Ocena brak

Sposoby i osobliwości pokrycia ciała strunowców - Ptaki (Aves)

Autor /Hipolit666 Dodano /13.10.2011

Charakterystyczną cechą ptaków dostrzegalną już na pierwszy rzut oka i wyraźnie podkreśla-jącą ich odrębność w zespole innych kręgowców jest pokrycie ciała piórami czyli upierzenie. Ta cecha znalazła też swój wyraz w trafnym przysłowiu ludowym: "poznać ptaka po piórach".

Upierzenie - zróżnicowanie w różnych okolicach ciała - spełnia nie tylko ważne zadanie o-chronne, lecz także w swym wykształceniu funkcjonalnym - jako lotki, sterówki i pióra okrywające - decyduje o większej lub mniejszej sprawności, szybkości i zwrotności lotu. Ze zdolnością do lotu pozostają w ścisłym związku różne przystosowania właściwe tylko przedstawicielom gromady ptaków.

Skóra i jej utwory.

Skóra ptaków jest cienka, albowiem do jej bezpośrednich zadań nie należy ani ochrona ani za-bezpieczenie przed nadmierną utratą ciepła organicznego. Naskórek cienki, zbudowany z niewielu warstw komórek, a pod nim leży równie cienka skóra właściwa. Występują w niej mięśnie, które poru-szają - w razie potrzeby - piórami okrywowymi ptaka.

Skóra wszystkich ptaków jest uboga w gruczoły. Brak w niej zupełnie gruczołów potowych, dlatego też ptak nie może ochładzać przegrzanego ciała przez wydzielanie potu. W skórze występują natomiast dwojakiego rodzaju gruczoły o charakterze łojowym, mianowicie: gruczoł kuprowy, wystę-pujący wprawdzie u wszystkich ptaków, jednakże jest on mniej lub więcej silnie rozwinięty u przed-stawicieli różnych grup systematycznych oraz gruczoł łojowy występujący w przewodzie słuchowym kuraków.

Gruczoł kuprowy leży u większości ptaków ponad ostatnimi kręgami ogonowymi, w miejscu, z którego wyrastają sterówki. Jest on w zależności od gatunku zmiennej wielkości, kształtu nerkowa-tego, kulistego lub jajowatego, podzielony wewnętrzną przegrodą na dwie części. Ujście skierowane jest w tył ku ogonowi. Wydzielinę tego gruczołu tworzy tłusta ciecz o mazistej konsystencji, służąca do natłuszczania piór. Ptaki rozprowadzają ją dziobem po całym upierzeniu. Substancja ta zabezpiecza upierzenie ptaka przed przemoczeniem. Gruczoł kuprowy jest szczególnie silnie rozwinięty u ptaków bioekologicznie związanych ze środowiskiem wodnym i wodno-błotnym. U innych ptaków jest on mały, a u strusi, dropi, niektórych papug i gołębi brak go zupełnie. Wydzielina gruczołu kuprowego zawiera prowitaminę - ergosterol, która pod wpływem promieniowania słonecznego zmienia się w kalciferol będący witaminą D. Ptak zbiera dziobem wydzielinę gruczołu kuprowego i rozprowadza ją po całym upierzeniu, a w końcowej fazie tej czynności przesuwa po gruczole i po upierzeniu głowę. Zapewne podczas natłuszczania upierzenia wydzieliną gruczołu kuprowego ptaki połykają pewną czę-ść tej substancji i w ten sposób uzupełniają jej zapotrzebowanie. Niektóre gatunki za pomocą chara-kterystycznych ruchów prawej lub lewej nogi zbierają pazurami z dzioba wydzielinę gruczołu kupro-wego, a następnie szybkimi, jak gdyby drapiącymi ruchami palców, rozprowadzają ją po upierzeniu głowy. Te zabiegi pielęgnacyjne mające wybitne znaczenie higieniczne o charakterze kosmetycznym, mają doniosłe znaczenie biologiczne, albowiem zmierzają do utrzymania upierzenia w jak najlepszej kondycji; hodowcy ptaków zwracają uwagę na te czynności, albowiem ich brak świadczy o złym sta-nie zdrowia ptaków.

