Ocena brak

SPORY MIĘDZYNARODOWE I SPOSOBY ICH ZAŁATWIANIA

Autor /Mustafa Dodano /23.11.2011

Źródła konfliktów, czyli sporów międzynarodowych:

  • różnice:

  • ekonomiczne,

  • religijne,

  • społeczne,

  • polityczne,

  • ideologiczne,

  • kulturalne,

  • rasowe,

  • narodowe

  • momenty prestiżowe (pod pretekstem), zwłaszcza w państwach o rządach dyktatorskich

Spory wynikają w poszczególnych dziedzinach:

  • gospodarczej (walka konkurencyjna na obcych rynkach)

  • terytorialnej (spory graniczne)

  • ideologicznej itp.

Spory mogą być wynikiem:

  • naturalnego narastania sprzeczności (np. przeszłość historyczna)

  • sztucznie tworzonych i prowokowanych okoliczności (np. prestiżowe) dla danych celów

Spór może mieć znaczenie:

  • istotne dla odnośnego państwa

  • drugo - lub trzeciorzędne - tendencja do wyolbrzymiania wagi sporu

Sposoby rozstrzygania sporów międzynarodowych:

  • w przeszłości na drodze pokojowej lub w drodze wojny lub zastosowania siły, bądź groźby jej użycia

  • obecnie głównie Karta NZ zabrania uciekania się do wojny, użycia siły w stosunkach międzynarodowych, a nawet groźby jej użycia jeśli jest to niezgodne z celami ONZ

  • Karta NZ mówi, że członkowie ONZ powinni załatwiać lub rozstrzygać spory w drodze pokojowej, zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa międzynarodowego, na zasadzie suwerennej równości państw (swoboda wyboru pokojowych środków)

  • rodzaje pokojowych środków rozstrzygania sporów:

  • środki nie mające mocy wiążącej dla stron (rokowania, dobre usługi, komisje badawcze i pojednawcze, pośrednictwo)

  • środki wiążące strony (rozjemstwo, czyli arbitraż i sądownictwo międzynarodowe)

  • środki rozstrzygania sporów przez niesądowe organy międzynarodowe (odwołanie się do organów lub układów regionalnych – organizacje międzynarodowe)

W przypadku, gdy dalsze trwanie sporu mogłoby zagrażać międzynarodowemu pokojowi i bezpieczeństwo RB ONZ może wezwać strony do załatwienia sporu przy pomocy wskazanego przez nią środka.

Rokowania dyplomatyczne to negocjacje, pertraktacje, konsultacje. Mają na celu znalezienie wspólnej formuły rozwiązującej spór. Może to nastąpić:

na drodze wzajemnych ustępstw

– rezygnacji przez jedną stronę ze swych pretensji bądź uznania pretensji przez drugą

Wynikiem rokowań może być:

– ostateczne uregulowanie konfliktu

– porozumienie odnośnie wyboru innego środka jego uregulowania

– stwierdzenie, iż nie doszło do rozstrzygnięcia sporu.

Rokowania mogą toczyć się:

  • ustnie

  • pisemnie drogą wymiany not lub listów

  • na „spotkaniach na szczycie”

  • na konferencjach międzynarodowych

* * *

Dobre usługi i pośrednictwo oferują państwa trzecie, organizacje lub organy międzynarodowe (nawet osoby), gdy bezpośrednie rokowania między państwami konfliktu nie są w stanie załatwić sporu (zbyt wielkie napięcie, brak stosunków dyplomatycznych). Dobre usługi i pośrednictwo polegają na tym, że państwo trzecie lub inny czynnik starają się skłonić strony do podjęcia bezpośrednich rokowań (drogą przekazania noty jednej ze stron drugiej stronie). Różnica między nimi polega na tym, że dobre usługi mają za zadanie utorować drogę bezpośrednim rokowaniom między stronami sporu, zaś pośrednictwo polega na aktywnym udziale „pośrednika” w rokowaniach.

Komisje badawcze mają za zadanie ustalenie stanu faktycznego dotyczącego sporu jeśli między stronami sporu doszło do odmienności stanowisk odnośnie tego stanu, co odbywa się za zgoda obu stron. Komisja taka składa się w części z obywateli państw stron konfliktu, a w części z obywateli państw nie zainteresowanych, której przewodniczy obywatel państwa postronnego. Formą komisji badawczej jest instytucja pełnomocników (komisarzy) pogranicznych.

