Ocena brak

Sosna zwyczajna

Autor /florida Dodano /22.02.2013

Jest do duże drzewo iglaste z rodziny Sosnowatych (Pinaceae), występujące w strefieklimatu umiarkowanego półkuli pomocnej. W Polsce jest pospolitym drzewem tworzącymzwarte lasy, osiągającym wysokość do 40 m.Sosna ma korę na starszych gałązkach i w górnej części pnia czerwonawożółtą, łuszczącąsię cienkimi jak papier warstwami, natomiast w dolnej części pnia grubą, wielobocznie popękaną,wewnątrz brunatnoczerwoną. Szpilki sztywne, długości 4 do 5, rzadziej do 7 cm, sinozielone.Szyszki pojedyncze, czasem po 2 lub 3, stojące, stożkowate, do 7 cm długie i do 3,5 cmszerokie z wyraźnym wyrostkiem środkowym.

Surowiec. Sosna zwyczajna dostarcza wielu surowców leczniczych. Pod koniec zimy i bardzowczesną wiosną zbiera się pączki, zanim zaczną pękać, i suszy w suszarniach ogrzewanychw temp. poniżej 35°C. Surowcem są pączki sosny - Gemmae Pini.Niekiedy zbiera się młode pędy wybijające z pączków w okresie wiosennym, mające długość do 5 cm. Suszy się podobnie jak pączki. Otrzymuje się młode pędy (wypustki)sosny - Turiones Pini.Przez odpowiednie nacinanie pni sosny uzyskuje się z ran balsam sosnowy, nazywany potocznie,choć nieprawidłowo, żywicą sosnową - Balsamum Pini silvestris (Terebinthina communis),z której przez destylację i rektyfikację otrzymuje się olejek terpentynowy - Oleum Terebinthinae.Pozostałość w kotle zestala się w temperaturze pokojowej i nosi nazwę kalafonii -Colophonium.Z młodszych gałęzi sosny przy wyrębie lasu zdejmujecie korę i suszy w warunkach naturalnych.Otrzymuje się jako surowiec korę sosny - Cortex Pini silvestris.Przez destylację z parą wodną młodych wierzchołków oraz świeżego igliwia sosnowegouzyskuje się eteryczny olejek sosnowy - Oleum Pini silvestris. Przez suchą destylację drewna sosnowego otrzymuje się dziegieć sosnowy - Pix liquida Pini.Pączki i szczyty pędów sosny można zbierać tylko w porozumieniu z władzami leśnymi, akorę i balsam sosnowy wyłącznie z drzew przeznaczonych na wyrąb. Drewno sosnowe jestcennym materiałem budowlanym i meblarskim.Bursztyn -Succinum, jest stwardniałą żywicą pochodzącą z żyjących w oligocenie (około 30milionów lat temu) drzew iglastych. Jeden z tych gatunków paleobotanik H. Conwentz nazwałsosną bursztynową - Pinus succinifera Gon.

Podstawowe związki czynne. W pączku sosny znajduje się około 0,4% olejku eterycznego(zawierającego α- i β-pinen, limonen i borneol), ponadto żywice, związki gorzkie, garbniki iwitamina C. Podobne związki zawierają młode pędy sosny.W korze sosnowej znaleziono 3,6-6,3% garbników skondensowanych, kwasy polifenolowe,jak ferulowy, galusowy, chlorogenowy i kawowy, oraz bardzo mało olejku eterycznego (do0,05%), a ponadto do 1,8% związków cukrowych. Jest ona źródłem garbników wykorzystywanychw przemyśle farmaceutycznym.Olejek terpentynowy zawiera do 96% α- i β-pinenu, kamień, karen i cymen. Kalafonia składasię z dwuterpenowych kwasów żywicznych, jak kwas abietynowy i β-pimarowy, substancjigorzkich i śladów olejku eterycznego. Składnik olejku terpentynowego, α-pinen, jest bardzoważnym produktem wyjściowym w syntezie związków zapachowych, jak terpineol, octan terpinylu,octan mentanylu, octan izobornylu oraz linalol i geraniol, a także w syntezie kamforysyntetycznej, stosowanej w lecznictwie i przemyśle chemicznym. β-pinen daje mircen, linalol ijego estry, a także kamforę syntetyczną.Olejek sosnowy składa się z mieszaniny α- i β-pinenu, borneolu i jego estru octowego, limonenu,dwupentenu i felandrenu.Dziegieć sosnowy zawiera różne związki fenolowe (m.in. gwajakol, krezol, pirokatechol),węglowodory aromatyczne i kwasy żywiczne.Skład chemiczny bursztynu nie jest dotąd dokładnie znany. Przy suchej destylacji opiłkówbursztynowych w temp. 350-400°C otrzymuje się brunatny, oleisty, rozpuszczalny w alkoholudestylat (do 20%), zawierający mieszaninę węglowodorów terpenowych oraz wydzielający sięw postaci kryształów kwas bursztynowy (3-8%). W retorcie pozostaje około 60% łatwo topliweji dobrze rozpuszczalnej w rozpuszczalnikach organicznych kalafonii bursztynowej, używanejdawniej do wyrobu cennych i trwałych lakierów bursztynowych.