W warstwie podskórnej rozpościera się mniej lub więcej rozwinięta wyściółka tłuszczowa, która służy ptakom jako zapas tłuszczu - a u ptaków wodnych także jako swego rodzaju amortyzator skutków ewentualnego silnego uderzenia brzusznej strony ciała o powierzchnię wody podczas wodo-wania z wysokiego lotu.

U niektórych ptaków, jak np. u kuraków, sępów Starego i Nowego Świata, a także u strusi i kazuarów, w określonych okolicach ciała skóra jest zupełnie naga, a przy tym niekiedy jaskrawo za-barwiona. Szczególnie barwne, czerwone i niebieskie są korale i pętlice indyków, perlic i wielu innych kuraków. Są to twory skórne występujące na głowie w postaci grzebieni, a na szyi jako fałdy skórne zawierające także tkankę podskórną, silnie unaczynioną i dzięki twemu zdolną do przekrwienia i na-brzmiewania, zwłaszcza w stanie podniecenia, najczęściej podczas toków w porze godowej.

W okresie wysiadywania jaj pojawiają się u ptaków tzw. plamy lęgowe na skórze brzusznej strony ciała. Są to pola zupełnie nagie, a ich zadanie polega na dostarczaniu ciepła wysiadywanym ja-jom. Plamy te występują nie tylko u samic, lecz także u samców, jeśli czynność wysiadywania jaj spełniają samica i samiec na zmianę. Plamy lęgowe występują u większości ptaków z wyjątkiem wo-dnych.

Bardzo grubym naskórkiem pokryte są kończyny tylne, głównie skok i place oraz dziób, któ-re wymagają silnego pokrycia albowiem najbardziej narażone są na urazy zewnętrzne, okaleczenie i starcia. W tych miejscach komórki naskórka intensywnie rogowacieją, tworząc zbitą warstwę rogową zbudowaną z elaidyny, substancji podobnej do keratyny. Do takich tworów należą np. pochwy rogowe pokrywające zrąb kostny dzioba. Pochwy te o ostrych niekiedy brzegach zastępują do pewnego stop-nia zęby. Pochwa rogowa dzioba może być dwojakiego rodzaju: prosta, jednolita, jak u większości ptaków lub złożona z szeregu płytek rogowych, jak np. u oceanicznych ptaków burzykowatych, czyli rurkonosych.

Dzioby ptaków mają różne kształty w zależności od jakości i sposobu pobierania pożywie-nia. Krótkim, mocnym, stożkowatego kształtu dziobem odznaczają się wszystkie ziarnojady i łuszcza-ki. Ptaki owadożerne, zwłaszcza drobne śpiewające, np. pokrzewki, sikory i drozdy mają dzioby szy-dłowate. Z reguły koniec dzioba jest najsilniej zrogowaciały. Stosunkowo miękkimi dziobami, opa-trzonymi na brzegach listewkami lub blaszkami rogowymi służącymi do odcedzenia pokarmu wydo-bywanego z wody, odznaczają się dzioby ptaków blaszkodziobych, jak: kaczek, gęsi, łabędzi i traczy. Miękkie dzioby mają również czerwonaki oraz ptaki siewkowate. Różne gatunki ptaków rybożernych, jak: kormorany, mewy, rurkonose, pingwiny i maskonury, mają dzioby bocznie ścieśnione i o ostrych krawędziach mają ptaki drapieżne, sowy i papugi.

