Ocena brak

Społeczeństwo obywatelskie, mieszczańskie i cywilne

Autor /HuGo Dodano /20.09.2011

Urzędnicy są ważną częścią struktury zróżnicowania społ. nowoczesnych narodów europejskich. Hegel opisywał ją i analizował za pomocą pojęcia stanów (Stände). Podstawą stanów jest społeczeństwo obywatelskie (die bürgerliche Gesellschaft) . Ten element globalnej struktury społeczeństwa miał, wg Hegla, powstać i ukształtować się dopiero w czasach nowożytnych (przysługują mu cechy właściwe nowocześnie kapitalistycznemu systemowi pracy, własności i współżycia społecznego ludzi).

Niemieckie określenie die bürgerliche Gesellschaft ma charakter strukturalny i wielowymiarowy. Oznacza zarówno społeczeństwo obywatelskie, cywilne jak i społ. mieszczańskie. Wyraża wzajemną zależność między pozycją mieszczanina i pozycją obywatela w jakościowo różnej od państwa dziedzinie rzeczywistości ekonomiczno-społecznej i prawno-obyczajowej. Najlepszym polskim odpowiednikiem die bürgerliche Gesellschaft będzie chyba społeczeństwo obywatelsko-mieszczańskie”.

Kategorii Heglowskiej można nadać sens uniwersalny, zrywając jej więzy z czasami nowożytnymi. Po takim zabiegu społ. „obywatelsko-mieszczańskie” przekształci się w pojęcie społeczeństwa cywilnego. Społeczeństwo cywilne będzie natomiast oznaczać taką dziedzinę globalnej struktury społecznej, która jest jakościowo odmienna od państwa, podlega rzeczywiście lub tylko formalnie prawu cywilnemu. Opozycja pojęciowa społeczeństwo cywilne – państwo (ang. civil society – state) funkcjonuje w anglojęzycznych tłumaczeniach i pismach poświęconych myśli Heglowskiej. Takie rozróżnienia spotykamy też u A. de Tocqueville’a i A. Comte’a.

Społeczeństwo obywatelsko-mieszczańskie wg Hegla obejmuje:

1) system potrzeb,

2) ochronę własności przez organy sądowe,

3) załatwianie interesów szczegółowych jako wspólnych przez policję i korporacje.

-         system potrzeb jest konstytuowany przez historyczno-społecznie uwarunkowane rodzaje potrzeb, przez środki które służą ich zaspokojeniu, przez obecne w danym społeczeństwie typy pracy oraz przez stosunki posiadania i własności. Trzonem Heglowskiego systemu potrzeb jest struktura gospodarcza, system gospodarczy ujęty jako zespół szeroko pojętych stosunków produkcyjnych między jednostkami. Pisząc o systemie potrzeb Hegel nawiązywał do teorii gospodarki, tworzonej przez klasyczną ekonomię polityczną. Był niezłym znawcą współczesnych sobie nauk ekonomicznych. W „Zasadach filozofii prawa” Hegel powołuje się na prace A. Smitha, J. B. Saya oraz D. Ricarda. Wszyscy ci badacze przezwyciężają programowo reifikację (materializację) struktury gospodarczej. Nie sprowadzają jej wyłącznie do stosunków rzeczowych lub zorientowanych wyłącznie na rzeczy. Integralną częścią gospodarki jest dla nich wiele zjawisk, które myśl potoczna zalicza do pozaekonomicznych obszarów społeczeństwa, do jego podstruktury prawnej lub państwowej.

Hegel nawiązuje do właściwego ekonomii klasycznej sposobu pojmowania przedmiotu tej dyscypliny. W jego filozofii prawa, państwo, w pierwszym sensie tego słowa, jest czymś jakościowo różnym od społ. obywatelskiego i rodziny. Państwo szeroko rozumiane stanowi w zasadzie synonim globalnego społeczeństwa.

Nie należy oczywiście redukować Heglowskiego pojęcia społeczeństwa obywatelskiego do gospodarki. Gospodarka, i to szeroko pojęta, jest tylko jednym ze składników tego społeczeństwa. Ten składnik jest jednak na tyle ważny, że nie pozwala stworzyć żadnej wartościowej teorii społ. obywatelskiego bez teorii występującej w nim gospodarki. Wartościowa teoria gospodarki nie jest zaś możliwa, ani dla klasyków ekonomii politycznej ani dla Hegla, bez analizy zróżnicowania pracowo-własnościowego ludzi.

Podobne prace

Do góry