Ocena brak

SEN

Autor /KolesHaHa Dodano /01.08.2013

Stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, występujący naprzemiennie z czasem czuwania. Sen występuje szczególnie wyraźnie u zwierząt charakteryzujących się wysoko uor-ganizowanym mózgiem: gadów, ptaków i ssaków. Typowymi cechami snu są: utrata świadomości, spoczynek narządów ruchu oraz zawieszenie dzia-ości kory mózgowej. Podczas snu spada tem-Drzemiany materii, spada ciśnienie krwi, obni-się również temperatura ciała. Mózg znajduje się w samoizoiacji, czyli nie odbiera bodźców wysyłanych przez receptory, ale również nie podejmuje żadnych funkcji wykonawczych. W przypadku zwierząt żyjących w stanie zagrożenia, głębokość snu jest dużo niższa, występuje tzw. stan wartowniczy.

Większość ludzi śpi przeciętnie 6-10 godzin, w tym 80% od 7-9 godzin, a czas zaśnięcia waha się od kilku do kilkunastu minut. Sen człowieka jest podzielony na dwie fazy, regularnie wzajemnie się przeplatające. Następcze wystąpienie obu nazywane jest cyklem, trwającym średnio 90 minut (70-120 min). Pierwszy po zaśnięciu pojawia się sen wolnofalowy, zwany też snem bez szybkich ruchów gałek ocznych (NREM). Charakteryzuje się on spadkiem napięcia mięśniowego i ciśnienia krwi, spada tempo metabolizmu, natomiast rośnie aktywność procesów trawiennych. Jest to stan, w którym mózg odpoczywa.

Przypuszcza się, że w czasie snu NREM następuje wyrównanie niedoborów energetycznych neuronów, a także wzrasta aktywność plastyczna mózgu poprzez tworzenie i wzmacnianie nowych połączeń synaptycznych pomiędzy neuronami. Efektem tego jest prawdopodobnie utrwalenie doświadczeń nabytych w ciągu dnia i ich integracja z dotychczas zdobytą wiedzą. Sen wolnofalowy jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mózgu. Przedłużająca się bezsenność może doprowadzić do znacznych problemów zdrowotnych.

Druga występująca faza to tzw. sen paradoksalny, zwany snem szybkich ruchów gałek ocznych (REM), który zajmuje około 1,9 h w ciągu jednej nocy. Nazwy związane są z postacią rejestrowanych fal mózgowych, które wykazują paradoksalne podobieństwo do fal mózgu aktywnego. Ponadto w czasie trwania tego snu obserwuje się zjawisko szybkich ruchów gałek ocznych, stąd druga nazwa. Znaczenie snu REM nie jest do końca wyjaśnione. Negatywne efekty jego braku pojawiają się później, niż dla snu NREM, a jego wydłużenie, związane z niedoborem, występuje dopiero po kilku nieprzespanych nocach.

Ten typ snu występuje prawie wyłącznie u ssaków i niektórych ptaków. Częściej występuje u organizmów małych i śpiących długo, przykładowo noworodki śpią w zasadzie tylko snem REM. Podobnie trwa dłużej u drapieżników, np. u kota, niż u żyjącej w większym zagrożeniu gazeli. Istnieje kilka hipotez tłumaczących sens istnienia snu REM. Jedna z nich mówi o zachodzącej podczas tego snu konsolidacji pamięci związanej z emocjami, wg innej sen paradoksalny służy do wzmacniania więzi pomiędzy matką i oseskiem, a później pomiędzy partnerami seksualnymi.

W trakcie trwania fazy REM zwykle pojawiają się marzenia senne. Większość snów dotyczy zjawisk pospolitych, takich, jakie spotykamy w rzeczywistości. Sny symboliczne, abstrakcyjne pojawiają się dużo rzadziej, są częściej zapamiętywane, ze względu na swoją niezwykłość. Czas trwania marzeń sennych jest zgodny z czasem rzeczywistym. Obecnie przeważa pogląd, zgodnie z którym marzenia senne służą konsolidacji pamięci.

Sen wolnofalowy zajmuje ok, 75% całkowitego snu, reszta przypada na sen paradoksalny. Podział snu, oparty o aktywność mózgu rejestrowaną przez EEG (elektroencefalogram), wyróżnia w sumie 6 stadiów. Pierwsze 4 są odmianami snu NREM, kolejne stadia to REM i ruchy we śnie (MT). Pierwsze stadium snu NREM dotyczy zasypiania, kiedy zanikają charakterystyczne dla czuwania fale a (5% snu). W stadium drugim pojawiają się tzw. wrzeciona snu, jest to dowód zapadnięcia w sen (50% snu). Stadia 3 i 4 charakteryzują się najgłębszym snem i zajmują łącznie 20% snu. Później (stadia 5 i 6) występuje sen REM. W miarę upływu nocy, w kolejnych fazach skraca się sen NREM, a wydłuża REM, nawet do 50 minut.

Czas snu zwierząt jest mocno zróżnicowany, nietoperze śpią po 18 godzin, natomiast żyrafy tylko 3 godziny. Interesująco przedstawia się sen delfinów. Zachowują one aktywność przez 24 h na dobę, dzięki temu, że śpią na przemian swoimi półkulami mózgowymi. Najpierw jedna półkula śpi dwie godziny, później następuje okres godzinnej aktywności obu półkul, a następnie zapada w sen druga półkula. W sumie proces trwa 12 godzin. Ślepe delfiny, z wybrzeży Pakistanu, mają 4-6 sekundowe epizody snu, które w sumie w ciągu doby zajmują około 7 godzin.

Początkowo sen traktowano jako rezultat braku działających na mózg bodźców. Obecnie uważa się sen za proces aktywny. Kontrola snu prowadzona jest przez struktury pnia mózgu i zaangażowane w nią są takie neuroprzekaźniki jak noradrenalina, serotonina i acetylocholina.

Brak snu u człowieka prowadzi do poważnych zaburzeń w jego funkcjonowaniu, także w sferze psychicznej, obniża jakość życia. Ludzie cierpiący na bezsenność mają zaburzenia koncentracji i pamięci, trudniej im wykonywać codzienne czynności, cechuje ich zmniejszone zadowolenie z kontaktów międzyludzkich. Bezsenność jest częstą dolegliwością, czasami o podłożu pierwotnym, występuje także licznie jako objaw wielu chorób. Istnieje szereg środków leczących tę dolegliwość, spośród nich bywa stosowany jest alkohol. Chociaż w umiarkowanych dawkach ułatwia on zasypianie, to powoduje jednocześnie fragmentację snu oraz nasila szkodliwe objawy, jak np. chrapanie czy bezdech senny. Dlatego nie powinno się go stosować.

Podobne prace

Do góry