Rozmiary dzioba bywają u różnych gatunków zmienne. Nieproporcjonalnie duże w stosun-ku do wielkości ciała są dzioby tukanów. Są to ptaki owocożerne, a ich dzioby groźnie wyglądające są jednakże słabe, kruche i lekkie, albowiem ich wnętrze wypełnia substancja kostna gąbczasta. Najdłuż-szy dziób - równy długości całego ciała - ma koliber długodzioby, a najkrótszy mają jerzyki. Zna-miennymi cechami i kształtami przystosowanymi do wydobywania pożywienia z wody, zwłaszcza z przybrzeżnych płycizn, odznaczają się dzioby warzęch i szablodziobów; brzytwodzioby zbierają pożywienie w locie z powierzchni wody swym, jak brzytwa, składającym się dziobem. U niektórych gatunków jak np. u nowozelandzkiej siewki, dziób odznacza się asymetrią osiową. U chruścieli i bananojadów zachodzą aż na czoło - jako przedłużenie pochwy rogowej dzioba - nagie, często jaskrawo zabarwione płytki rogowe. U nasady dzioba ptaków gołębiowatych, papugowatych, kuraków i drapieżnych znajduje się miękki, silnie unerwiony i niekiedy jaskrawo ubarwiony twór otaczający nozdrza zewnętrzne, tzw. woskówka.

We wczesnym okresie rozwoju, przed wykluciem się, pisklęta niektórych gatunków mają na szczęce stożkowaty wyrostek rogowy, tzw. guz jajowy, który ułatwia przebicie twardej skorupy jajo-wej. Guz ten zanika wkrótce po wykluciu się. Analogicznie guzy jajowe występują u gadów w okresie rozwoju zarodka i przez krótki czas okresu postembrionalnego.

Innymi tworami rogowymi skórnego pochodzenia są u ptaków: pazury, szpony, ostrogi, łus-ki i pióra. Pazury tworzą pochwy rogowe osadzone na ostatnich członach palców kończyn tylnych i w nielicznych tylko przypadkach także na palcach kończyn przednich. U ptaków drapieżnych i u sów pa-zury są silnie łukowato w dół zagięte i spiczaste co pozostaje w związku z funkcją polegającą na szyb-kim uchwyceniu zwinnej przeważnie zdobyczy i przebiciu jej ostrymi szponami. U przeważającej większości ptaków współczesnych, pazury na palcach kończyn przednich zanikły, zachowały się jedy-nie na kciuku u ptaków drapieżnych, blaszkodziobych i u strusi pampasowych, czyli nandu. Jeszcze rzadziej występują pazury na palcu drugim, albowiem tylko u kazuarów, nielotów, czerwonaków i kośników, wreszcie u strusi także palec trzeci zakończony jest pazurem. Warto nadmienić, że jurajskie praptaki miały pazury na wszystkich trzech palcach kończyny przedniej.

Ostrogi podobnie jak pazury są pochwami rogowymi osadzonymi na stożkowatych wyrost-kach kostnych umiejscowionych przede wszystkim na kości skokowej, np. u kuraków, wyjątkowo tyl-ko na kościach śródręcza u południowoamerykańskich skrzydłoszponów lub na jednej z kości nadgar-stka u afrykańskiej gęsi szponiastej. Ostrogi są bronią zaczepną.

Łuski rogowe pokrywają kość skokową u niektórych ptaków oraz palce kończyn tylnych. Kształt, liczba i ułożenie łusek są różne u różnych gatunków i mogą mieć znaczenie taksonomiczne. U ptaków mających skoki i palce upierzone aż po ostatnie człony palców - brak łusek zupełnie, nie mają ich również zimorodki.

Należy także nadmienić, że substancja rogowa tworząca okładziny rogowe dzioba i łuski na skokach i palcach, może zawierać barwnik lub też może być barwnika pozbawiona i wtedy dziób i nogi mają barwę bladożółtawą. Dzięki skupieniom brązowego lub czarnego barwnika zarówno dziób, jak i nogi przybierają barwę jednostajnie brązową lub czarną. Barwy jaskrawe różnych odcieni, jak np. czerwone, pomarańczowe i żółte, wywołuje obecność barwników tłuszczowych. Tego rodzaju jaskrawe barwy dzioba i nóg, rzucające się w oczy nawet ze znacznej odległości, pojawiają się dopiero z wiekiem u osobników dorosłych. Mogą one wykazywać również zmiany sezonowe. Zazwyczaj barwy te są w porze godowej, wiosennej intensywne, natomiast w jesieni i zimie tracą na jaskrawości, a po śmierci bledną zupełnie.

