Ocena brak

Socjologia państw

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Socjologia polityki zajmuję państwem ze szczególnego punktu widzenia: od strony społecznych uwarunkowań i społecznych efektów funkcjonowania aparatu władzy państwowej. Socjologiczna problematyka państwa obejmuje:

1.Genezę i funkcję państwa

W miarę kształtowania się świeckich koncepcji politycznych zaczęto szukać wyjaśnienia genezy państwa w stosunkach między ludźmi. Uznanie zyskała koncepcja umowy społecznej (Hobbes, Rousseau), w myśl której państwo powstało w drodze przeniesienia na suwerena prawa ludzi do stanowienia o sobie. Umowę społeczną traktowano jako teoretyczne uzasadnienie panowania władcy, a w wersjach radykalnych – praw poddanych do sprzeciwu wobec złego suwerena. W XIX w. wysunięto koncepcję narodzin państwa w wyniku podboju, czym uzasadniano prawo panujących do sprawowania władzy, albo też prawo poddanych do jej zrzucenia. Szczególne miejsce zajęły poglądy Hegla, który w państwie widział wyraz historycznej ewolucji ducha dziejów, widział je jako wspólnotę etyczną.

Ewolucja państwa polegała na stopniowym wyodrębnianiu się wydzielonych instytucji sprawujących władzę, w szczególności siły zbrojnej i aparatu finansowego. Cechy różnicujące ewolucję państw to:

Układ stosunków zewnętrznych, a w szczególności obecność lub brak zagrożenia ze strony sąsiadów.

Wpływ dyfuzji wzorów obcych, stanowiący okoliczność ułatwiającą powstawanie państw.

Skład etniczny ludności. W zależności od tego, czy państwo powstało na obszarze zamieszkałym przez ludność w zasadzie jednolitą lub zbliżoną etnicznie, czy też o dużym zróżnicowaniu etnicznym. Warunki geograficzne. Mogły być czynnikiem wpływającym na przemiany społeczne i polityczne prowadzące do powstania państwa.

Funkcje państwa: wewnętrzne (państwo jako instrument panowania klasowego); zewnętrzną(istotna w momentach zagrożenia wojennego, co wyraża się nawet w podporządkowaniu cywilnych organów władzy ciałom powołanym do koordynowania obrony narodowej), organizacyjno-gospodarczą, kulturalno-wychowawczą (rola tych dwóch funkcji zależy od tego, jak dalece rozwinięta jest interwencja państwa w te dziedziny życia), narodotwórczą (występuje silnie tam, gdzie państwo poprzedza uformowanie się narodu i podejmuje w tym kierunku świadome działania) Proces powstawania narodu jest, historycznie rzecz ujmując, wtórny w stosunku do procesu powstawania państwa, gdyż państwo jako instytucja istniało zanim uformowały się narody.

Państwo spełnia funkcje wynikające z jego charakteru narzędzia panowania klasowego, ale spełnia też inne funkcje, o charakterze ogólnospołecznym. Ta dwoista natura państwa polega na przenikaniu się klasowych i ogólnospołecznych aspektów państwa w ramach każdej z jego funkcji.

2.Typy i formy państwa w ich związku z ustrojem społeczno-ekonomicznym

W teorii marksistowskiej wyróżnia się typy państwa: niewolniczy (azjatycki i antyczny), feudalny, burżuazyjny, socjalistyczny.

Podstawowe formy władzy państwowej (Almond, Powell, Bebler, Seroka):

1.Tradycyjne monarchie:

Państwa plemienne, bez wyodrębnionego aparatu sprawowania władzy,

Absolutystyczne państwa o strukturze biurokratycznej

Feudalne monarchie

2.Przednowoczesne demokracje

Starożytne i średniowieczne demokracje miejskie,

Stanowe demokracje szlacheckie

3.Nowoczesne demokracje:

Rządy parlamentarno-gabinetowe;

Rządy prezydenckie

Mieszane rządy prezydencko-parlamentarne

4.Nowoczesne dyktatury:

Dyktatury autorytarne,

Dyktatury totalitarne

Najważniejsze jest to, jak władza jest sprawowana, jakie są relacje między rządzącymi i rządzonymi i jak uformowane są wzajemne stosunki najwyższych władz państwowych.

1.Skład, strukturę i funkcje aparatu państwowego.

Zgodnie z marksistowską teorią aparatu państwowego klas wyzyskujących aparat państwowy stanowi wyodrębniony instrument, służący do utrzymania i umacniania panowania klasowego klasy ekonomicznie dominującej w drodze legalnego stosowania przemocy. Trzonem tak rozumianego aparatu państwowego są więc instytucje zorganizowanej przemocy: wojsko i policja, z tym, że wyodrębnienie osobnych instytucji policyjnych jest zjawiskiem stosunkowo późnej daty, poprzednio zaś zarówno funkcja zewnętrzna, jak i funkcja wewnętrzna realizowane były przez tę samą instytucję – wojsko. Aparat ten nie ogranicza się jednak tylko do instytucji zorganizowanej przemocy, istotny jest także charakter struktury biurokratycznej. Marks wyróżnił trzy cechy każdej biurokracji: prawo hierarchii, rozum urzędowy i przedmiotową postawę wobec petentów. Marks kwestionował teorię Hegla, że biurokratyczny system hierarchicznej kontroli stanowi skuteczne zabezpieczenie przed urzędniczą samowolą. Postulował możliwie najszerszy udział obywateli w rządzeniu, w tym widząc podstawową gwarancję zabezpieczająca społeczeństwo przed alienacją aparatu państwowego.

Prace Maxa Webera w największym stopniu określiły kierunek współczesnych badań nad aparatem państwowym. Biurokratyczny aparat państwowy, podległy prawu i kierujący się regułami instytucjonalnymi stanowi jeden z podstawowych warunków funkcjonowania władzy opartej na legitymizacji prawnej. Aparat taki nie jest bezpośrednio zależny od osób sprawujących władzę, lecz podporządkowany jest bezosobowym normom prawnym. On właśnie zapewnia ciągłość działania państwa, niezależnie od tego, jak zmieniają się przywódcy czy partie sprawujące władzę.

We współczesnych państwach demokratycznych szczególna rola przypada tej części aparatu państwowego, która ze względu na swe usytuowanie na wyższych szczeblach struktur biurokratycznych i z uwagi na zagwarantowaną prawnie stabilność zajmowanych pozycji stanowi prawdziwy trzon całego cywilnego aparatu państwa. Jest to korpus zawodowych urzędników zaliczonych do służby cywilnej.

Wyjątkowe miejsce w analizach aparatu państwa zajmuje problematyka sił zbrojnych.

Wojsko stanowi aparat szczególnego typu, gdyż:

Jest organizacją o przewadze więzi formalnej nad więzią personalną, ale przy zachowaniu dużej roli więzi osobistej w ramach małych pododdziałów, zwłaszcza w warunkach walki;

Jest instytucją biurokratyczną, ale jej celem ostatecznym nie jest funkcjonowanie w ramach istniejącej struktury instytucjonalnej, lecz przygotowanie się do wojny, w czasie której wojsko staje się najważniejszą strukturą organizacyjną państwa;

Jest środowiskiem społecznym o własnym systemie wewnętrznego uwarstwienia, zarazem stanowi część systemu uwarstwienia społecznego i kanał awansu społecznego;

Jest grupą bojową, powołaną dla zwycięskiej walki.

Podobne prace

Do góry