Działanie. Pączki i pędy sosny mają działanie wykrztuśne. gdyż pobudzają czynności wydzielniczebłon śluzowych górnych dróg oddechowych, a także wzmagają ruch nabłonka rzęskowego.Działają również łagodnie odkażająco, gdyż hamują rozwój lub niszczą drobnoustrojezalegające w gardle i jamie ustnej. Ponadto wywierają łagodne działanie moczopędne, a wniektórych chorobach skórnych - antyseptyczne. Olejek sosnowy działa wykrztuśnie, bakteriobójczoi rozkurczowo.Olejek terpentynowy, podany zewnętrznie, łagodnie rozgrzewa i rumieni skórę oraz działasłabo odkażająco. Dobrze wchłania się przez skórę i ułatwia resorpcję rozpuszczonych w nimzwiązków. Drażni silnie błony śluzowe, dlatego doustnie nie bywa stosowany, natomiast wyizolowanez niego pineny podane doustnie działają żółciopędnie.Kalafonia służy do wyrobu maści i plastrów jako składnik poprawiający ich konsystencjęoraz przyczepność do skóry.Dziegieć sosnowy działa odkażająco i przeciwgrzybiczo. Wchodzi w skład maści siarkowej złożonej, zwanej też maścią Wilkinsona, stosowanej w chorobach skórnych i przyświerzbie. Dziegieć odznacza się nieprzyjemnym zapachem i ostatnio jest rzadko stosowany wlecznictwie.

Działania niepożądane. Preparaty sosnowe zastosowane w zalecanych dawkach nie wywołujądziałania szkodliwego. Wyjątkiem jest dziegieć sosnowy, który drażni nieco skórę iwchłania się częściowo, wywołując niekiedy podrażnienia nerek po zastosowaniu na dużejpowierzchni ciała.

Zastosowanie. Przetwory z pączków i szczytów sosny znajdują zastosowanie doustne wróżnych stanach nieżytowych górnych dróg oddechowych z towarzyszącą chrypką, kaszlemoraz stanem zapalnym i bólem gardła, głównie u dzieci, młodzieży i osób w wieku podeszłym.Czasem podaje się jako środek łagodnie moczopędny i napotny, a nawet witaminizujący (wit.C). Wyciąg płynny z pączków sosny wchodzi w skład syropu sosnowego złożonego - SirupusPini compositus (Herbapol).Odwary z pączków lub szczytów sosny służą zewnętrznie do kąpieli ogólnie wzmacniającychoraz w niektórych chorobach skórnych. W handlu znajdują się gotowe preparaty w postaciszyszek do kąpieli, zawierające wyciąg i olejek eteryczny z pączków sosny. Olejek sosnowystosuje się zewnętrznie do inhalacji w schorzeniach górnych dróg oddechowych, a zwłaszcza wnieżycie gardła i oskrzeli, stanach astmatycznych i kaszlu. Ponadto do kąpieli odkażających iuspokajających w nadwrażliwości nerwowej, bezsenności oraz niektórych chorobach skórnych,odmrozinach, sinicy goleni i rąk, a także owrzodzeniach żylakowych. Zalecany jest też dowcierań rozgrzewających w bólach reumatycznych i nerwobólach, najczęściej w preparatachzłożonych. Olejek ten wchodzi w skład maści Capsiplex (Herbapol) oraz mazidła LinimentumCapsici compositum (Herbapol), używanych w stanach zapalnych, bólach gośćcowych i nerwobólach.Wewnętrznie, w bardzo małych dawkach, stosowany jest jako lek moczopędny, wyłączniew mieszaninie z innymi środkami o podobnym działaniu. Olejek ten wchodzi w skład pasty Fitolizyna(Herbapol), zalecanej w kamicy moczowej.Olejek terpentynowy stosuje się zewnętrznie jako środek drażniący skórę i przeciwbólowyw bólach gośćcowych i nerwobólach. Wchodzi w skład maści Capsiderm i emulsji Capsigelprodukowanych przez Herbapol. Izolowana z olejku terpentynowego mieszanina pinenów, któremogą być podawane doustnie, gdyż prawie nie drażnią błon śluzowych przewodu pokarmowegoi miąższu nerek, była składnikiem kropli Terpinex (Herbapol) o własnościach moczopędnychi przeciwbakteryjnych oraz kropli Terpichol (Herbapol), które działały żółciopędnie iprzeciwskurczowo.Dziegieć sosnowy ma zastosowanie w grzybicach skóry, liszajach i łojotoku. Wchodzi wskład maści siarkowej złożonej, używanej w chorobach skóry przebiegających z nasilonymswędzeniem, m.in. przy świerzbie. W roztworach spirytusowych używany do płynów zapobiegającychwypadaniu włosów na tle łojotokowym.Bursztyn służy do otrzymywania spirytusu bursztynowego do wcierań w bólach reumatycznych,także jako środek uspokajający.

