Ocena 3.0 1 głos

Śladami kultury PRL'u

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie ppt Śladami kultury PRL'u

Transkrypt

Śladami kultury

PRL’u

Polska
Rzeczpospolita
Ludowa
(PRL) - oficjalna nazwa państwa
polskiego w latach 1952-1989

1945 – Układ o przyjaźni, pomocy wzajemnej i współpracy z ZSRR, 
1952 –  Konstytucja PRL (22 VII),
1956 – Poznański czerwiec i Polski październik,
1968 – Strajki studenckie,
1970 – Wydarzenia Grudniowe,  (1976 – RadomUrsusPłock)
1980, 1981 –  Polski sierpień, stan wojenny
1989 – „Okrągły stół

Kultura
PRL
Sztuka:
- socrealizm

Kultura
polityczna:
- Aparat bezpieczeństwa,

- Cenzura,
- Propaganda.

Życie
codzienne:
- Kultura masowa,
-Kultura użytkowa i
materialna.

Socrealizm realizm socjalistyczny

Galeria Sztuki Socrealizmu w Kozłówce

Socrealizm (Cd)

1949 rok
– Szczeciński Zjazd Literatów

Część pisarzy „oddaje swoje
pióra w służbie nowym
czasom”.

Socrealizm (Cd)

„Inżynierowie dusz ludzkich”

Socrealizm (Cd)

Zagadnienia tematyczne





nazizm i okupacja
budowa państwa socjalistycznego
przyjaźń polsko-radziecka
partia jako awangarda klasy
robotniczej
• gloryfikacja budowniczych socjalizmu
walka klas

Socrealizm (Cd)
Aleksander Ścibor-RylskiWęgiel” (fragm.)

„- Kiedyś dawno myślałam, że mi cię
kopalnia zabierze. Kopalnia, partia,
węgiel. A widzę, że nie…
Wiktor (…) krzyknął głośno, żeby na
pewno dosłyszała:
- Byłaś głupia, głupiutka. Kopalnia i ty –
to, rozumiesz, jedna rzecz.”

Socrealizm (Cd)

„Uprawiałem
Prostytucję”
Czesław Miłosz

„niech nie opuszcza ciebie
twoja siostra Pogarda
dla szpiclów katów tchórzy - oni
wygrają
pójdą na twój pogrzeb i z ulgą
rzucą grudę
a kornik napisze twój uładzony
życiorys”
Z. Herbert: Przesłanie Pana Cogito

Socrealizm (Cd)

Nowa sztuka – nowych czasów”

1950 rok
– I Ogólnopolska Wystawa
Plastyki w Warszawie
„Nie ma dziś rozdziału między sztuką a życiem”

„Plastycy – twórcy
socjalistycznej kultury,
tworzący dla ludu, i z ludu
czerpiący swoje natchnienie”

Socrealizm (Cd)

SZTUKA
SOCJALIZM


Uczy, wychowuje, służy socjalizmowi
Historia walk zwycięskiego proletariatu
• Żołnierze wolności, pogromcy
faszyzmu, bohaterstwo i wolność
Człowiek epoki (robotnicy i chłopi)
Optymizm, wiara w człowieka, lepsze
jutro
• Nowa realistyczna treść w nowej
realistycznej formie
Hołd nieśmiertelnym wodzom partii
• Przyjaźń między narodami
Walka przeciw śmierci i zagładzie

IMPERIALIZM


Odbiera wiarę w człowieka
• Chce zdusić chęć do buntu, wolę walki
o lepsze jutro
• Służy burżuazji i imperializmowi
• W przyszłych mordercach kobiet i
dzieci, oprawcy maja zbudzić pogardę
dla ludzi i ich spraw, oduczyć
myślenia, rozpętać najniższe instynkty
• Pozorny brak treści, nie zdolna do
ukazania prawdziwego obrazy życia
Obraz ten zniekształca i plugawi
• Zagłada ludzkości, wojna i śmierć
• Sztuka gnijących form

Sprawa Rosenbergów

Źródło: Wikipedia

Wojciech WeissManifest

Alfred Lenica
„Młody Bierut wśród robotników”

Aleksander KobzdejPodaj cegłę

Alfred Wiśniecki „Granica Pokoju”

Xawery DunikowskiSierp i młot
(projekt pomnika dla Krakowa)

Włodzimierz Zakrzewski

Kultura Polityczna
całokształt postaw, relacji, norm,
wzorów zachowań obecny w
stosunkach władzy.

