Ocena brak

Scholastyka współczesna - Jacques Maritain (1882 - 1973)

Autor /Stiv Dodano /15.07.2011

Pod koniec XIX wieku nastąpiło odnowienie scholastyki. „Świecka filozofia - pisał Wł. Tatarkiewicz - weszła po 1830 roku w nową erę - minimalistyczną, antymetafizyczną. W filozofii katolickiej przejście to na razie się nie odbiło; odbiło się dopiero w pół wieku później, gdy pozytywistyczna, areligijna, achrześcijańska postawa filozofii doprowadziła do zwartego frontu zarówno filozofów, jak i szerokich mas inteligencji. Filozofia katolicka znalazła się wówczas w odosobnieniu, obca tendencjom epoki, bodaj więcej jeszcze niż w XVIII w., w dobie Oświecenia”.     

W tej sytuacji papież Leon XIII w 1879 roku ogłosił encyklikę Aeterni Patris (Nieśmiertelni Ojcowie, O odrodzeniu filozofii chrześcijańskiej w szkołach). 

Uznał w niej teorię  św. Tomasza za jedyną i obowiązującą w szkołach katolickich,  świeckich oraz na uniwersytetach. Filozofia zwana „neotomizmem” miała „przyjmować każdy mądry pogląd, każdy wynalazek, który jawi się jako pożyteczny, każdą godną asymi-lacji myśl”. A zatem, neotomizm ukierunkowany był na adaptację Kościoła rzymskokatolickiego współczesnych osiągnięć nauki.     

Wśród przyczyn sięgnięcia do tomizmu można wyróżnić następujące:  

1) historyczną, polegającą na wykorzystaniu doświadczeń historycznych w  filozofii katolickiej;   

2) filozoficzną, doktrynalną -  asymilatorski duch tomizmu.      W 1916 roku Kongregacja Studiów sformułowała 24 tezy tomistyczne, które papież Benedykt XV zatwierdził jako dyrektywę dla studiujących filozofię katolicką.    

Decyzję tę wkrótce zaczęto wdrażać w  życie. Pojawiło się kilka ośrodków neotomistycznych, a mianowicie: Collegium S. Tomae de Urbe, w 1909 roku przemianowane na Collegium Angelicum w Rzymie; Wyższy Instytut Filozofii w Lowanium; Międzynarodowy Uniwersytet Katolicki we Fryburgu; Uniwersytet  św. Krzyża w Mediolanie; Instytut Katolicki w Paryżu. W filozofii neotomistycznej wykształciły się: neotomizm humanistyczny J. Maritaine'a, neotomizm mistyczno-teologiczny E. Gilsona; neotomizm dogmatyczny i moralny A. D. Sertillangesa; neotomizm metodologiczny J. M. Bocheńskiego; neotomizm społeczno-wychowawczy M. D. Chenu; neotomizm eklektyczny. Powstały również pisma: Bulletin Thomista, Divus Thomas, Ciencia Tomista, La Revue Thomiste, The Thomist.     

Neotomizm  charakteryzują następujące tezy filozoficzne  („filary filozofii katolickiej”): 

1. Punktem wyjścia w rozważaniach są rzeczy materialne, punktem dojścia zaś Bóg i nieśmiertelność duszy; w analizach przyjmuje się realność i konkretność istnienia.  

2. W teorii poznania przyjmowany jest realizm, czyli przekonanie o istnieniu i poznawalności zewnętrznego świata. Przedmioty cielesne są realne i poznawalne. A zatem neotomiści odrzucają idealizm uznający,  że  świat cielesny jest tworem umysłu. Uważają,  że umysł jest zależny od  świata. Neguje się również tezę,  że poznanie nie wytwarza przedmiotu; że oczywiste jest istnienie tylko myśl, od której trzeba dojść do świata zewnętrznego. Neotomiści głoszą pogląd, że istnienie świata zewnętrznego nie jest mniej oczywiste, niż istnienie myśli. Ów skrajny realizm reprezentowali E. Gilson, J. Maritain, R.Garigou-Langrange.

