Ocena brak

Socjaliści polscy w latach okupacji, ich założenia programowe

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

W początkowych latach okupacji część przedwojennych działaczy politycznych wyemigrowała, a ci którzy zostali przeszli do podziemia.

Polska Partia Socjalistyczna była jedyną lewicową partią działającą od początku w konspiracji. Jej kierownictwo we wrześniu 1939r. podjęło decyzję o zawieszeniu partii, a w jej miejsce powołano organizację Wolność Równość Niepodległość (WRN), która reprezentowała prawe skrzydło partii. Powołano do życia własne oddziały paramilitarne o nazwie Gwardia Ludowa. Lewica dawnego PPS pozostawiona poza PPS-WRN stworzyła we wrześniu 1940r. organizację Polscy Socjaliści. W lutym 1940r. na krajowej naradzie w Lublinie wyłoniono Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego "Roch" na czele z Maciejem Ratajem.

W 1939 akcję konspiracyjną podjęło także Stronnictwo Pracy. Mimo, iż jego podziemne struktury były bardzo nieliczne to odgrywało ono dużą rolę, ponieważ związany był z nim gen. Władysław Sikorski.

Polscy Socjaliści byłą to konspiracyjna organizacja polityczna utworzona we wrześniu 1941r. w Warszawie w wyniku zjednoczenia lewicowych grup skupionych wokół pism: "Barykada Wolności", "Gwardia", "Na Barykadzie" oraz innych działaczy przedwojennej PPS, odmawiających PPS-WRN prawa do wyłączności reprezentowania ruchu socjalistycznego. W deklaracji programowej wysuwała tezę, że wojna zakończy się ogólnoeuropejską rewolucją socjalistyczną i powstaniem Socjalistycznych Stanów Zjednoczonych Europy. Popierała politykę porozumienia z ZSRR prowadzoną przez gen. W. Sikorskiego, przy jednoczesnej negatywnej ocenie systemu politycznego ZSRR. W latach 1941-1943 wchodziła w skład Politycznego Komitetu Porozumiewawczego. Organizacją zbrojną PS były Formacje Bojowo - Milicyjne. Na przełomie 1942r. i 1943r. większość działaczy przeszła do PPS-WRN, a pozostali przekształcili partię w Robotniczą Partię Polskich Socjalistów. Główni działacze to: P. Gajewski, T. Głowacki, W. Markowski, A. Próchnik, L. Raabe, H. Wachowicz.

PPS-WRN wraz z działającym na uchodźstwie Komitetem Zagranicznym PPS (H. Lieberman, J. Kwapiński, J. Stańczyk) tworzyła jedno z głównych polskich stronnictw politycznych w okresie II wojny światowej. Jej reprezentanci wchodzili w skład rządu RP na uchodźstwie (w latach 1944-47 T. Arciszewski był premierem), Delegatury Rządu RP na Kraj (m.in. zastępcą delegata był A. Pajdak), Politycznego Komitetu Porozumiewawczego, następnie Krajowej Reprezentacji Politycznej i RJN. Przedstawiciele PPS-WRN współtworzyli również: Radę Pomocy Żydom (J. Grobelny, R. Jabłonowski) i Społeczny Komitet Antykomunistyczny (F. Białas). PPS-WRN kierowało Centralne Kierownictwo Ruchu (T. Arciszewski A. Bień, J. Dzięgielewski, J. Cyrankiewicz, Z. Żuławski). Początkowo PPS-WRN miała charakter kadrowy, potem była stopniowo rozbudowywana i w 1944r. razem z organizacjami zbrojnymi liczyła ok. 90 tys. członków, w tym 80% robotników. Podstawową komórką organizacyjną była tzw. Piątka. Największe wpływy posiadała w Warszawie, Krakowie, Zagłębiu Dąbrowskim, Łodzi, Częstochowie, Piotrkowie Trybunalskim, Lublinie, Radomsku, Ostrowcu Świętokrzyskim. PPS-WRN popierając zasadnicze cele wojenne Polski, sformułowane przez władze RP na uchodźstwie, odrzuciła politykę rządu wobec ZSRR. W 1941 sformułowała program Polski Ludowej przewidziany do realizacji po wojnie i zapowiadała przeprowadzenie zasadniczych reform społecznych, m.in. wzmocnienie ustroju demokracji parlamentarnej, uspołecznienie dużego i średniego przemysłu, parcelacji majątków obszarniczych, demokratyzację kultury i oświaty, oddzielenie Kościoła od państwa, równouprawnienie mniejszości narodowych, ogólnoeuropejski związek narodów. PPS-WRN powołała organizacje zbrojne: Gwardię Ludową WRN (1940 wcieloną do ZWZ z zachowaniem autonomii), Milicję Robotniczą PPS-WRN, Socjalistyczne Oddziały Bezpieczeństwa , Straż Przemysłową oraz konspiracyjne związki zawodowe. W latach 1944-45 PPS-WRN podejmowała próby jawnej działalności na terenach wyzwolonych spod okupacji i porozumienia z tzw. odrodzoną PPS, zostały one jednak uniemożliwione. W lipcu 1945r. partia rozwiązała się. Część jej działaczy, po odmowie zalegalizowania Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej utworzonej przez Żuławskiego, wstąpiła do PPS; inni kontynuowali działalność w konspiracji (Niezależna Polska Partia Socjalistyczna) i na uchodźstwie (Związek Socjalistów Polskich, Centralny Komitet PPS w Londynie). W 1948r. kilku działaczy (m.in. Pużaka) skazano na kary wieloletniego więzienia w procesie politycznym. Organy prasowe: "Informator", "WRN", "Robotnik w Walce", "Robotnik", "Wolność", "Wieś i Miasto", "Płomienie", "Do szeregu", "Kronika Okupacji Niemieckiej", "Naprzód".