Przeważnie pochwy rogowe dziobów i tarczki na nogach mają jednakowe zabarwienie, jak np. u bociana białego lub ostrygojada są one jaskrawo czerwone. Niekiedy jednakże dziób jest innej barwy aniżeli nogi, tak np. zimorodek ma dziób ciemnobrunatny, nawet niemal czarny, a nogi jaskrawoczerwone; kokoszka wodna zwana także kurką wodną, ma czerwony dziób żółto zakończony, a nogi jasnozielone. Wreszcie nadmienić trzeba o różnicach seksualnych w zabarwieniu dzioba. Tak np. dorosły i dojrzały samiec powszechnie znanego kosa ma dziób intensywnie złocistożółtej, błyszczącej barwy, natomiast u dorosłej samicy jest on szarobrązowy.

Najbardziej charakterystycznymi tworami rogowymi pochodzenia skórnego są u ptaków pió-ra. Wykazują one duże zróżnicowanie w zależności od okolicy ciała, którą pokrywają oraz od funkcji jakie spełniają. Cały zespół piór pokrywający ciało ptaka zabezpiecza organizm przed utratą ciepła, co jest szczególnie ważne jeśli zważymy, że ptaki zasiedlają nie tylko chłodne, lecz nawet najzimniejsze wokółbiegunowe obszary Ziemi. Wymownym przykładem może służyć mewa mądrodzioba, której lę-gowiska są spośród wszystkich przedstawicieli gromady ptaków najdalej wysunięte na północ i wystę-pują w najzimniejszych regionach Arktyki. To samo dotyczy większości przedstawicieli rzędu pingwi-nów gnieżdżących się na Antarktydzie i w obszarach subantarktycznych, odznaczających się krańco-wo niekorzystnymi warunkami klimatycznymi.

Pióro definitywnie składa się z osi pióra i z chorągiewki. Odcinek początkowy psi, osadzony w skórze tworzy dutkę, reszta osi tworzy stosinę, do której przytwierdzona jest u niektórych gatunków mniejsza stosina dodatkowa. Na lotkach i sterówkach z reguły brak stosiny dodatkowej, u bażanta jest ona krótsza od stosiny głównej. Tylko u emu i u kazuarów stosiny dodatkowe osiągają wielkość taką samą jak stosiny główne. Chorągiewkę tworzą dwa rzędy gałęzi, od których na boki odchodzą również dwa rzędy promyków. Z kolei promyki zaopatrzone są w haczyki lub listewki, które zaczepiają z sobą promyki sąsiednich gałęzi.W ten sposób powstaje - pomimo delikatnej struktury - zwarta, lecz elastyczna więźba chorągiewki pióra, tworząca nieprzepuszczalną dla powietrza płaszczyzną, szczególnie silnie zespoloną w wielkich piórach napędowych, czyli lotkach. Jest to bardzo ważne, albowiem podczas lotu ptaka działa na lotki znaczne ciśnienie powietrza. W piórach pokrywowych, otaczających całe ciało ptaka warstwą ochron-ną więźba ta jest znacznie mniej wytrzymała.

Pióra tkwią w skórze ukośnie, pod kątem ostrym, a ich końce skierowane są ku tyłowi ptaka. Rozmieszczenie piór na ciele ptaka jest nierównomierne. Są one zgrupowane w określonych okolicach ciała i w pasach, tzw. pteryliach. Poza nimi - w apteriach - piór zupełnie brak lub występują w zniko-mej ilości. Wyróżnia się pasy upierzenia parzyste i pojedyncze, jak: głowowy, pasy łopatkowe lub ra-mieniowe, pas grzbietowy - niekiedy parzysty - pasy udowe i podudowe, pasy brzuszne, czyli tuło-wiowe, pasy skrzydłowe, pas ogonowy i odbytowy. U większości ptaków wodnych całe ciało pokryte jest gęsto i ściśle piórami. U pingwinów pióra, jak łuski okrywają szczelnie całe ciało.

