Ocena brak

Średniowieczne wzorce osobowe zawarte w utworach epoki

Autor /partyzant Dodano /15.04.2011

Literatura średniowieczna służyła głównie zbudowaniu moralnemu, wychowaniu i pouczeniu, potępieniu zła i afirmacji dobra, poszerzeniu wiedzy i pamięci o ważnych wydarzeniach i ludziach. Przez to nasycona była licznymi przykładami, moralizatorstwem i dydaktyzmem. Średniowiecznej literaturze patronował duch parenezy. Literatura parenetyczna (gr. parenesis – zachęta, ostrzeżenie, rada) zachęcała do naśladowania wzorców osobowych. Wytworzyły się trzy główne wzorce osobowe: świętego (ascety), rycerza i władcy.

ASCETA (na podstawie Legendy o Świętym Aleksym).Utwory hagiograficzne pisane były według określonego schematu: 

a. prolog

b. okoliczności narodzin świętego, (wyczekiwane i wymodlone dziecko poważanej, bogatej rodziny), 

c. dane o jego rodzinie, (w dniu ślubu, poczynionego z woli rodziców, pozostawia swą świeżo poślubioną małżonkę, (ponieważ wcześniej złożył śluby czystości), i porzuca dom rodzinny. Rozdaje dobra biedakom i rozpoczyna życie żebraka, bezdomnego włóczęgi.), 

d. ascetyczne i pełne wyrzeczeń życie, (jego tryb życia staje się tak ascetyczny, że musi interweniować Matka Boska, która napominała go i przestrzegała wyrażając swą troskę o niego. Po 16 latach wraca nierozpoznany do domu ojca. Mieszka pod schodami, służba go szykanuje i wylewa na niego pomyje. Wszystkie swoje cierpienia czynił "na chwałę Bożą". Spisuje swe dzieje.) 

e.  śmierć, często męczeńska, (umiera z pismem w rękach. Zaczynają dzwonić dzwony, ludzi uzdrawia cudowny zapach płynący z jego ciała. Dopiero gdy nadeszła żona dłonie jego rozchyliły się i pozwoliły na wyjęcie listu), 

f. cuda, jakie działy się za sprawą świętego, (gdy kąpała go matka po urodzeniu wstał i zaczął chodzić, gdy się umartwiał ukazała mu się Matka Boska, cudowne rzeczy które działy się gdy zmarł) 

Cechami świętych były pobożność, umartwianie ciała, ubóstwo, rezygnacja z dóbr doczesnych, medytacja, myśl o Bogu, żywot męczeński Asceta wiódł życie w ubóstwie, pokorze, spędzając czas na modlitwie i religijnych medytacjach. Nagrodą za to było nie tylko zbawienie wieczne o śmierci, ale również aureola świętości.  Święty wiódł również ascetyczne życie, nie izolując się jednak od ludzi. Służył im jak tylko potrafił najlepiej, często przypłacając to własnym życiem. Naśladowanie ascetów prowadziło do wędrówek pątników i biczowników do miejsc słynących cudami czy relikwiami świętych, oraz do handlu wszelkimi pamiątkami np. powiew wiatru z Ziemi Świętej w ampułkach, drzazgi z krzyża Chrystusa, etc.

Znanym ascetą był także Szymon Słupnik który 27 lat przeżył w małej klatce na wysokim słupie, przeważnie stojąc, co wymagało nie lada samozaparcia i siły woli (lub choroby psychicznej jak ktoś woli); znamienne jest, że potem wielu ludzi, w tym artystów fascynowało się taką postawą, co widać wyraźnie w literaturze, nawet polskiej: Szymon Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" ("Powołał go Pan / Na słup"); RYCERZ (na podstawie "Pieśni i Rolandzie" i "Tristana i Izoldy") Dzieła w których sławiono rycerzy zwane były chansons de geste, czyli pieśni o czynach, tworzyli je tzw. truwerzy (trubadurzy) już przed XI wiekiem. Rycerz winien być:

•pobożny, w obronie wiary oddać życie, modlić się przez część dnia,  

wierny, Bogu, władcy, damie swego serca,  

•honorowy, hańby nie przepuści bez zemsty,  

odważny, waleczny,  

•szlachetny, prawdomówny, prawy w miłości i przyjaźni,  

•piękny, zamożny, ze stanu szlacheckiego. Piękny być musiał, gdyż w mentalności średniowiecznej uroda ciała oddaje piękno ducha. 

Cechy Rolanda:

•odwaga, gdyż nie zląkł się groźniejszego i liczniejszego przeciwnika,  

wierność cesarzowi, ważniejszy jest on i walka z poganami niż zostawiona w kraju narzeczona,  

głęboka wiara, walcząc z poganami uważał, że zaskarbi sobie łaski u Boga,  

godność własna i narodu, honor, dla tego honoru umiera, ponieważ nie chciał wezwać, mimo ciężkiej sytuacji pomocy.  

Śmierć Rolanda jest śmiercią bohaterską. Umiera ostatni, na wzgórzu, przepraszając Boga i ofiarowując mu swą prawą rękawicę (rękawica toznacza życie rycerza traktowane jako Boże lenno). Nie boi się śmierci. Po jego duszę wysyła Bóg św. Gabriela, anioła Cherubina i patrona rycerstwa – św. Michała, którzy niosą jego duszę do raju.

WŁADCA (na podstawie "Pieśni o Rolandzie" i "Kroniki Galla") Władca jest elitarną i szczególną odmianą rycerza. Jednym z nich legenda uczyniła Karola Wielkiego, jest on zagorzałym obrońcą wiary, jest mądry odważny, słucha swych doradców, szanuje swych rycerzy (m.in. pomści śmierć Rolanda). Najbliższy nam jednak wzór władcy przedstawił w swojej Kronice Gall Anonim.

Był on najprawdopodobniej francuskim mnichem przybyłym do Polski z Węgier. Przebywał na tronie Bolesława Krzywoustego. W podzięce za dobre traktowanie i "żeby chleba polskiego za darmo nie jeść" spisał dzieje państwa polskiego od czasów legendarnych do 1113 roku (bitwa pod Nakłem). W pracy swej Anonim, trzyczęściowej, wyeksponował sylwetki trzech Bolesławów, ale aż dwie księgi dotyczą czasów panowania B. Krzywoustego. B. Chrobry wzniósł Polskę na wyżyny, Śmiały to utracił, a Krzywousty przywrócił.

Cechy B. Chrobrego:

•cechowała go sprawiedliwość. Ludzie kochali go i bali się,  

•dawał przykład rycerstwu,  

•dbał o interes wszystkich obywateli i państwa, za panowania Chrobrego Polska przeżywał swój "złoty wiek",  

•król był pobożny, ustanawiał chrześcijaństwo, stosując w tym celu nawet drastyczne metody

Cechy Krzywoustego:

•rycerskość, zwłaszcza w walkach z Niemcami dostał przydomek "króla który nie śpi".  Z pracy Galla, w której historia bezpośrednio graniczyła z poezją, korzystali następni dziejopisarze (np. Wincenty Kadłubek(XIII wiek), Jan Długosz(przełom średniowiecza i renesansu).

Do góry