Ocena brak

Sposoby uprawiania teorii wychowania - Prowadzenie badań empirycznych

Autor /Igor Dodano /31.08.2011

Przeprowadzanie badań —jako sposób uprawiania teorii wycho­wania — jest i prawdopodobnie pozostanie sprawdzianem jej nauko­wego charakteru (por. A. M. de Tchorzewski, 1993a). Można się jedy­nie zastanawiać i dyskutować, jaki typ badań powinien być przez nią preferowany i jakie problemy warto by nimi objąć. Wydaje się, iż na obecnym etapie rozwoju teorii wychowania niebagatelne znaczenie dla wzbogacenia jej dorobku naukowego mają badania weryfikacyjne, których celem jest ustalenie różnego rodzaju zależności pomiędzy zmien­nymi niezależnymi i zależnymi, czyli określonymi czynnikami (meto­dami lub formami) oddziaływań a ich następstwami w sferze zacho­wań, postaw i innych cech osobowości dzieci i młodzieży. Przy czym najważniejszym warunkiem poprawności tego rodzaju badań jest nie tyle drobiazgowa analiza zmiennych zależnych, ile szczegółowy i wie­lostronny opis zmiennych niezależnych.

W teorii wychowania nie sposób byłoby rezygnować także z badań diagnostycznych, dotyczących wyłącznie opisu określonych cech lub dynamiki funkcjonowania badanych faktów i zjawisk bez specjalnego wnikania w istniejące między nimi relacje (powiązania). Prawdopodob­nie badania tego typu nadal będą preferowane przez teoretyków wy­chowania. Trzeba jednak zdać sobie sprawę z tego, że to nie one decy­dują o dalszym rozwoju teorii wychowania jako odrębnej dyscypliny pedagogicznej. Przekonują o tym przynajmniej niektóre, wieloletnie i kosztowne badania diagnostyczne prowadzone u nas jeszcze do nie­dawna w ramach tzw. problemów węzłowych. Stanowią one również wymowny przykład tego, jak pedagogika (także teoria wychowania) — pełniąc służebną rolę wobec naczelnych władz oświatowych czy po­litycznych — narażona jest na bezwolną rezygnację z autentycznych aspiracji naukowych.

Metodami użytecznymi dla badań weryfikacyjnych w teorii wycho­wania są niewątpliwie obserwacja i eksperyment pedagogiczny, a także wszystkie pozostałe metody wykorzystywane w badaniach diagnosty­cznych, takie jak techniki socjometryczne, wypracowania, ankiety, wywiady, skale ocen i testy oraz tzw. analiza dokumentów i indywidualnych przypadków. W tym miejscu warto podkreślić, iż współcześnie, nie bez powodów, badania pedagogiczne, oparte na strategii badawczej w wymiarze pozytywistycznym lub neopozytywistyczym, uzupełnia się, a niekiedy wręcz zastępuje badaniami odstępującymi od sztywnych ry­gorów podejścia badawczego obowiązującego w naukach przyrodni­czych.

Są to badania zorientowane na wyeksponowanie nie tyle obec­ności, wielkości i liczebności badanego zjawiska, ile przede wszystkim —jego opisu jakościowego. Tak więc uznaje się za zasadne stosowanie także m.in. wypracowań i ankiet złożonych z pytań otwartych, techniki obserwa-cji niekategoryzowanej i rozmowy niekierowanej. Oczywiście jawnym zubożeniem i ograniczeniem możliwości poznawczych teorii wychowania byłaby rezygnacja z zobiektywizowanych metod badań, nastawionych na ilościowy opis interesujących badacza problemów.

Podobne prace

Do góry