Ocena brak

ŚREDNIOWIECZE - Muzyka świecka

Autor /RuFfffus Dodano /03.04.2013

Zaniedbywana przez długi czas muzyka świecka stała się w okresie ars noua dziedziną muzyki stojącą na równi z muzyką religijną. XIV-wieczna liryka francuska była kontynuacją dzieła trubadurów i truwerów. Pozo­stały też nazwy gatunkowe utworów (ballada, rondeau, uirelai), ale wielogłosowość stworzyła nowe, bogate możliwości opracowania tekstu słownego. Preferowano pieśni miłosne, opiewające piękno przyrody, a tak­że nawiązujące do tematyki antycznej. W balladach stosowano technikę kanoniczną oraz izorytmię głosów. Istotą ronda (rondeau) była zasada wielokrotnego powtarzania refrenu z tym samym tekstem. Yirelai wy­kazywała pewne podobieństwo do budowy repryzowej ABA, a decydował o tym refren występujący na początku i końcu utworu.

Włosi stosowali własną terminologię; dotyczyło to zarówno notacji, jak również nazewnictwa gatunków i elementów strukturalnych występujących w utworach. I tak np. włoska ballata wykazywała duże podo­bieństwo do francuskiego virelai.

Jednym z nowych gatunków był madrygał. Jego nazwa, pochodząca od włoskiego słowa matricale ('rodzimy'), miała na celu podkreślenie pierwiastka rodzimego, tj. włoskiego tekstu. Budowa formalna tych utworów była wynikiem układu wiersza, do którego tworzono oprawę muzyczną. Z reguły madrygały posiadały 2-3 zwrotki wykonywane do tej samej melodii. Teksty madrygałów dotyczyły zwykle miłości, miały charakter sielankowy lub też satyryczny, jako że był to rodzaj muzyki związany z wytwornym życiem dworskim. Średniowieczny madrygał był utworem dwu-, a znacznie częściej trzygłosowym. W przypadku kompo­zycji trzygłosowej śpiewano głos najwyższy, a pozostałe głosy można było albo śpiewać, albo wykonywać na instrumentach. Madrygał straci żywotność w XV wieku po to, by w XVI — tym razem w nowej postaci — stać się jednym z najpopularniejszych gatunków muzyki renesansowej.

Caccia oznacza po włosku „polowanie". Taką właśnie nazwą określano utwory ilustrujące sceny z polowania czy łowienia ryb. Caccia utrzymana była w formie trzygłosowego kanonu, w którym dwa górne głosy miały charakter wokalny (kanon w unisonie), a tenor wykonywany był na instrumencie (tworzył kontrapunkt swobodny do pozostałych głosów). Popularność tego gatunku sprawiła, że utwory kanoniczne zaczęły po­jawiać się w muzyce francuskiej, hiszpańskiej i angielskiej (W wymienionych ośrodkach posiadały one odpowiednio lokalne cechy i nazwy: chace (fr.), caza (hiszp.) oraz chase (ang.).).

Twórczość najwybitniejszego kompozytora włoskiego tego czasu — Francesca Landini — obejmuje ponad 150 utworów (ballaty, madrygały, caccie, kompozycje kanoniczne, jeden motet i jedno virelai), stanowiąc jedną czwartą (!) całego zachowanego do dziś świeckiego repertuaru włoskiego trecenta.

Nieprzypadkowo pojawiła się tu wzmianka o ośrodku angielskim, w którym technika kanoniczna cieszyła się dużą popularnością. Z po­czątku XIV wieku pochodzi pierwszy zachowany, i do dziś wykonywany, kanon na cześć lata Sumer is icumen in (Przyszło lato). Jest to utwór sześciogłosowy. Cztery głosy wyższe tworzą kanon kołowy (Inna nazwa kanonu kołowego to rota lub perpetuus; w kanonie kołowym melodia może być powtarzana bez ograniczeń.), dwa niższe natomiast napisane są techniką wymiany głosów. O znaczeniu utworu decyduje również czytelnie zarysowana ilustracyjność — naśladowanie głosu kukułki na słowach Sing cuccu.

Jeśli chodzi o ośrodek angielski, warto wspomnieć o tzw. gymelu, będącym odpowiednikiem dwugłosowego organum. Najbardziej typowy gymel polegał na paralelnym pochodzie tercji, dodawanych nad lub pod głosem głównym. W gymelu pojawiły się nowe współbrzmienia, wśród których na uwagę zasługuje seksta. Na podstawie gymelu rozwinęła się angielska postać discantus.

Podobne prace

Do góry