SB

Cechy ustroju PRL








Własność państwowa
Upartyjnienie państwa
Centralizm i monolityczność partii
Brak niezależności
Przemoc i nadzór policyjny
Prawo „pod siebie”
Nadzorowanie obiegu idei i informacji

Hierarchia władzy
ZSRR

KC PZPR
POP
Lud pracujący miast i wsi

Nomenklatura i centralizacja władzy
ZMP

ZSD

ZBOWiD

SP

PZPR

OHPL

SD

ZZLP
PAN

Biurokratyzacja
Ministerstwa
gospodarki

Drzewnego i
papierniczego

Materiałów
budowlanych

Mięsnego i
mleczarskiego

„W latach 1947-1954 liczba ministerstw zwiększyła się
Z 20 do 34: szczególnie pączkowały resorty gospodarcze,
Gdzie m.in.. Powołano aż 8 ministerstw nadzorujących
Poszczególne działu przemysłu”

Liczebność sieci agenturalnej pionowej „bezpieki” w latach 1949 - 1989

Źródło: „Utopia nad Wisłą – historia Peerelu”
A. Dudek, Z. Zblewski

Cenzura


1945 – Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk

Do zadań cenzury należało kontrolowanie wszystkiego, jak głosiła
ustawa co mogło „ zaszkodzić dobremu imieniu Polski Ludowej”.
Cenzorzy nigdy nie odwiedzali redakcji. Chodziło się do nich w
majestacie prawa.
Żadna drukarnia nie przyjęła książki, gazety czy czasopisma, jeśli ich
kolumny nie były opatrzone stosowną pieczęcią: „Po uwzględnieniu
poprawek wolno drukować”.
Cenzorzy nigdy nie ujawniali swoich nazwisk, kryli się pod
zaszyfrowanymi znaczkami umieszczanymi w metryczkach np. J26.

Propaganda
Celowe działanie zmierzające do ukształtowania
określonych poglądów i zachowań zbiorowości,
polegające na perswazji intelektualnej i
emocjonalnej. Element indoktrynacji.
Kult jednostki
• Walka
• Przemówienia

Kult Stalina w Polsce
• 1945 - Generalissimus („zwycięski wódz”,
„genialny strateg”, „chorąży pokoju”)
• 1949 - 70 rocznica Stalina, biała lokomotywa,
„Sfory o Stalinie”
• 1952 - „Koryfeusz kultury”: 81 książek Stalina
o nakładzie 7 milionów egzemplarzy
• 1953 - Śmierć Stalina, Stalingrad (Katowice)
• 1956 – XX Zjazd sowieckiej partii
komunistycznej, potępienie kultu jednostki

Władysław Broniewski
SŁOWO O STALINIE”
Pędzi pociąg historii,
błyska stulecie-semafor.
Rewolucji nie trzeba glorii,
nie trzeba szumnych metafor.
Potrzebny jest Maszynista,
którym jest On:
towarzysz, wódz, komunista Stalin - słowo jak dzwon!
(…)
Któż, jak On, przez dziesiątki lat
na dziobie okrętu wytrwał?
Szóstej Części przygląda się świat.
Bitwa.
Tam - bezrobocia, strajki, głód.
Tu - praca. Natchniony traktor.
Tworzy historię zwycięski lud.
Chwała faktom!

