Ocena brak

Średnia Stoa - Posejdonios z Apamei

Autor /Tycjan2343 Dodano /21.12.2012

Był filozofem przez długi czas niedocenianym. Potem, po pracach E. Nordenai M. Heinze zaczęto jego rolę nadmiernie wyolbrzymiać. Badania ostatnichdziesiątek lat przedstawiają nam myśl, niewiele starszego od Cycerona, Posejdoniosajako zjawisko bardzo charakterystyczne dla ówczesnej, przygotowującejpóźniejszy synkretyzm umysłowości.

Posejdonios był nie tylko filozofem, lecz miłośnikiem nauk szczegółowych,badaczem i podróżnikiem. On to umiejscowił średni stoicyzm na wyspieRodos, na której w 104 r. przed Chrystusem założył swoją szkołę. Podobnie jakPanajtios, był bardzo przychylnie usposobiony do Rzymian. Jego przyjacielembył Pompejusz, a rozmowy Posejdoniosa z Pompejuszem uwiecznili Pliniusz,Plutarch i Cyceron, który odwiedził Rodos w roku 77, i był uczniem oraz przyjacielemPosejdoniosa. Posejdonios zajmował się także historią, kontynuującpracę nad wielkim dziełem historycznym, którego autorem był Polibiusz.

Twórczość Posejdoniosa charakteryzuje niezwykła płodność i wszechstronność.Podobnie jak Demokryt czy Arystoteles, pisał on wiele, ale poza tytułamiz pism tych nic się nie zachowało. Wiemy, że wielką rolę odegrał jegokomentarz do platońskiego Timajosa. Najwięcej informacji o j e go poglądach zawdzięczamyCyceronowi, a także Strabonowi i Proklosowi.

Chociaż pogląd upatrujący w Posejdoniosie inicjatora neoplatonizmu jestprzesadny, to j e d n a k jego znaczenie i powaga były wielkie. Myśl Posejdoniosacharakteryzuje bowiem szerokość horyzontu (godzenie Grecji ze Wschodem)i uniwersalizm umysłu (połączenie mistyki i racjonalizmu). Dzieło filozofa stanowibardzo poważną próbę syntezy platońsko-stoickiej oraz włączenia w niąpresokratyków i arystotelizmu. Ponadto, intencją Posejdoniosa było oparcie filozofiina wynikach nauk ścisłych. By dokonać syntezy dualizmu platońskiegoze stoickim monizmem, opierał się na heraklitejskiej nauce o harmonii przeciwieństw.Rolę siły jednoczącej spełniało ciepło. Wśród badaczy nie ma jednakzgody co do tego, jaki był stosunek Posejdoniosa do teorii pożarów. Podkreślenieroli ciepła utożsamianego z logosem wskazywałoby na to, że przyjmował onstoicką teorię pożarów. J e d n a k Filon z Laryssy twierdzi, że Posejdonios odrzucałkoncepcję eKTfópcoatę i utrzymywał, że świat jest odwieczny.

Chociaż nie znamy komentarza Posejdoniosa do platońskiego Timajosa, tojego poglądy na wszechświat obrazuje nam druga księga O naturze bogów Cycerona.W przekonaniu Posejdoniosa cały świat jest zhierarchizowany i przenikniętyciepłym tchnieniem Opatrzności. Heraklitejski boski rozum pojawiającysię u Posejdoniosa jest nie tyle logosem, ile siłą organiczną rozumianą w duchustoickiej pneumy. Posejdonios podkreśla, że świat przenika dynamiczna siła życiowa,a żywe jestestwa są zhierarchizowane, poczynając od najprostszych ku corazbardziej skomplikowanym. Świat zachowuje jednak przy t ym jedność całości.Ten gradualizm obejmujący wszystkie byty prowadzi do przyjęcia istnieniajestestwa najdoskonalszego, znajdującego się ponad całą hierarchią bytów.W przeciwieństwie do epikureizmu i sceptycyzmu Bóg Posejdoniosa jest Opatrznościąrozciągającą się na wszystko, co istnieje. Ciekawe są w jego teologiitrzy aspekty bożej siły, jakimi są jedność (Jowisz), wielość (los) i emanującaz Zeusa-Jowisza siła, która jednoczy wielość sił losu. Tę teorię trzech sił odnajdujemyu Cycerona w O wróżbiarstwie, gdzie stanowi ona podstawę doktrynyo wróżbach. W przeciwieństwie do Panajtiosa wrogo usposobionego do wróżb,Posejdonios okazuje dużo sympatii dla stoickiej mantyki, a co za tym idzie, wyznajedoktrynę o powszechnej sympatii elementów kosmosu i o przeznaczeniu.

