Ocena brak

SOCJOLOGIA

Autor /marjan Dodano /13.11.2012

 

SOCJOLOGIA (łc. sociietas) = społeczeń­stwo + gr. logos = słowo, nauka) ang. sociology; fr. sociologie; mn. Soziologie

Nazwa użyta już w 1836 r. przez J. Ch. L. Simonde'a De Sismondi, a rozpowszechniona przez A. Comte'a jako określenie nauki o społeczeństwie (rozumianej przez niego jako „fizyka społeczeństwa" — physique sociale, tzn. nauka o zjawiskach społecz­nych rozpatrywanych na wzór zjawisk fi­zycznych i biologicznych). Jako odrębna dyscyplina naukowa socjologia ukształto­wała się w 2. poł. XIX w. Początkowo zaj­mowała się najogólniejszymi problemami społeczeństwa, jego strukturą i rozwojem, z czasem w jej ramach rozwinęły się bada­nia empiryczne w poszczególnych dzie­dzinach zjawisk społecznych. W trakcie rozwoju socjologii różnie określano swoi­stość jej przedmiotu i odpowiednie do nie­go metody, zakres badań i stosunek tej dyscypliny do innych dyscyplin społecz­nych; do dziś problemy te nie zostały ści­śle sprecyzowane i także obecnie nie są uj­mowane jednolicie.

Rozróżnia się teoretyczną socjolo­gię ogólną i empiryczną socjolo­gię szczegółową. Zainteresowania socjologii zarówno w płaszczyźnie teorety­cznej, jak i w płaszczyźnie empirycznej sku­piają się wokół następujących problemów:

  1. relacja: jednostka - społeczeństwo, jednostka a grupa społeczna (zależność czło­wieka od środowiska społecznego, wzajem­ne oddziaływania, formy kontroli);

  2. problemy struktury społecznej (sto­sunki, zależności, oddziaływania między zbiorowościami i grupami społecznymi);

  3. społeczne uwarunkowania wytwo­rów ludzkich (socjologia kultury, nauki, religii jako rzeczywistości ludzkiej).

Główne jednostki w analizach socjologi­cznych: systemy społeczne, instytucje spo­łeczne, struktury społeczne, grupy społe­czne, stosunki społeczne. W obrębie socjo­logii szczegółowej wyróżnia się działy zajmujące się badaniem instytucji społecz­nych, różnych typów grup społecznych, procesów społecznych. W obrębie socjolo­gii ogólnej wyróżnia się:

  1. teorię struktur społecznych, zajmują­cą się badaniem prawidłowości wszelkich form życia zbiorowego i zasad ich funkcjonowania;

  2. teorię rozwoju społecznego, zajmują­cą się badaruem prawidłowości zmian, ja­kie zachodzą w zbiorowościach ludzkich, praw rozwoju i przekształceń struktur spo­łecznych;

  3. teorię zachowania jednostki w gru­pie;

  4. teorię zachowania grup i zbiorowo­ści.

W historii socjologii do ważniejszych kierunków i teorii, nawiązujących częstokroć do określonych doktryn filozoficz­nych, należą m. in.: naturalistycznie zo­rientowane kierunki nawiązujące do róż­nych nauk przyrodniczych (biologii, an­tropologii, geografii); ewolucjonistyczna teoria rozwoju społecznego (H. Spencer, L. H. Morgan); marksistowska teoria roz­woju społecznego (G. W. Plechanow, K. Kautsky, L. Krzywicki); kierunki psychologistyczne (—> psychologizm); —> socjologizm E. Durkheima, założyciela francuskiej szkoły socjologicznej; antypozytywistyczna socjologia humanistyczna, wyrosła z metodologicznych założeń W. Diltheya dotyczących podstaw humanistyki (F. W. Znaniecki — socjologia roziuniejąca, W. I. Thomas, M. Weber), -^ antjmaturalizm; so­cjologia formaUstyczna, ograniczająca się do badania form wspólnych różnym grupom społecznym (F. Tonnies, G. Simmel, L. von Wiese); teoria socjologiczna V. Pareta; so­cjologia wiedzy (M. Scheler, K. Mannheim, Th. w. Adorno), dotycząca różnych aspe­któw umysłowego życia społeczeństw (wpływ ideologii na społeczeństwo, społe­czne uwarunkowania zdobywania i prze­kazywania wiedzy, rola inteligencji jako warstwy społecznej) i akcentująca, wbrew epistemologii tradycyjnej, która się wspie­ra na transcendentalności -^ prawdy (1) poznawczej, rolę czynników społecznych i kulturowych w formowaniu się meritum wiedzy.

We współczesnej socjologii wyróżnia się: behawioryzm społeczny, funkcjonalizm (strukturo-funkcjonalizm), insty­tucjonalizm, socjologię marksistowską. Współczesna socjologia nauki bada współzależności między nauką a innymi dziedzinami kultury, między rozwojem nauki a rozwojem społeczeństw, strukturę i funkcjonowanie instytucji naukowych, pozycję społeczną pracowników nauki oraz właściwą humanizację i technizację nauki. Współczesną socjologię charakteryzuje szeroki rozwój badań empirycz­nych, operujących różnorodnymi technikami obserwacji, zbierania materiałów oraz sposobami ich analizy.

Podobne prace

Do góry