Komisje pojednawcze (koncyliacyjne) starają się nie tylko ustalić stan faktyczny sporu, lecz również starają się doprowadzić strony do uregulowania sporu, do pojednania, przygotowując projekt porozumienia odnośnie istniejącego konfliktu. Skład podobny jak u komisji badawczych (patrz wyżej).

Międzynarodowe rozjemstwo (arbitraż) wydaje orzeczenie rozjemcze sporu, które ma charakter wiążący dla obu stron konfliktu, przy czym procedurę te można zastosować jedynie za zgodą państw – stron, które same wyznaczają arbitraż lub arbitrów.

Stały Trybunał Rozjemczy to stała komisja rozjemcza, składająca się z 4 arbitrów, wybranych przez państwa sporu i przewodniczącego (superarbitra - obywatela państwa neutralnego), wybranego przez tych 4 arbitrów. Przedmiotem rozjemstwa bywają zazwyczaj spory prawne, choć mogą być nimi także spory zawierające przewagę elementów politycznych.

Sądownictwo międzynarodowe pełni identyczne funkcje jak sądy rozjemcze, z tą różnicą, że przy arbitrażu istnieje możliwość wpływu stron na skład sędziów, czego nie ma przy sądownictwie międzynarodowym. Sąd międzynarodowy jest instytucją stałą i państwa sporu nie biorą udziału w jego utworzeniu. Sytuacja sędziów jest bardziej niezawiła niż arbitrów. Sądy międzynarodowe nie mają jurysdykcji obowiązkowej. Państwo może złożyć oświadczenie zawierające jego zobowiązanie w sprawie przyjęcia jurysdykcji odnośnego sądu międzynarodowego (klauzula fakultatywna lub opcyjna). W składzie sędziów może uczestniczyć obywatel państwa - strony, czasami nawet włącza się specjalnie takie osoby do składu sądu (prawo państwa - stron do delegowania sędziego ad hoc). Pierwszym międzynarodowym sądem był Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze (1921r.), który przekształcił się w 1946r. w Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.

Organizacje międzynarodowe zaczynają odgrywać ważną rolę w rozstrzyganiu sporów między państwami. Na przykład Rada Liga Narodów mogła sięgać do poszczególnych środków uregulowania sporu (mediacja, konsyliacja) lub też mogła przedłożyć spór Zgromadzeniu Ligi. Gdy członkowie ONZ nie są w stanie lub nie chcą sami uregulować sporu przy pomocy środków pokojowych, według własnego wyboru, i jeśli dalsze trwanie sporu może zagrażać międzynarodowemu pokojowi i bezpieczeństwu, ONZ winna ingerować celem doprowadzenia do uregulowania sporu w drodze pokojowej. Zajmuje się tym głównie RB ONZ oraz ZO ONZ w ograniczonym zakresie. RB może z własnej inicjatywy lub na żądanie członka ONZ badać każdy spór i każdą sytuację, która mogłaby doprowadzić do nieporozumień międzynarodowych lub wywołać spór. Za zgodą wszystkich stron uczestniczących w sporze każdy spór (również taki, który nie zagraża utrzymaniu pokoju i bezpieczeństwa, może być przekazany RB, która może udzielić stronom zaleceń w celu uregulowania sporu.

W sporach, które mogłyby zagrażać utrzymaniu pokoju i bezpieczeństwa i nie zostały uregulowane w drodze pokojowej przez same państwa, RB może z własnej inicjatywy wezwać strony do załatwienia sporu przy pomocy jakiegokolwiek środka pokojowego, przy czym może ona w każdym stadium sporu zalecić odpowiednią procedurę lub sposób załatwienia. Może ona tez bezpośrednio zalecić stosowanie środków i warunków załatwienia sporu w wypadkach, gdy strony nie zdołały go załatwić same, a Rada uzna, ze dalsze trwanie sporu może zagrażać pokojowi i bezpieczeństwu międzynarodowemu. Istnieje również możliwość załatwienia sporu między członkami organizacji regionalnych przez jej organy.

Podobne prace

Do góry