Przetwory. Odwar z pączków sosny: 1/2 łyżki pączków zalać 1 szklanką wody gorącej i gotowaćłagodnie pod przykryciem 3-5 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 1-3 łyżki 2-4razy dziennie po jedzeniu jako środek wykrztuśny.Odwar z 1/2 łyżki pączków sosny na 2 szklanki wody gorącej, sporządzony jak wyżej, pić 3razy dziennie między posiłkami po 1/2-2/3 szklanki jako środek nieznacznie moczopędny.Syrop z pączków sosny: świeże pączki sosnowe, zebrane późną jesienią lub wczesną wiosną,przeciąć na połowę i ułożyć warstwami w słoiku, przesypując obfi-cię cukrem. Pozostawić na 2-3 tygodnie w temperaturze pokojowej, aż puszczą sok. Wówczaswymieszać i zostawić na 1-2 tygodnie. Stosować po 1 łyżeczce kilka razy dziennie po jedzeniuw nieżycie jamy ustnej, gardła, krtani, połączonym z kaszlem i utrudnionym odkrztuszaniem.Działa skutecznie u dzieci i dorosłych.Pozostałe w słoiku pączki zalać 3-4 szklankami wody przegotowanej i ostudzonej i pozostawićna 1-2 godz. Otrzymuje się przyjemny, orzeźwiający napój.Syrop sosnowy złożony, Sirupus Pini compositus (Herbapol): dorosłym podawać 3-4 razydziennie po 1 łyżce po jedzeniu w stanach nieżytowych górnych dróg oddechowych i kaszlu,dzieciom - 3 razy dziennie po 1 łyżeczce po jedzeniu.Pinalbina (Herbapol), tabletki zawierające białczan garbników kory sosnowej. Dorosłympodaje się 1-2 tabletki do 4 razy dziennie, dzieciom odpowiednio mniej, jako środek ściągający,przeciwkrwotoczny i przeciwbakteryjny w biegunkach u dzieci i dorosłych.Kąpiel sosnowa wzmacniająca: kilkanaście młodych pędów sosny lub 2-3 garście igliwia,pozostających przy wyrębie lasu, zalać w garnku 2-3 l wody, przykryć i gotować na małymogniu 10 min. Odstawić na 15 min i przecedzić do wanny wypełnionej do 1/3 objętości wodą otemp. około 37°C. Czas kąpieli 10-20 min. Kąpiel działa pobudzająco na krążenie krwi w naczyniachobwodowych, nieco moczopędnie i uspokajająco. Zmniejsza także bóle reumatyczneoraz spowodowane zapaleniem nerwów i ich zakończeń.Kąpiel o podobnym działaniu można sporządzić z 1-2 łyżek olejku sosnowego (Oleum Pinisilvestris), zmieszanego z 3-4 łyżkami płynnego szamponu na 1/3 wanny wody. Osoby uczulonena olejek sosnowy nie mogą brać tej kąpieli.Spirytus bursztynowy: 1 łyżkę drobnych kawałków naturalnego bursztynu, uprzednio nieprzetapianego, obmyć w wodzie, przenieść do małego słoika i zalać 1/2 szklanki spirytusu.Zamknąć i pozostawić w temperaturze pokojowej na 10 dni, często wstrząsając. Otrzymuje siębardzo jasnosłomkowy wyciąg służący do użytku zewnętrznego. Pozostający, nie rozpuszczonybursztyn można kilkakrotnie zalewać nowymi porcjami spirytusu. Nacieranie spirytusembursztynowym bolących miejsc działa łagodząco w gośćcu stawowym i mięśniowym, mało nasilonychnerwobólach, kurczach mięśni i nużliwości mięśni. Obustronne smarowanie skroniłagodzi ból głowy.

Podobne prace

Do góry