscowosci zawarte w lacinkiej bulii papieza Innocentego II z 1136 r. (jest ich ok. 400), natomiast pierwsze zdanie zapisane w jezyku polskim odnaleziono w ksiedze henrykowskiej z 1270 r. Brzmi ono nastepujaco : "Day ut ia pobrusa a ti poziwai - daj ac ("niech") ja pobrusze ("pokrece zarna"), a ty poczywaj ("odpoczywaj"). Wsrod zachowanych zabytkow polskiej prozy do najcenniejszych naleza :

"Kazania swietokrzyskie" (przelom XIII i XIV w.), "Kazania gnieznienskie"

z XV w. i "Biblia Krolowej Zofii (tlum. w polowie XV w. dla ostatniej zony Wladyslawa Jagielly). Jednym z najwczesniejszych zabytkow literackich zapisanych w jezyku polskim jest anonimowa piesn koscielna "Bogurodzica".

Pochodzi ona prawdopodobnie z XIII w., najstarsze sa jej dwie pierwsze strofy. Zachowany odpis piesni pochodzi z XV w. Jest to najstarszy z tekstow zapisany calkowicie w jezyku polskim i stanowi dla nas niezwykle cenny zabytek literacki jednoczesnie ilustrujacy poziom rozwoju rodzimego jezyka. W pierwszej strofie zawiera sie zwrot do Bogurodzicy z prozba by "zyszczyla" i "sposcila" czyli pozyskala i zeslala "Gospodzina" to jest Pana.

W drugiej zas blaganie Chrystusa - Bozyca (a wiec Syna Bozego) by za sprawa ("udziela" - dla) Chrzciciela dal swym wyznawcom na ziemi dostatek ("zbozny" czyli bogaty) po smierci zas miejsce w raju. Dwie te strofy koncza sie okrzykiem "Kyrie elejson" (Panie, zmiluj sie). W XIV i XV w. coraz liczniejsze staja sie tlumaczenia modlitw, powstaja piesni koscielne, kazania i psalterze. Obok poetyckich utworow religijnych w wieku XV rowija sie poezja swiecka. Jej zachowane przyklady stanowia dla nas dokument literacki, swiatopogladowy epoki, obyczajowy i spoleczny. Poetycki dialog anonimowego autora pt. "Rozmowa mistrza Polikarpa ze smiercia " ilustruje w jaki sposob czlowiek epoki sredniowiecza wyobraza sobie smierc.

Odzwierciedleniem obyczju jest najstarszy zachowany polski wiersz "O zachowaniu sie przy stole", ma on charakter savoir vivre'u, wiele fragmentow poswieca w nim autor nauce opanowania zasad kultury biesiadnej, a takze oddaje w nim hold bialoglowom. Wiersz ten ma zdecydowanie charakter dydaktyczny. "Satyra na leniwych chlopow" powstala w drugiej polowie XV w., jest utworem o charakterze spolecznym. Krytyczny stosunek do opieszalych w pracy chlopow swiadczy o tym ze anonimowy autor jest czlowiekiem wyzszego stanu i przestrzega przed zmyslnymi wybiegami chlopow, ktorzy nie dbaja o panskie interesy. Utwor ten demaskuje feudalny porzadek w Polsce.

Sredniowieczne pismiennictwo jak i zabytki literatury religijnej oraz swieckiej sa wyrazem rodzacej sie kultury slowa pisanego, ktore stalo sie istotnym elementem narodowej wspolnoty. Choc jeszcze bardzo czesto niedoskonale w ksztalcie poetyckiej frazy czy epickiego opisu dalo poczatek narodowej kulturze pisanej, uswiadamialo wspolnote kulturowego pochodzenia i jednosci jezyka.

Podobne prace

Do góry