3. W teorii bytu neotomiści przyjmują tezę o konkretności i jednostkowości istnienia. Nie ma innych bytów niż rzeczy jednostkowe. Powszechniki są narzędziami poznania. Dusze nie są bytami samoistnymi. Człowiek jest nierozerwalną całością duszy i ciała, które są substancjami niepełnymi, składającymi się na substancję zupełną. Neotomiści odrzucają więc materializm - uznający samoistność ciał oraz spirytualizm - uznający samoistność duszy. Pewność wiedzy w ich mniemaniu otrzymuje się przez doświadczenie.     

Program tomizmu współczesnego obejmuje:   

1. Utrzymywanie kontaktu z naukami szczegółowymi. Uważa się, że trzeba rozróżniać fakty i teorie. Z faktami należy się liczyć, teorie zaś trzeba traktować jako hipotezy.

2. Wykorzystywanie  doświadczeń i rozstrzygnięć innych kierunków współczesnej filozofii.       

Neotomizm a filozofia współczesna: 

1. Naturalnym  sprzymierzeńcem jest bergsonizm, jest bowiem krytyką filozofii absolutnej, a zarazem sam jest jej odmianą. Wpływom bergsonizmu ulegli dominikanie o. Sertillanges i o. Garrigou-Langrange. Wraz z Bergsonem uznawali dynamiczną naturę bytu, a także prymat i niezależność metafizyki wobec nauk szczegółowych. Metafizyka za pośrednictwem bezpośredniej intuicji wnika w istotę rzeczy. Uczniami Bergsona byli: J. Chavalier oraz J. Maritain.    

2. Neotomizm w Niemczech  wykorzystywał fenomenologię, zwłaszcza filozofię M. Schelera. Wpływ ten ujawnił się we wprowadzaniu elementów augustyńskich pod hasłem „augustynizm przeciw tomizmowi”.    

3. We Włoszech rozprzestrzeniały się postulaty zbliżenia neotomizmu do heglizmu. O. Gemelli wykorzystywał dialektyczne rozumienie rozwoju; wzywał do nowego zorientowania filozofii chrześcijańskiej.    

4. Neotomizm zbliżył się do kantyzmu dzieki „odczytywaniu” I. Kanta jako metafizyka i realisty. Belgijski jezuita J. Marechal wzywał do sojuszu z kantyzmem.   

5. W Polsce neotomiści wykorzystywali (ks. J. Salamucha) logikę matematyczną, natomiast ks. K. Michalski w 1931  roku w mowie rektorskiej opowiedział się za stosowaniem historyzmu w rozwijaniu neotomizmu.      

6. We Francji E. Mounier i grupa „Esprit” usiłowali zjednoczyć marksizm z neotomizmem, rozwijając w nim problemy społeczne, w efekcie powstał nowy system filozoficzny: personalizm.     

Filozofia w tomizmie jest „wiedzą o prawdzie i to o prawdzie będącej ostateczną podstawą wszelkiej prawdy, ponieważ przedmiotem tej wiedzy są pierwsze zasady bytu wszechrzeczy". Ostatecznym zadaniem filozofii nie jest poznanie rzeczy, ale Boga jako przyczyny sprawczej i ostatecznego celu wszechrzeczy.     

Filozofia w neotomizmie podkreśla to, co u św. Tomasza było sprawą drugorzędną, że powinien on być doktryną ustawicznie aktualizowaną, przystosowywaną do warunków i sytuacji historyczno-społecznej. Każda zatem filozofia neotomistyczna implikuje określoną doktrynę, która z kolei jest dla człowieka inspiracją do specyficznie ukierunkowanego działania.    

Jednym z głównych przedstawiciel neotomizmu był Jacques Maritain (1882-1973), który studiował na Sorbonie. W 1906 roku przyjął katolicyzm i zajął się myślą  św. Tomasza z Akwinu. W 1914 roku został profesorem Instytutu Katolickiego w Paryżu, a w roku 1918 członkiem Rzymskiej Akademii  św. Tomasza. W latach 1945-1948 był ambasadorem Francji przy Watykanie. W latach 20. i 30. naszego stulecia Maritain angażował się po stronie kampanii antyintegrystycznej w Kościele katolickim, przeciwstawiając się jego zaangażowaniu w  życie polityczne i ekonomiczne. Był zwolennikiem rozdzielenia Kościoła od państwa, czym naraził się tym, którzy popierali „świętą wojnę” gen. Franco z komunizmem. 

Podobne prace

Do góry