W zależności od funkcji, jaką spełniają pióra, dzieli się je na: pióra długie konturowe o sztyw-nych stosinach i zwartych mocno chorągiewkach i pióra krótkie, o miękkich stosinach i wiotkich cho-

rągiewkach. Do pierwszych należą: lotki skrzydeł, pióra pokrywowe osłaniające znaczną część ciała i sterówki w ogonie. Do drugiej grupy należą pióra puchowe. Oś pióra puchowego jest cienka, u niektó-rych ptaków też bardzo krótka, u innych pióra puchowe są zredukowane jedynie do pęczków promieni osadzonych na szczycie osi pióra. Obfitym podkładem puchu odznacza się upierzenie ptaków wod-nych oraz lądowych zamieszkujących zimne strefy klimatyczne. Główne zadanie puchu polega na o-chronie ciała przed utratą ciepła. U wielu gatunków pióra puchowe wytwarzają tzw. puder. Puch pu-drowy, tkwiący często w skórze w kępkach, rośnie bez przerwy i wytwarza delikatny rogowy pyłek, który przenika całe upierzenie. Pyłek ten jest tłusty i powstaje z nieustannie kruszącego się i regeneru-jącego czubka pióra i służy w równej mierze z wydzieliną gruczołu kuprowego do pielęgnacji i kon-serwacji upierzenia. Puch pudrowy mają szczególnie rozwinięty gołębie, czaple i papugi.

Osobny typ tworzą pióra szczeciniaste o dutce i stosinie podobnej do włosa. Są one zupełnie pozbawione chorągiewki lub mają ją nieznaczną. Występują one głównie u nasady dzioba niektórych ptaków o nocnym trybie życia, jak nieloty, sowy i kozodoje. Szczeciniaste pióra osłaniają również o-twory zewnętrznych nozdrzy ptaków, np. u emu i dzioborożców.

Lotki przytwierdzone są silną tkanką łączną do tylnych krawędzi kości kończyn przednich. Na członach palców II i III oraz śródręcza znajduje się od 10 do 12 lotek I rzędu. Na kości łokciowej osa-dzonych jest - w zależności od gatunku ptaka - od 6 do 37 lotek II rzędu. Na kości ramieniowej osa-dzone są pióra pokrywowe przekształcone w lotki III rzędu. Wreszcie na pierwszym palcu kończyny przedniej - u ptaków szczątkowym - czyli na kciuku osadzona jest grupa złożona z 3-4 krótkich, lecz sztywnych piór tworzących tzw. skrzydełko.

Pióra pokrywowe osłaniają podstawowe części lotek z góry i od spodu skrzydła. Są one osadzo-ne na kościach łokciowej i ramieniowej. Pióra te mają ułożenie warstwowe i zachodzą na siebie da-chówkowato. Dolną warstwę tworzą pióra pokrywowe wielkie, środkową - pióra pokrywowe średnie, a górną - pióra pokrywowe małe, pokrywające przedramię od spodu i z góry. Pióra pokrywowe osła-niają również inne okolice ciała ptaka, a w jego części ogonowej tworzą zespół piór pokryw nad- i podogonowych.

Sterówki osadzone są wachlarzowato na kości ogonowej. Ich liczba - zmienna u różnych ga-tunków - waha się w granicach od 6 do 24, jednakże w większości przypadków jest ich 10-12. W za-leżności od ułożenia i kształtu sterówek ogon ptaków ma charakterystyczne kontury. Wyróżnia się następujące typy ogona: równo ścięty, zaokrąglony, klinowaty, lekko wcięty, widełkowaty i stopnio-wany.