Te ostatnie uwagi kreślą nam obraz duchowy Posejdoniosa, który najwyraźniejukazuje się w nauce o człowieku. Gdy w późniejszych wiekach, aż popóźne średniowiecze odkrywać będziemy liczne elementy stoickie w antropologiifilozoficznej, to będą to rysy najczęściej wywodzące się z koncepcji rozwiniętejprzez tego filozofa. Wiedza o człowieku spełniała, jak możemy wnosić,centralną rolę w systemie Posejdoniosa, w którym człowiek stanowi ośrodekświata. Niewątpliwie na taką koncepcję człowieka oddziałał silnie platonizm.Dusza jest wprawdzie cielesna, ale jest zdecydowanie przeciwstawiona ciału.Ciało jest więzieniem duszy.

Ważna jest teza Posejdoniosa, że ludzka dusza istnieje przed narodzinamii nie ginie po rozłączeniu z ciałem. Posejdonios przyjmuje jednostkową nieśmiertelnośćduszy Po rozłączeniu z ciałem dusza przechodzi okres oczyszczeniaw świecie podksiężycowym, po czym wędruje ku sferom niebieskim i przebywapośród gwiazd.

Bardzo wyraźnie zaznaczają się u Posejdoniosa różnice między roślinami,zwierzętami i człowiekiem, chociaż podkreśla on podobieństwo działania zwierzątdo rozumnych działań ludzkich. Dusza ludzka ma swą siedzibę w sercu.Wbrew Chryzypowi, który uważał, że cała dusza jest rozumna, Posejdoniosuznaje hierarchiczną wielość władz, przejmując od Platona przekonanie o troistościduszy. Nawiązując do pierwotnej dyskusji na temat uczuć toczonej przezstoików, Posejdonios uważa, że bez przyjęcia odmienności sfery uczuć i częścirozumnej nie sposób tych uczuć wyjaśnić. Wedle Posejdoniosa teza Chryzypa,że uczucia są to choroby duszy, nie dostarcza stosownego wyjaśnienia. Posejdoniossądzi, że winno się raczej przyjąć podział duszy na nieśmiertelnego i boskiegodemona, czyli część rozumną (?toyiOTiKÓv), i część nierozumną, złą i bezbożną.Te dwie części wiązane są ze sobą przez uczucia, na które rozum nie działa.Niemniej to, co nierozumne, poddane jest w człowieku temu, co rozumne.

Preegzystująca i nieśmiertelna, ale materialna dusza wystawiona jestprzez cały czas swego trwania na wpływy kosmosu, które ze względu na ichznaczenie dla ludzkiego życia filozof powinien poznać. Można sądzić, że przekonanieo wpływie kosmosu jest j e d n ym z głównych motywów tak pozytywnegoi twórczego stosunku Posejdoniosa do nauk szczegółowych. Rysem upodabniającym Posejdoniosa do Arystotelesa jest bowiem to, że obaj nie tylko dostrzegająwielkie znaczenie nauk, ale sami je uprawiają. Posejdonios zajmujesię matematyką, astronomią, nauką o ziemi, przyrodoznawstwem, językoznawstwem,dziejami literatury, retoryką, poetyką, historią, prehistorią, etnografią,historią filozofii, taktyką i teorią techniki. Między innymi zauważa on, że na dalekiejpółnocy dzień trwa w zimie cztery godziny, a w lecie osiemnaście godzin,czy też że przypływy i odpływy zależne są od faz Księżyca. Ze względu na różnorodnośći systematyczność prowadzonych badań Posejdonios wywarł ogromnywpływ na całą późniejszą myśl starożytną.

Ciekawe są rozważania Posejdoniosa na temat historiozoficznej prehistoriii etnologii. W pierwotnym, „złotym okresie" ludzkości panowali filozofowie.Rządzili więc najlepsi i dzięki temu zbędne było prawo. Kultura materialna stała na bardzo niskim poziomie, dopóki filozofowie nie odkryli zasad techniki,które dały początek rozwojowi. T e n postęp był wartościowy i zgodny z naturą.

Posejdonios przejawia wielkie zrozumienie dla cywilizacji i kultury i nietylko nie zaznacza przeciwstawienia między naturą i sztuką, lecz przeciwnie,wskazuje na znaczenie natury w rozwoju kultury. Twierdzi na przykład, że naturalnypożar lasu stopił po raz pierwszy metale, a zęby były pierwszymnarzędziem, które zmieliło ziarno zboża. Wedle Posejdoniosa postępowi materialnemutowarzyszy j e d n a k proporcjonalny upadek moralny.

Podobne prace

Do góry