Ocena brak

Średnia Akademia - Karneades z Cyreny

Autor /Tycjan2343 Dodano /21.12.2012

W Akademii Platońskiej po rządach kolegialnych scholarchat (lata 156-129przed Chrystusem) obejmuje Karneades z Cyreny (ur. ok. 214 r. przed Chrystusem).T ę samą rolę, jaką Tymon z Fliuntu pełnił przy Pirronie, a Lakides przyArkezylaosie, przy Karneadesie pełnił Kleitomach z Kartaginy, który po śmiercinauczyciela został scholarcha Akademii, a urząd ten piastował do roku 110przed Chrystusem.

Wedle podziału Sekstusa Empiryka Karneades i Kleitomach są przedstawicielamiTrzeciej Akademii. Źródła historyczne przekazują, że Karneadeswraz z perypatetykiem, Krytolaosem i stoikiem Diogenesem z Babilonu wziąłudział w poselstwie wysłanym przez Ateny do Rzymu w sprawie nałożonegoprzez Rzym haraczu (rok 156 przed Chrystusem). Ci trzej filozofowie, wygłaszającw Rzymie mowy, zyskują sobie wielu słuchaczy i sympatyków. Przeciwnim występuje j e d n a k bardzo ostro Katon Starszy, który uważał, że filozofia jestgroźna dla starodawnej mocy i tężyzny militarnej Rzymu.

Swe powołanie życiowe wiąże Karneades do tego stopnia z walką przeciwpoglądom Chryzypa, że mawia: „Gdyby nie było Chryzypa, i mnie by nieb y ł o. Ponieważ Karneades, chociaż odznaczał się dużą sprawnością dialektycznąi oratorską, sam nic nie napisał, trudno jest o jednoznaczną interpretacjęjego poglądów. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza stopnia, do jakiego posuwał sięw swej postawie sceptycznej. Wspomniany już Kleitomach uważał, że Karneadesbył wierny poglądom Arkezylaosa, natomiast Metrodoros, uczeń Karneadesa,twierdził, że jego mistrz poczynił pewne koncesje na rzecz praktycznychwymogów życia.

Karneades powtarzał klasyczne argumentacje sceptyków w ujęciu Arkezylaosa,ale poza Arkezylaosowym etycznym rozsądkiem (tvXon[ov) przyjął kryte r i um prawdopodobieństwa (mGavóv), które umożliwiało akceptację tez niezupełniepewnych. Karneades wyróżnił trzy rodzaje sądów prawdopodobnych.Pierwsze są tylko prawdopodobne, inne prawdopodobne i niezaprzeczone,a ostatnie są prawdopodobne, niezaprzeczone i sprawdzone. Karneades przeczy,by możliwe było poznanie rzeczywistości. Przyznaje jednak, że do wyobrażeńmożna mieć większe lub mniejsze zaufanie, zależnie od ich dokładnościi staranności analizy.

U Karneadesa występuje ponadto ostra krytyka pogańskiego pojęciabóstwa, a szczególnie stoickiej koncepcji bóstw w pełni cnotliwych, szczęśliwychi żywych. Karneades jest twórcą antynomii: Bóg nie może być nieskończony,ponieważ byłby nieruchomy i bezduszny, ani skończony, ponieważ stanowiłbyczęść większej od siebie całości. Bóg nie może być niecielesny, ponieważcoś, co nie jest ciałem, nie może działać, ani cielesny, ponieważ wtedybyłby zniszczalny. Bóg nie może być również pozbawiony mocy, ani nie możejej mieć. Ponieważ stoicki antropomorfizm jest dla Karneadesa nie do przyjęcia,dlatego powraca on do platońskiej, spirytualistycznej teologii. Przyjmującprzyczynowość, Karneades walczy j e d n a k z teleologią stoicką, a zwłaszcza z poję c i em przeznaczenia, zaznaczając, że istnieją działania niezdeterminowane.Konsekwentnie zwalcza też wróżbiarstwo, twierdząc, że jeśli ma ono jakiś sens,to sprowadza się do tego, by wzbudzić większe zaufanie do Boga, a nie do tego,by przysparzać korzyści.

Warto również wspomnieć, że w łonie Akademii za scholarchatu Karneadesai Kleitomacha wybucha na nowo dawny spór pomiędzy filozofią a retoryką.Akademicy byli wybitnymi mówcami i przyciągali do siebie wielu uczniówszkół retorycznych, co stanowiło przyczynę zatargów. W sporze t ym głos zabieraKleitomach, który odmawia retoryce praw samoistnej, niezależnej od filozofiinauki. Niemniej jednak w okresie tym retoryka zdobywa duże wpływy,zwłaszcza wśród stoików, a także w szkole arystotelejskiej.

Podobne prace

Do góry