Upierzenie wielu ptaków - zwłaszcza egzotycznych - jest szczególnie barwne. Wyróżnia się dwojakiego rodzaju barwy: pigmentowe i strukturalne. Pierwsze pochodzą od występujących w skórze oraz w jej tworach - głównie w piórach - barwników czyli pigmentów, mianowicie melanin i lipochromów. Melaniny o zabarwieniu żółtawym i jasnobrunatnym noszą nazwę feomelanin, natomiast szare, ciemnobrunatne i czarne - eumelanin. Barwniki te tworzą w promykach piór definitywnych skupienia ziarenek i pręcików. Ziarna melanin tworzą się w cytoplazmie komórek ameboidalnych, biorących udział w powstaniu zawiązków piór. Lipochromy są barwnikami tłuszczowymi. Mają one najczęściej zabarwienie żółte, żółtoczerwone i czerwone, natomiast rzadziej fioletowe, niebieskie i zielone.

W piórach ptaków neotropikalnych z rodziny bławatników występuje barwnik zwany kotinginą, a w piórach afrykańskich bananojadów czyli turaków obecne są barwniki nie spowinowacone z lipochromami, mianowicie turakowerdyna i turacyna, będące związkami miedzi. Zielona turakowerdyna występuje jako barwnik upierzenia tylko u przedstawicieli tej rodziny. Czerwona turacyna zawarta w lotkach bananojadów ma właściwość odbarwiania się w kąpieli i zabarwiania wody na czerwono.

U ptaków zdarzają się odstępstwa od normalnego zabarwienia upierzenia. Mogą one mieć cha-rakter dziedziczny. Rozróżnia się odstępstwa na tle niedoboru lub nadmiaru pigmentu. W pierwszym przypadku mówimy o hipochromatyzmie, w drugim - o hiperchromatyzmie.

Na innej zasadzie polegają barwy strukturalne. Powstają one wskutek załamania lub interfe-rencji promieni świetlnych. Zjawiska te, wiodące do najwspanialszych w całym świecie zwierzęcym efektów optycznych jakie dostrzegamy w upierzeniu kolibrów, nektarników, ptaków rajskich, zimo-rodków i wielu innych, zachodzą na skutek szczególnej struktury mikroskopowej piór.

Dymorfizm barwny występuje w gromadzie ptaków w dwóch postaciach, jako płciowy i sezo-nowy. Pierwszy wyraża się w różnicach zachodzących w upierzeniu dojrzałych osobników samca i sa-micy, natomiast drugi przejawia się w innym upierzeniu określonego gatunku w porze wiosennej i let-niej, a innym w jesieni i zimie. Przykładem dymorfizmu płciowego może być upierzenie bażantów, przebogate u samców, niepokaźne u samic, a sezonowego upierzenie pardwy, wiosenne i letnie jest utrzymane w tonie ciemnobrunatnym z jaśniejszymi nieco znakami na poszczególnych piórach, a w zimie śnieżnobiałe, z wyjątkiem skrajnych sterówek w ogonie, które są czarne.

Pióra jako twory martwe z czasem zużywają się i w regularnych odstępach czasu zrzucane są i odrastają na nowo. Te okresowe zmiany określa się mianem pierzenia. Z brodawek skórnych pod wpływem wzmożonego dopływu krwi wzrastają nowe pióra, które wypychają na zewnątrz stare. Pie-rzenie może być całkowite lub częściowe. W przypadku pierwszym wymianie ulegają wszystkie pióra, zaś w drugim lotki pozostają te same. W naszych szerokościach geograficznych pierzenie całkowite przechodzą ptaki z reguły późnym latem lub w jesieni, a więc po zakończonym okresie rozrodu lub w jego końcowej fazie. Przed następnym okresem rozrodu ptak przechodzi tylko częściowe pierzenie wiosenne, czyli przedgodowe, podczas którego przybiera on szatę godową, oraz pierzenie letnie lub zimowe, czyli pogodowe, przypadające po ukończeniu lęgów.

