Ocena brak

SIELANKI, zbiór 20 utworów poetyckich Sz. Szymonowica

Autor /jota11 Dodano /28.03.2012

SIELANKI, zbiór 20 utworów poetyckich Sz. Szymonowica, poprzedzony dedykacją dla M. Wolskiego, marszałka nadw. kor., wyd. w Zamościu 1614; uznawany za ostatnie wybitne dzieło pol. renesansu, utrwalające w literaturze pol. wzór gatunku (—> sielanka). Prwdr. S.XI - Ślubu ukazał się 1593, należy więc przyjąć ogólnie, iż poeta pracował nad cyklem od tej daty, najbardziej jednak owocne były ostatnie lata przed 1614. Nawiązując do tradycji gr. idylli Teokryta i łac. Bukolik Wergiliusza, a także do uprawiających podobną twórczość eur. poetów renesansu (S. X Wierzby jest przeróbką łac. eklogi Salices wł. poety J. Sannazara), Szymonowie łączy konwencjonalny kostium pasterski i scenerię arkadyjską z rodzimymi realiami, wprowadza współcz., pol. lub rus. koloryt sytuacyjny; odwołuje się też do wzoru poety czarnoleskiego, popularyzowanych przezeń idei horacjańskich, frazeologii, rytmiki i rymów jego wierszy. S. złożone są 13-zgłoskowcem.

Adresowane do współczesności, są S. wyrazem bacznej obserwacji poety oraz jego aktywnej, moralist. postawy wobec ludzi i świata. Oparta na renesansowym uznaniu harmonijnego pbrządku natury, pogodna afirmacja współcz. rzeczywistości w niektórych utworach cyklu (Ślub, Zalotnicy, Kołacze), przy nastawieniu dydakt. autora ustępuje w innych uwypuklaniu ujemnych cech - ludzi, obyczajów, życia społ. i polityki (Baby, Wierzby, Pomarlica, Pastuszy, Żeńcy)', niechęć poety wobec poczynań Zygmunta III, jego obojętności dla ludzi pióra (Kiermasz, Pastuszy) łączy się w S. z apoteozą przeszłości, minionych lat „złotego" wieku pol. kultury, tęsknotą do Arkadii (dedykacja, Sylenus); tu zamieszcza Szymonowie wiersz ku czci zmarłego przed laty hetmana (Rocznica). Wreszcie przejawia się w cyklu wrażliwość poety na niedolę chłopską, znajdując wyraz w jednym z najwybitniejszych artystycznie utworów - w Żeńcach. W sposób daleki od schematyzmu i publicystyki, ukazał tu Szymonowie dramatyzm konfliktu między ekonomem a robotnicami folwarcznymi. Ostrość obrazu, zarysowanego w dialogu Oluchny i Pietruchy, łagodzi wiara w możliwość zmiany obyczajów Starosty - niezgodnych z prawami natury; niezgodność tę podkreśla powracający motyw lud. w pieśni Pietruchy („Słoneczko, śliczne oko...'"}. Wysoki kunszt poet. cechuje też sielankę Kołacze - oparty na wnikliwej obserwacji obycz., pełen prostoty i subtelnego wdzięku obraz staropol. wesela szlacheckiego.

S., powstałe w okresie, gdy supremację osiągnęły już w literaturze tendencje barokowe, ideą i stylem związane były z tradycją renesansową, co autor zbiorku zresztą programowo podkreślał. Mimo to odnajdujemy w cyklu pewne ślady przyjmowania barokowego zdobnictwa stylist. i barokowej estetyki niezwykłości (Czary).

Za życia autora zbiorek wyd. był dwukrotnie (1614, 1626); wyd. z 1629 jest już być może pośmiertne. W wyd. 1626 dokonał on pewnych zmian i przesunięć, chcąc może oddalić formułowane w Zamościu zarzuty, wskazujące antydworski charakter zbiorku. Potomność jednak przejęła jego dzieło w poprzednim, niezmienionym kształcie (1629, 1640, 1650). Później wydawali S. m. in. S. Węclewski (Chełmno 1864), J. Łoś (Kr. 1914 BPP 68), S. Łempicki (Kr. 1948 Bibl. Arcydzieł). Przekł. poszczególnych sielanek czes. i włoski.

S. i pozostałe wiersze polskie, wyd. kryt. i wstęp J. Pelc, Wr. 1964 BN I 182; W. WEINTRAUB O niektórych problemach polskiego baroku, w: Od Reja do Boya, W. 1977 (prwdr. 1960); J. PELC Renesansowy manifest Szymona Szymonowica, Odr. i Ref. w Pol. 9 (1964); tenże Szymonowiciana, w: Miscellanea staropolskie 2 (zbiór.), Wr. 1966.

Podobne prace

Do góry