Ocena brak

Ślina

Autor /gruszka Dodano /21.05.2014

Ślina, wydzielana w ilości 0,5-1 1 w ciągu doby, pochodzi z trzech par dużych gruczołów ślinowych: przyusznych, podżuchwowych i podjęzykowych oraz z licznych drobnych gruczołów rozsianych w błonie śluzowej jamy ustnej. Skład śliny różni się zależnie od ślinianki, z której pochodzi. Znajdująca się w jamie ustnej ślina jest więc śliną mieszaną w proporcji: pochodząca ze ślinianek podżuchwowych - 69%, ze ślinianek przyusznych - 26% oraz z podjęzykowych - 5%. W warunkach pobudzenia wydzielniczego proporcje te zmieniają się na korzyść ślinianek przyusznych.

Ślina jest wydzieliną wodną o pH zbliżonym do obojętnego; podczas stymulacji ślinianek pH podwyższa się (maksymalnie pH śliny może osiągnąć 7,8). Ślina zawiera liczne składniki mineralne, różniąc się od osocza krwi większym stężeniem jonów potasowych oraz wodorowęglanowych, mniejszym zaś sodowych. Wśród składników organicznych występują białka nieenzymatyczne oraz liczne enzymy: alfa-amylaza, kalikreina, 5'-nulcleotydaza, lipaza, fosfataza zasadowa, ATPazy, lizozym; ponadto stwierdza się mocznik, kwas moczowy, opsoniny, czynnik wzrostowy naskórka (EGF), prostaglandyny. Ważnym składnikiem jest mucyna, chroniąca powierzchnię przełyku (po połknięciu śliny) przed czynnikami uszkadzającymi.

Wydzielanie śliny podlega regulacji nerwowej. Włókna doprowadzające zbierają bodźce z jamy ustnej, gardła, z receptorów węchowych i smakowych, przenosząc je następnie do ośrodków wydzielania śliny w rdzeniu przedłużonym; natomiast włókna odprowadzające, przywspółczulne i współczulne, pobudzają bezpośrednio gruczoły ślinowe. Ośrodki przywspółczulne mieszczą się w tworze siatkowatym (jądro ślinowe górne i dolne), zaopatrując ślinianki we włókna cholinergiczne; pobudzenie ich prowadzi nie tylko do zwiększonego wydzielania śliny, ale także wywiera wpływ troficzny. Unerwienie współczulne, osiągające ślinianki poprzez sploty okołonaczyniowe, działa na drodze pobudzenia receptorów, głównie beta-adrenergicznych. Zastosowanie izoproterenolu, agonisty tych receptorów, powoduje wydzielanie śliny bogatej w jony potasowe i wodorowęglanowe.

Wydzielanie śliny odbywa się na zasadzie odruchów bezwarunkowych (bezpośrednie drażnienie receptorów przez pokarm i/lub obniżone pH w jamie ustnej) oraz odruchów warunkowych, opisanych przez Pawłowa przed około 100 laty. Odruch warunkowy polega na pobudzeniu wydzielania śliny przez bodziec, np. dźwiękowy lub wzrokowy, który - towarzysząc wielokrotnie bodźcom bezwarunkowym po odpowiednio długim czasie - potrafi samodzielnie wywołać reakcję wydzielniczą ze strony ślinianek.

Wpływ czynników hormonalnych na wydzielanie śliny ma prawdopodobnie mniejsze znaczenie; wykazywano pobudzający wpływ gastryny, podczas gdy ceruleina (peptyd o budowie i właściwościach zbliżonych do cholecystokininy) działa hamująco.

Ślina służy zwilżaniu jamy ustnej i gardła, wytwarza w jamie ustnej pH bliskie 7, powoduje rozmiękanie pokarmu, ułatwia mowę, żucie i połykanie. Bierze udział w początkowej fazie trawienia skrobi, jak też triacylogłiceroli (drobne gruczoły ślinowe na powierzchni grzbietowej języka wydzielają lipazą). Stanowi czynnik obronny błony śluzowej jamy ustnej i gardła (zawiera lizozym, immunoglobuliny i opsoniny) oraz regenerujący (wskutek zawartości EGF). Uczestniczy w alkalizowaniu treści żołądkowej, szczególnie w neutralizowaniu kwasu solnego zarzucanego z żołądka do przełyku. Duże ilości EGF oraz prostaglandyn w połykanej ślinie są czynnikiem protekcyjnym i regenerującym, skierowanym przeciwko uszkodzeniom przełyku i żołądka.

 

Podobne prace

Do góry