Pierzenie jest procesem fizjologicznym, na który silnie wpływa działalność hormonalna tar-czycy. Przebieg tego procesu jest różny w zależności od gatunku ptaka. Kuraki pierzą się szybciej i podczas zmiany upierzenia latają z trudem, dlatego też przebywają w tym czasie w ukryciu, którego dostarcza im biotop, jak: lasy, zagajniki i zarośla śródpolne. Kuraki leśne - głuszce i cietrzewie - tracą na krótko w tym okresie zdolność do lotu. Żurawiowate, blaszkodziobe, nury i alki zrzucają w okresie pierzenia wszystkie lotki równocześnie i dlatego przez kilka tygodni są niezdolne do lotu.

W swoisty sposób pierzą się pingwiny. Proces ten u tych ptaków ma gwałtowny przebieg ma-jący wiele cech wspólnych z linieniem gadów. Pingwiny zrzucają naraz całe swe charakterystyczne, łuskowate upierzenie. Wtedy też te ptaki - tak ściśle związane ze środowiskiem oceanicznym - w cią-gu dwóch tygodni przebywają na lądzie, nie wchodzą do wody, nie pobierają pożywienia, lecz zuży-wają nagromadzony tłuszcz podskórny.

U wszystkich ptaków odznaczających się wybitnymi zdolnościami lotniczymi i zdobywający-mi pokarm w locie, lotki i sterówki zmieniają się podczas pierzenia w określonej kolejności, nie pocią-gającej za sobą okresowej niezdolności do lotu. W obu skrzydłach ptaków, o których mowa, występu-ją w okresie pierzenia co najmniej trzy ośrodki, z których sukcesywnie lotki wypadają.

Wymiana sterówek dokonuje się bądź to centryfugalnie, tj. od środka ogona na prawo i lewo ku jego brzegom, bądź to centrypetalnie, czyli dośrodkowo. Centryfugalną wymianą sterówek odzna-czają się ptaki gołębiowate, tukany, zimorodki i niemal wszystkie wróblowate, a centrypetalną mają np. bażanty. Ptaki, których szczególnie sztywne sterówki środkowe służą jako podpory dla ciała pod-czas wspinania się po pniach drzew, jak to czynią dzięcioły, a z ptaków wróblowatych pełzacze, zmie-niają sterówki nie od środkowej, tej najsztywniejszej pary począwszy, lecz od sterówek z nią sąsiadu-jących z prawej i lewej strony. Dopiero, gdy wszystkie sterówki odrosną, wypada i odnawia się para środkowa.

Zmiana upierzenia puchowego wykazuje u wielu ptaków swoistą kolejność. Pisklęta zagnia-zdowników pokryte są już w chwili wyklucia się z jaj pierwszym puchem pisklęcym (neoptile). Pod nim rosną pióra definitywne (teleoptile). U niektórych ptaków, jak np. u sów po pierwszym puchu pis-klęcym wzrasta upierzenie puchowe pośrednie (mesoptile), a dopiero po nim upierzenie definitywne. Pisklęta ptaków krukowatych, dzierzb, pokrzewek, dzięciołowatych, zimorodków i innych gniazdo-wników wykluwają się z jaj nagie i nie mają w ogóle upierzenia puchowego.

Barwa upierzenia puchowego wielu zagniazdowników wykazuje najwięcej cech ochronnych. Pierwsze upierzenie konturowe ma jeszcze wiele cech młodocianych, różniących się wyraźnie od u-pierzenia osobników dojrzałych, jak np. u mew. Dopiero po jednym, a najczęściej po kilku kolejnych pierzeniach i po osiągnięciu przez ptaka pełnej dojrzałości seksualnej, a to u niektórych wielkich pta-ków drapieżnych następuje po 3-4 latach, upierzenie nabiera cech osobnika w pełni dojrzałego i jest należycie dla określonego gatunku wybarwione.

Podobne prace

Do góry