Robotnicza Partia Polskich Socjalistów - konspiracyjna partia polityczna utworzona w kwietniu 1943 w wyniku przekształcenia organizacji Polscy Socjaliści. RPPS negatywnie oceniała politykę rządu RP na uchodźstwie, Delegatury Rządu RP oraz PPS-WRN, a jednocześnie odrzucała współpracę z PPR. Opowiadała się za utworzeniem rządu ludowego i przeprowadzeniem socjalistycznych reform społecznych po wyzwoleniu kraju. W końcu 1943r. RPPS współtworzyła Naczelny Komitet Ludowy Zjednoczenia Stronnictw Demokratycznych i Socjalistycznych, a od II 1944r. Centralizację Stronnictw Demokratycznych, Socjalistycznych i Syndykalistycznych. Milicja Ludowa, organizacja bojowa RPPS, weszła w skład Polskiej Armii Ludowej. Na III Zjeździe RPPS (wrzesień 1943r.) część działaczy z E. Osóbką-Morawskim, E. Hanemanem i E. Barańskim opowiedziała się za współpracą z PPR i dokonała rozłamu w partii. Jej przedstawiciele weszli w skład Krajowej Rady Narodowej i podporządkowali dowództwu AL część oddziałów Milicji Ludowej RPPS. Zwołany przez secesjonistów IV Zjazd przyjął nowy program partii, odpowiadający programowi KRN. Dotychczasowa, "stara" RPPS zmieniła nazwę na PPS-Lewica. We wrześniu 1944r. doszło w Lublinie do ponownego zjednoczenia obydwu odłamów partii i utworzenia Odrodzonej PPS. Na terenach okupowanych w dalszym ciągu istniały dwa odłamy, posługujące się odmiennymi nazwami. W powstaniu warszawskim Milicja Ludowa PPS-Lewicy walczyła w PAL, natomiast Milicja Ludowa RPPS w AL. Organy prasowe: "Robotnik" (w 1944r. wydawany odrębnie przez obydwa odłamy), "Barykada Wolności".

Los krajowej PPS skupiającej 500 tysięcy osób przypieczętował w grudniu 1948 r. tzw. kongres zjednoczeniowy, podczas którego partia formalnie połączyła się z komunistyczną Polską Partią Robotniczą, faktycznie natomiast została przez nią wchłonięta, tworząc Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą.

Po 1948 r. niezależna PPS przetrwała jedynie na emigracji.

Podobne prace

Do góry