Konstanty Ildefons Gałczyński
„Umarł Stalin”
Do pół zwieszona flaga
flagę wiatr przedwiosenny targa
To nie wiatr, to szloch na wszystkich kontynentach i archipelagach.
Umarł Stalin.
Jakby nagły grad zboża pogiął
Jakby w biały dzień noc w okno.
Dzisiaj słońce jest żałobną chorągwią.
Umarł Stalin
Płaczą ludzie na ulicach. Ciężko.
Taki ciężar zwalił się na ręce.
Płaczą ludzie zwyczajni jak ziarno piasku.
A ci go kochali najgoręcej.

Rzeka
Adam Ważyk
Mądrość Stalina
rzeka szeroka,
w ciężkich turbinach
przetacza wody,
płynąc wysiewa
pszenicę w tundrach,
zalesia stepy,
stawia ogrody.
W gmachu imperium strop się ugina
pękła kolumna.
Wstępuje z głębin
mądrość Stalina,
rzeka podskórna.

Z czym i o co walczyła władza PRL?
• Z elementem: antysocjalistycznym i
aspołecznym
• O przedterminowe wykonanie planu i
budowę państwa socjalistycznego.

Walka z imperializmem

W. Szymborska
Z Korei
(bestialstwo pułkownika USA...)
Wykłuto chłopcu oczy, Wykłuto oczy.
Bo te oczy były gniewne i skośne.
- Niech mu będzie we dnie jak w nocy sam pułkownik śmial się najgłośniej,
sam oprawcy dolara w garść włożył,
potem włosy odgarnął od czoła,
żeby widzieć, jak chłopiec odchodził
rozglądając się rękami dokoła.

Robotnik nasz mówi o imperialistach:
Nienawidzą naszego węgla.
Nienawidzą naszych cegieł i przędzy.
Nienawidzą tego, co już jest.
Nienawidzą wszystkiego, co będzie.
Naszych okien i kwiatów w oknach.
Naszych lasów i ciszy leśnej.
Nawet wiosny, bo to nasza wiosna.
Nawet szkoły z wesołymi dziećmi.
Rozpruli atom jak pancerna kasę,
lecz nic prócz strachu nie znaleźli w kasie.
O, gdyby mogli, gdyby mogli tym strachem
uderzyć w domy i fabryki nasze.
W nasze okna i kwiaty w oknach.
W nasze lasy i ciszę leśną.
Nawet w wiosnę, bo to nasza wiosna.
Nawet w szkoły z wesołymi dziećmi.
O, gdyby mogli - gdyby mogli... Wiemy.
Więc oczy mamy przenikliwe.
Więc serca mamy niełamliwe.
Więc czoła mamy nieustraszone.
Więc ręce mamy niezwyciężone

Bumelanci i Bikiniarze
Element aspołeczny:
* Bumelanci unikają
pracy
* Bikiniarze naśladują
modę i kulturę
amerykańską

Przemówienia władz
Każdy prowokator czy
szaleniec, który odważy
się podnieść rękę
przeciwko władzy
ludowej, niechaj będzie
pewny, że mu tę rękę
władza ludowa odrąbie,
w interesie klasy
robotniczej, w interesie
chłopstwa pracującego i
inteligencji, w interesie
walki o podnoszenie
stopy życiowej ludności,
w interesie dalszej
demokratyzacji naszego
życia, w interesie naszej
Ojczyzny.
Autor: Józef Cyrankiewicz,
w przemówieniu
radiowym po
wydarzeniach w
Poznaniu w 1956 roku

