Ocena brak

SOLE WAŻNE GOSPODARCZO - CHLORKI

Autor /Klemens Dodano /21.09.2011

Są substancjami krystalicznymi, z wyjątkiem clorków niektórych metali ciężkich ( np.AgCl ) rozpuszczonych w wodzie. W stanie stopionym lub w roztworze przewodzą prąd elektryczny. Niektóre występują w przyrodzie tworząc złoża np. sodowy NaCl i potasowy KCl. Duże ilości rozpuszczone są w wodzie morskiej ( np. magnezowy i sodowy ). Do najważniejszych należą oprócz NaCl i KCl również chlorki amonu, antymonu, cynku, cyny, rtęci, srebra, wapnia, żelaza; inny charakter i właściwości wykazują chlorki niemetali np.: fosforu, siarki, czterochlorek węgla, krzemu ( są to ciała stałe lub ciecze ni wykazujące budowy jonowej ).

Clorek sodu - NaCl ( sól kuchenna ). Biała substancja krystaliczna, dobrze rozpuszczalna w wodzie, nasycony roztwór zawiera 40,7g NaCl na 100g wody. Temperatura topnienia 801­C, temperatura wrzenia 1453­C. Jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie. Jako minerał halit jest głównym skladnikiem soli kamiennej ( kuchennej ).

Halit - bezbarwny i przezroczysty lub biały, niebieski, żółtawy, czerwonawy, bardzo kruchy, odznacza się doskonałą łupliwością kostkową. W podwyższonej temperaturze i pod zwiększonym ciśnieniem staje się plastyczny. Największe ilości halitu występujące w postaci zbitych mas powstają wskutek odparowywania mórz i słonych jezior. Proces ten prowadzi do powstawania serii solnych, w których sól kamienna występuje głównie z gipsem, anhydrytem, rzadziej z chlorkami i siarczanami potasu i magnezu. Złoża soli kamiennej występują w osadach różnego wieku, najczęściej w permskich i trzeciorzędowych.

Powstają też współcześnie ( np. w Morzu Kaspijskim ). Specyficzną formą złóż solnych są wysady. Duże złoża soli kamiennej eksploatowane są m.in. w Niemczech, U.S.A., Rosji, Chinach, Francji. W Polsce są duże złoża permskie ( cechsztyńskie ) występujące w środkowej i północno-zachodniej części kraju ( Inowrocław, Wapno, Kłodawa ), niewielkie - trzeciorzędowe ( mioceńskie ) - na Podkarpaciu ( Wieliczka i Bochnia ). Chlorek sodu występuje też w wodach morskich i mineralnych ( solanki ), a także w organizmach żywych ( zwł. zwierząt ). Stanowi on podstawowy surowiec m.in. do otzrymywania sody, wodorotlenku sodu, kwasu solnego, sodu i chloru; stosowany również w spektroskopii ( kryształy ), w chłodnictwie ( z lodem tworzy mieszaninę oziębiającą ), w lecznictwie ( np. do roztworów fizjologicznych ) oraz jako znany od dawna dodatek do potraw, a także pasz ( tzw. sól pastewna ).

Chlorek potasu - KCl. Bezbarwna substancja krystaliczna; temperatura topnienia 775 C; temperatura wrzenia ok. 1500 C. Dobrze rozpuszczalna w wodzie, nierozpuszczalna w rozpuszczalnikach organicznych. Występuje w przyrodzie w postaci minerału sylwinu ( KCl ) i karnalitu ( KMgCl3 6 H2O ), wchodzi w skład sylwinitu ( K, Na )Cl. Sylwin - bezbarwny lub białawy, żółtawy, czerwonawy, o słonawogorzkim smaku. Bardzo łatwo rozpuszczalny w wodzie. Powstaje wskutek odparowywania mórz i słonych jezior. Rozpowszechniony w złożach solnych m.in w Niemczech ( Stassfurt ), Hiszpanii ( Suria koło Barcelony ), Francji ( Alzacja ), Rosji ( Solikamsk ). W Polsce występuje w okolicach Kłodawy, Inowrocławia. Stosowany jako nawóz potasowy lub jako surowiec do wytwarzania związków potasu. Karnalit - bezbarwny, biały, żółty lub czerwony, gorzki, bardzo higroskopijny, łatwo rozpuszcza się w wodzie. Rozpowszechniony w złożach soli, głównie w Niemczech ( Stassfurt ), Rosji ( Solikamsk ), Hiszpanii ( Suria koło Barcelony ), U.S.A. ( złoża nad Zatoką Meksykańską ). W Polsce występuje głównie w Kłodawie i Inowrocławiu. Stosowany do otrzymywania magnezu, soli potasowych, w lecznictwie, spektroskopii ( monokryształy ).

