Ocena brak

Sprawa Inflant. Polityka morska Zygmunta Augusta

Autor /Fidelis Dodano /11.05.2012

 

Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w Prusach w 1525 roku, jego część inflancka pozostała jako oddzielne państwo zakonne na ziemiach Łotyszów i Estów. Narastające wpływy reformacji, spory pomiędzy władzami zakonnymi i arcybiskupem ryskim i nacisk ze strony państwa moskiewskiego powodowały stopniowy upadek państwa zakonnego w Inflantach.

O spadek po zakonie inflanckim pierwsi zaczęli ubiegać się Hohenzollernowie, brat ks. Albrechta, Wilhelm został arcybiskupem ryskim. Wkrótce doszło do poważnych antagonizmów pomiędzy nim a mieszkańcami i władzami zakonnymi. Wilhelm liczył na poparcie Polski i Litwy, zaś władze zakonne zbliżyły się do W. Księstwa Moskiewskiego.

W 1556 roku zakon zdołał poskromić opozycję i uwięzić arcybiskupa Wilhelma. Rok później Zygmunt August wymusił na mistrzu zakonnym uwolnienie opozycji i Wilhelma, zerwanie z Moskwą i sojusz z Litwą.

W 1558 roku do Inflant wkroczyły wojska Iwana Groźnego i zajęły Dorpad i Narwę, ważny port nad zatoką Fińską, wkrótce potem wojska duńskie zajęły wyspę Ozylię, a w 1561 roku Szwedzi opanowali Rewel i część północnych Inflant.

Politykę wobec Inflant formalnie prowadziła Litwa z Mikołajem Czarnym Radziwiłłem na czele, popierała ją jedynie część polskiej magnaterii, przeciwna zaś angażowaniu się w konflikt była szlachta. W 1561 roku, nowy mistrz inflancki Gotard Kettler, w obliczu rozpadu państwa zdecydował się na sekularyzację zakonu i podporządkowanie Inflant Zygmuntowi Augustowi.

Mistrz uzyskał dla siebie księstwo Kurlandii i Semigalii jako lenno, reszta podporządkowana została Litwie, a po 1569 roku Koronie i Litwie. Wojska litewskie wkroczyły do Inflant i opanowały Rygę, Parnawę i część Inflant nie zajętych przez rywali.

Napięta sytuacja w Inflantach, skłoniła Zygmunta Augusta do sojuszu ze stronnictwem egzekucyjnym. Przyniosło mu to zwiększenie dochodów, uchwały podatkowe i względnie wolną rękę w sprawie inflanckiej. Rozpoczął akcję od zorganizowania floty kaperskiej celem blokady Narwy i odcięcia Rosji od zachodu. Flota ta utrzymująca się z łupów wojennych, stopniowo urosła pod koniec lat 60-tych do liczby ok. 30 okrętów.

W 1568 roku król powołał Komisję Morską, udzielając jej odpowiednich pełnomocnictw i uposażając w dochody, wywołało to konflikt z Gdańskiem, którego podporządkowanie królowi pozwoliło Zygmuntowi Augustowi w 1570 roku realizować plany obecności polskiej na Bałtyku i budowę własnej floty wojennej.

Konflikt zbrojny w Inflantach trwający od 1563 do 1570 roku, spowodował powstanie dwóch bloków walczących, szwedzko-moskiewskiego z jednej strony i litewsko-duńskiego z drugiej. Sztuczny podział tych sojuszy nie utrzymał się długo. W 1568 roku w Szwecji obalono Eryka XIV i na tronie zasiadł Jan III ożeniony z Katarzyną Jagiellonką, doszło też do przymierza litewsko-polsko-szwedzkiego, co pociągnęło za sobą zbliżenie Moskwy i Danii.

Działania wojenne nie przyniosły rozstrzygnięcia, w 1570 roku zakończono je pokojem duńsko-szwedzkim i rozejmem litewsko-moskiewskim, nadal dzielącego Inflanty pomiędzy cztery zaangażowane w wojnę państwa.

Polska i Litwa wyszła z wojny ze stratami na pograniczu moskiewskim-Połock, i pewnymi zdobyczami terytorialnymi w Inflantach, a co gorsza sytuacja groziła nowymi konfliktami w przyszłości. Sekularyzacja Inflant została przeprowadzona przez Zygmunta Augusta zręcznie, Kettler uzyskał jedynie niewielkie lenno, Hohenzollernowie zrezygnowali z aspiracji terytorialnych zadowalając się rozszerzeniem swych uprawnień dziedzicznych w Prusach.

Nadto Polska uzyskała bardzo ważny port handlowy w Rydze i stworzyła podwaliny pod budowę polskiej polityki morskiej, która niestety została przerwana po śmierci ostatniego z Jagiellonów.

Podobne prace

Do góry