Ocena brak

Sposoby i osobliwości pokrycia ciała strunowców - Płazy (Amphibia)

Autor /Hipolit666 Dodano /13.10.2011

Cienka skóra płazów, zbudowana z wielowarstwowego naskórka i ze skóry właściwej, jest powleczona śluzową wydzieliną, która chroni ją od wyschnięcia. Skórę znamionuje bardzo cienka warstwa rogowa naskórka, która nie chroni dostatecznie zwierząt przed utratą wody, co z kolei ma ści-sły związek z ich trybem życia. Skóra płazów jest powierzchnią, poprzez którą zwierzęta łatwo tracą wodę przez parowanie, a z drugiej strony woda, opłukująca ciało, tą drogą wnika do wnętrza. Ponadto opisane aktywne układy transportowe, które mogą przenosić jony, np. jony Na, wbrew istotnym gra-dientom czynnościowym. Nawet u ropuch o wyraźnie szorstkiej i suchej skórze zaznacza się stosunko-wo wartki przepływ wody, np. u ropuchy szarej, stwierdzono - w określonych warunkach - średni przepływ wody w ilości 356ul na cm2/godzinę.

Większe nagromadzenia zrogowaciałych komórek naskórka znajdują się na szorstkich mod-zelach przednich kończyn samców u bezogonowych. Nabrzmienia te zwiększają się znacznie w porze godowej wskutek wzmożonego wydzielania hormonów. Zrogowaciały naskórek może też tworzyć twarde wyniosłości, a także twory podobne do pazurów na kończynach palców u Xenopus, Onychoda-ctylus i innych. Warstwa zrogowaciałego naskórka jest okresowo zrzucana w czasie linienia, w dużych płatach lub w całości.

Liczne płazy zjadają wylinkę, przy czym początek połykania zrzucanego na-skórka rozpoczyna się zwykle zanim zakończy się proces linienia, a przednie kończyny pomagają przy ściąganiu wylinki, zrzucanej z kończyn w stanie wynicowanym. Proces linienia wyzwalaja hormony tarczycy i wycięcie tego narządu zahamowuje linkę. Gruczoł tarczowy ze swej strony jest sterowany przez hormon tarczycozwrotny przysadki mózgowej. Naskórek larw nie jest zrogowaciały, a u star-szych zarodków i młodych larw miejscami orzęsiony. Szczególnie długo zachowują się rzęski na ogo-nie kijanek płazów bezogonowych; po pewnym czasie rzęski zanikają i wytwarza się rąbek oskórko-wy.

Skóra płazów obfituje w gruczoły. W naskórku larw, początkowo jednowarstwowym i orzę-sionym, znajdują się jednokomórkowe gruczoły, które u starszych larw bywają uzupełniane, a z chwi-lą przeobrażenia zostają z reguły zastąpione wielką liczbą wielokomórkowych gruczołów pęcherzyko-wych; gruczoły wielokomórkowe leżą w skórze właściwej i wąskim przewodem wyprowadzającym przebijają naskórek. Pęcherzyki gruczołowe otacza warstwa mięśni, która kurcząc się ułatwia proces wydalania. U płazów przeobrażonych wyróżnia się zasadniczo dwa typy gruczołów: śluzowe oraz ziarniste, jadowe, wydzielają zwykle mleczną, ziarnistą substancję, która ma odczyn kwaśny. U pew-nych gatunków wydziela ona swoistą woń.

Rana temporaria ma w skórze około 300 000 gruczołów, średnio 60 na 1mm2. gruczoły jadowe występują w mniejszej liczbie. U żaby trawnej stwierdzono np. obecność 5-8 gruczołów jadowych na 20-38 gruczołów śluzowych. U Apoda olbrzymie gruczoły jado-we leżą w przedniej części każdego pierścienia ciała, a za nimi drobne gruczoły śluzowe. Rozkład gru-czołów jadowych u ogoniastych jest bardzo różny. Salamandra ma dwa duże zespoły gruczołów, tzw. gruczoły przyuszne, po bokach głowy, od strony grzbietowej. Poza tym dwa pasma skupień gruczołów ciągną się wzdłuż grzbietu w linii środkowej i na bokach ciała. Spośród bezogonowych niektóre ga-tunki ropuch odznaczają się szczególnie dużymi gruczołami przyusznymi. U żab rodzaju Rana i wielu innych bezogonowych większość gruczołów jadowych leży w charakterystycznych często silnie za-barwionych listwach skóry na bokach grzbietu.

Zapewne od gruczołów śluzowych wywodzą się hypertroficzne, często cewkowe gruczoły o specjalnych funkcjach. Takimi są np. gruczoły na placach i w okolicy piersiowej samców różnych Sa-lientia, które w okresie rozrodu wydzielają substancję, która ułatwia przytrzymanie samicy. U żabek drzewnych na trącej powierzchni skóry brzuśców palców powstaje powierzchnia czepna zasilana lep-ką wydzieliną specjalnych gruczołów cewkowych. Samce Plethodontidae mają przekształcone gru-czoły śluzowe, tworzące poduszeczkowate skupienie na podbródku, które wydziela lekko ziarnistą substancję zapewne wabiącą samice. Wydzielina cewkowatych, często rozgałęzionych gruczołów okolic nozdrzy zewnętrznych Plethodontidae uwalnia nozdrza z wody i zanieczyszczeń.

W skórze właściwej znajdują się liczne komórki barwnikowe, chromatofory: lipofory (ksan-tofory) zawierające lipochromowe pigmenty, żółte lub czerwone substancje, zbliżone do karotenów, guanofory (leukofory, irydocyty, ochrofory), w których znajdują się płytki guaniny dające barwy in-terferencyjne, strukturowe; wreszcie melanofory, zawierające melaninę. Skóra bywa u niektórych ga-tunków bardzo jaskrawo zabarwiona, co może mieć znaczenie ostrzegawcze; barwy zielone i brunatne to barwy ochronne. Czerń i barwy brunatne powstają w wyniku predominacji melanoforów, barwa żółta lub czerwona - lipoforów, biel jest zależna od guanoforów. W przypadku rozgałęzionych guano-forów i lipoforów barwa jest bardziej rozproszona, np. u Rana esculenta. Zmiany barwy, zachodzące wskutek skupienia się lub rozproszenia ziarn pigmentu w komórce dzięki prądom cytoplazmy, wy-zwalane są przez bodźce dotykowe, wzrokowe i cieplne, za pośrednictwem substancji hormonalnych, głównie adrenaliny i intermedyny.

Pod skórą właściwą płazów bezogonowych rozprzestrzeniają się duże worki chłonne. Niebies-kawa barwa samców żaby moczarowej, którą obserwuje się w porze godowej, wywołana jest szcze-gólnie dużym nagromadzeniem chłonki.

Łuski, tak silnie rozwinięte u pierwotnych płazów kopalnych, nie występują u współczesnych, z wyjątkiem większości Apoda, u których leżą w skórze właściwej pod postacią drobnych płytek łącznotkankowych, ikrustowanych ciałkami wapiennymi. U niektórych Anura tworzą się skórne skostnienia, np. na głowie pewnych gatunków Bufo, Hylidae, Ceratophrys i in., a u Lepido-batrachus tworzy się rodzaj tarczy grzbietowej, która u Brachycephalus zrasta się z kręgami.

Podobne prace

Do góry