Chlorek wapnia - CaCl2. Bezbarwne kryształy rozpuszczajce się w wodzie i alkoholu, silnie higroskopijne, temperatura topnienia 772 C. Stosowany jako środek osuszający, jako dodatek do cementów podczas robót zimowych, do matowania włókien, w lecznictwie jako środek przeciwko niedoborowi wapnia, do wytwarzania mieszanin chłodzących.

Chorek miedzi ( I ) - CuCl. Bezbarwna substancja krystaliczna, temperatura topnienia 430 C, temperatura wrzenia 1370 C. Trudno rozpuszczalny w wodzie. W powietrzu w obecności wilgoci powoli się utlenia do zasadowego chlorku miedzi Cu(OH)Cl. Amoniakalny roztwór chlorku miedzi ( I ) pochłania tlenek węgla CO, a po ogrzaniu ponownie go wydziela. Stosowany w chemii analitycznej do analizy gazów.

Chlorek miedzi ( II ) - CuCl2. Brązowa substancja krystaliczna, temperatura topnienia 499 C, temperatura wrzenia 993 C. Dobrze rozpuszczalny w wodzie, tworzy roztwór o jasnoniebieskim zabarwieniu, pod wpływem HCl przechodzącym w zielone. Stosowany jako zaprawa przed farbowaniem tkanin, jako katalizator, w galwanotechnice. Stężony roztwór chlorku miedzi ( II ) pochłania znaczne ilości azotawego tlenku NO i jest stosowany w analizie gazów.  

Chlorek amonu - NH4Cl ( salmiak ). Biała substancja krystaliczna, dobrze rozpuszczalna w wodzie. Ogrzany nie topnieje, lecz sublimuje, rozkładając się na chlorowodór HCl i amoniak NH3. Roztwory wodne i gazowy chlorek amonu korodują żelazo, miedź, niektóre stopy. Otrzymywany jest przez działanie amoniaku na kwas solny ( powstaje też z substratów gazowych ) oraz jako produkt uboczny w produkcji sody metodą Solraya. Stosowany głównie jako nawóz sztuczny, w tzw. suchych ogniwach Leclanchego, do oczyszczania metali ( np. przed lutowaniem ), w lecznictwie jako środek moczopędny, do produkcji klejów, w farbiarstwie.

Chlorek cynku - ZnCl2. Białe, bardzo higroskopijne kryształy, rozpuszczalne w wodzie, alkoholu, eterze, glicerynie. Temperatura topnienia 319 C. Stosowany m.in do oczyszczania metali przed lutowaniem, do odwadniania w syntezie organicznej, drukowania tkanin ( zaprawa ), cynkowania, jako mikronawóz. Stężone roztwory wodne stosowane są w lecznictwie zewnętrznie jako środek przeciwzapalny.

Chlorek żelaza ( II ) - FeCl2. Bezbarwna lub zielonkawoszara substancja krystaliczna, silnie higroskopijna. Temperatura topnienia 672 C, temperatura wrzenia 1026 C. Dobrze rozpuszczalny w wodzie, alkoholach, acetonie. Roztwory wodne mają odczyn słabo kwaśny. Ma właściwości słabo redukujące. Z chlorkami metali alkalicznych tworzy rozpuszczalne w wodzie chlorokompleksy. Otrzymywany przez rozpuszczenie żelaza w kwasie solnym. Stosowany m.in w farbiarstwie ( jako zaprawa przy barwieniu tkanin ), w przemyśle farmaceutycznym, w metalurgii, jako substancja wyjściowa do otrzymywania chlorku żelaza ( III ) FeCl3, jako reduktor.