E. Gierek
W ciągu ubiegłych lat
nagromadziło się w życiu Polski
Aby Polska rosła w siłę, a ludzie żyli
wiele zła, wiele nieprawości i
dostatniej.
bolesnych rozczarowań. Idee
Źródło: z przemówienia na XI Plenum KC PZPR 4 września 1971 roku
socjalizmu, przeniknięte
Dziś żądają związków, utworzą siłę, a
duchem wolności człowieka i
potem przypuszczą szturm na partię, na
poszanowania praw obywatela,
rząd, na Sejm.
Opis: 26 sierpnia 1980.
w praktyce ulegały głębokim
Idzie o wielką sprawę – o to, aby w
wypaczeniom. Słowa nie
obrębie życia jednego pokolenia
znajdowały pokrycia w
zbudować drugą Polskę.
rzeczywistości. Cieżki trud klasy
Źródło: z przemówienia na V Plenum KC PZPR 10 maja 1972 roku
robotniczej i całego narodu nie
Jeśli nam pomożecie, to sądzę, że ten
dawał nam oczekiwanych
cel uda nam się wspólnie osiągnąć...
owoców. Wierzę, towarzysze i
Jak? Pomożecie?... No.
obywatele głęboko, że te lata
Źródło: podczas spotkania w Stoczni Gdańskiej 25 stycznia 1971 roku
minęły bezpowrotnie w
przeszłość.
Źródło: Przemówienie
Władysława Gomułki z 1956
roku

Życie codzienne
Czyn społeczny,
Kartki i puste sklepy,
• Budowa Nowej Huty jako budowa państwa
socjalistycznego.

Kultura materialna PRL

Architektura lat 50.

Pałac
Kultury
i
Nauki
- najbardziej
charakterystyczny
budynek PRL.

Architektura lat 50.

Marszałkowska
Dzielnica
Mieszkaniowa
- warszawskie
socrealistyczne
założenie mieszkalne
z początku lat 50.

Architektura lat 60.
Od lat 60. w
budownictwie
główną rolę
zaczęła odgrywać
tzw. „wielka
płyta”.
Konstruowane z
niej budynki
wyglądały jakby
wyszły spod
jednej sztancy –
i tak właśnie
było!

Architektura lat 70.
Elegancja lat 70. –
wnętrze wieżowca
zwanego
„dolarowcem”:
wykończenia ścian z
czerwonej cegły,
pseudomahoniowe
drzwi, posadzka z
lastrico i
wszechobecny,
brązowopomarańczowy
kolor...

Architektura lat 80.
Elegancja lat 80. –
tłuczone talerze
jako element
wykończenia
elewacji budynku.
Zamiast talerzy
używano też
tłuczonego szkła, a
szczególnie denek
od butelek.

Meble
Najbardziej typowym
meblem PRL była
meblościanka politurowana „na
wysoki połysk”.
Stanowiła symbol
dostatku i
elegancji, a na jej
przeszklonych
półkach trzymano
serwis, bibeloty,
czasem telewizor.

Meble
Typowymi bibelotami
trzymanymi w
meblościance były
pamiątki
regionalne, często
pseudoludowe, i
absolutnie
niezbędny atrybut
dostatku –
kryształy.

Sprzęt AGD i RTV
Jednym z
kultowych
sprzętów PRL
była pralka
Frania. Jej
posiadanie
stanowiło powód
do dumy i
świadczyło o
postępie
cywilizacyjnym.

Sprzęt AGD i RTV
Innym pożądanym
sprzętem był młynek
do kawy, popularny
prezent ślubny.
Jeszcze bardziej
luksusowe dobro
stanowił telewizor,
początkowo czarnobiały, pod koniec
PRL kolorowy.

Sprzęt AGD i RTV
Dla młodzieży
szczytem marzeń był
sprzęt grający – w
latach 60. radio
tranzystorowe, np.
Szarotka, w latach
80. radiomagnetofon
Grundig,
umożliwiający
nagrywanie muzyki z
radia.

Samochody

O sukcesie życiowym świadczyło posiadanie
samochodu – początkowo dobra dla
wybranych, jak warszawa, w schyłkowym PRL
już ogólnodostępnego, jak maluch. Długo
jednak samochody można było kupić tylko na
talon” lub „przydział”.

Samochody

Zachodnioniemiecki garbus i polska
syrena uchodzą za najbardziej
kultowe samochody PRL.

Samochody

Jako źródło dumy i przedmiot luksusu
samochód musiał być odpowiednio
przechowywany. Nie każdego stać było
na garaż, zatem używano brezentowych
pokrowców.

Samochody

Czarna wołga
była jednym z najpopularniejszych mitów
PRL. Każde dziecko słyszało o jej
przerażających pasażerach (często księżach
lub zakonnicach), którzy mieli jakoby
porywać złe dzieci.

Zabawki
Dorośli marzyli o
prawdziwych
samochodach, dzieci
– o zabawkach,
zwłaszcza o
zagranicznych
„żeleźniakach”.
Jednak większości
musiały wystarczyć
plastikowe
samochodziki
produkcji krajowej.

Zabawki
Dla dziewczynek
były lalki
plastikowe bobasy i
lalki-dzieci,
często w strojach
ludowych. W latach
80. pojawiła się
nowinka z Zachodu:
lalki Barbie,
początkowo dostępne
tylko w komisach i
pewexach.

Zabawki
Innymi
popularnymi
zabawkami dla
chłopców były
zabawki
militarne –
sprzęt wojskowy,
plastikowe
karabiny i
pistolety...

Przedmioty upragnione
Dzieci marzyły o
zabawkach,
młodzież – o
płytach.
Szczególnie
upragnionym
dobrem były
pochodzące z
Zachodu winylowe
(tzw. czarne)
płyty Beatlesów.

Przedmioty upragnione
Innym towarem
deficytowym były
słodycze, zwłaszcza
czekoladki. Obok
kawy i rajstop
stanowiły „dowód
wdzięczności” dla
życzliwych
ekspedientek i
urzędniczek...

Przedmioty upragnione
Równie pożądane
było kakao w
puszkach.
Po zużyciu
zawartości,
puszki były
wykorzystywane
jako eleganckie
pudełka do
przechowywania
różnych rzeczy.

Przedmioty upragnione
Z kolei zagraniczne
puszki po napojach,
szczególnie po
coca-coli,
stanowiły element
dekoracyjny wielu
pokojów
nastolatków. W
szarzyźnie PRL
rzucały się w oczy
ich jaskrawe,
wesołe kolory.

Źródła zdobywania przedmiotów
Źródłem
pozyskiwania takich
dóbr deficytowych
jak puszki po
napojach czy
pudełka po
zagranicznych
papierosach były
dla dzieci często
śmietniki ambasad i
rezydencji
dyplomatów lub
prominentów.

Źródła zdobywania przedmiotów

supersam.jpg

targowabazar.jpg

Warszawski Supersam,
supermarket Peerelu,
choć w porównaniu ze
zwykłymi SDH-ami
świetnie zaopatrzony,
ustępował jednak pod
każdym względem
najsłynniejszym
ciuchom Warszawy
- bazarowi Różyckiego
na Pradze.

Źródła zdobywania przedmiotów
Zagraniczne towary
można było dostać
również w komisach.
Innym typem sklepów
były pewexy,
sprzedające głównie
towary z Zachodu.
Płaciło się w nich
dolarami lub
odpowiadającymi im
drukowanymi w
Polsce bonami.

KONIEC
Bibliografia
Danuta Szmit-Zawierucha: „Tęsknota za Centralą”
Marek Nowakowski: „Słownik PRL”
Jakub Karpiński „Polska po przejściach”
Antoni Dudek, Zdzisław Zblewski: „Utopia nad Wisłą –
historia PRL”
Fragmenty prezentacji „Kultura Materialna” dr Zuzanna
Grębecką z Instytutu Kultury Polskiej UW
Socrealistyczny świat poezją pisany
http://histmag.org/?id=1700
Czesław Miłosz: „Zniewolony Umysł
Polska Kronika Filmowa: Sztuka PRL, Oto Ameryka,
Stonka ziemniaczana, O bikiniarzach, Rośnie
pałac przyjaźni, biurokracja w PRL i inne
(dostępne na youtube)
Wybrane piosenki socrealistyczne: Miliony rąk, Do
roboty, Piosenka o Nowej Hucie, To idzie młodość
i inne

Podobne prace

Do góry