Chlorek żelaza ( III ) - FeCl3. Zielone kryształy ( w świetle przechodzącym czerwone ), temperatura topnienia 309 C ( sublimuje ), Temperatura wrzenia 319 C. Bardzo dobrze roapuszczalny w wodzie, alkoholu, eterze. Silnie higroskopijny, tworzy hydraty ( np. żółty FeCl3 6H2O ) i kompleksy. W wodzie ulega hydrolizie. Otrzymywany w reakcji żelaza lub FeCl2 z chlorem. Stosowany w farbiarstwie ( zaprawa ), do produkcji farb i atramentu do dezynfekcji wody, jako łagodny środek utleniający w syntezie organicznej, w hutnictwie ( przerób rud miedzi i srebra ), w lecznictwie ( do tamowania krwi ), do sporządzania innych soli żelaza, pigmentu, jako katalizator.

Chlorek rtęci ( II ) - HgCl2 ( sublimat ). Bezbarwna substancja krystaliczna, słabo rozpuszczalna w wodzie, temperatura topnienia 277-280 C, temperatura wrzenia 302 C, silnie trujący. Wodny roztwór ma odczyn słabo kwaśny, prawie nie przewodzi prądu, gdyż jest jedną z niewielu soli, które nie ulegają dysocjacji elektrolitycznej. Otrzymywany przez ogrzewanie rtęci z nadmiarem chloru. Stosowany w medycynie jako środek dezynfekujący, w rolnictwie dodawany do ziarna siewnego w celu ochrony przed gryzoniami, jako katalizator w syntezie organicznej, do garbowania skór, barwienia tkanin, w fotografii ( wzmacniacz ), w metalurgii, do produkcji ogniw i baterii rtęciowych, w litografii, do otrzymywania Hg2Cl2, jako środek ochrony roślin.

Chlorek rtęci - Hg2Cl2 ( rtęciawy ) - kalomel. Biała substancja krystaliczna, bardzo trudno rozpuszczalna w wodzie, sublimuje bez stopienia w temperaturze 393 C. Powyżej temperatury 400 C lub pod długotrwałym działaniem światła rozkłada się na chlorek rtęciowy ( II ) HgCl2 i rtęć. Otrzymywany bezpośrednio z chloru i rtęci lub przez ogrzewanie chlorku rtęciowego HgCl2 z rtęcią. HgCl2 + Hg = Hg2Cl2

 

W odróżnieniu od chlorku rtęci ( II ) - nietrujący. Stosowany jako środek ochrony roślin, do wyrobu ogni sztucznych, w elektrochemii do produkcji elektrod kalomelowych, jako katalizator, w lecznictwie jako zewnętrzny środek antyseptyczny ( w chorobach skóry ) i przeczyszczający ( prawie wyłącznie w lecznictwie weterynaryjnym ).

Chlorek srebra - AgCl. Biała substancja krystaliczna, trudno ( a nawet wcale ) rozpuszczalna w wodzie, łatwo rozpuszczalna w roztworach amoniaku, cyjanku potasu, tiosiarczanie sodu z utworzeniem kompleksów. Temperatura topnienia 457,7 C, temperatura wrzenia 1430 C. Pod wpływem światła ciemnieje ( rozkład z wydzieleniem srebra metalicznego ). W przyrodzie spotykany jako minerał ( dość rzadki ) kerargiryt i chlorargiryt.

Kerargiryt - bezbarwny, pod wpływem światła ciemnieje ( staje się szarobrnatny lub niemal czarny ), bardzo plastyczny. Występuje w strefie utleniania złóż minerałów srebra w suchym i gorącym klimacie.

Główne złoża : Chile ( Atacama ), Boliwia, Peru, Meksyk, Australia, Ural, Ałtaj.

Chlorek srebra wchodzi w skład papierów i błon fotograficznych, wystawiony na dłuższe działanie światła rozkłada się na srebro i chlor. Otrzymywany przez działanie roztworem chlorku sodowego na roztwór azotanu srebrowego. Plastyczność tego chlorku pozwala go walcować na cienkie płytki, z których sporządza się ekrany radarowe oraz soczewki promieniowania podczerwonego; stosowany do srebrzenia, malowania na szkle, otrzymywania metalicznego srebra, w lecznictwie, fotografii, analizie chemicznej.

Podobne prace

Do góry