Ocena brak

SCHARAKTERYZUJ NATURALIZM, SENSUALIZM I MATERIALIZM XVIII WIEKU: Candillac, La Mettrie, Holbach, Diderot

Autor /Olaf Dodano /06.07.2011

Paul Holbach (1723-89):

HOLBACH PAUL HENRY Thiry d', baron, filozof francuski; przedstawiciel oświecenia; współpracownik Wielkiej encyklopedii francuskiej; ujmował przyrodę jako organizm podległy zasadom determinizmu, poznawany przez doświadczenie; z krytyką religii łączył krytykę despotyzmu, głosił zasady wolności słowa i tolerancji; opowiadał się za społ. koncepcją natury ludzkiej oraz etyką hedonistyczno-utylitarystyczną; gł. prace: Le christianisme dévoilé (ok. 1766), System przyrody... (t. 1-2 1770, wyd. pol. 1957), La politique naturelle (1773), Système social (1773), La morale universelle (1776), Etokracja... (1776)

Julien Offray de La Mettrie (1709-1751):

francuski lekarz i filozof. La Mettrie praktykował jako lekarz wojskowy, ale satyry przeciwko kolegom oraz jawnie głoszony materializm zmusiły go w 1746 do ucieczki z Francji. Przebywał później w Holandii, a następnie w Prusach na dworze Fryderyka II. Główną pracą filozoficzną był „Człowiek-maszyna” (L'homme-machine) z 1748.La Mettrie stwierdzając zależność duszy od ciała doszedł do wniosku, że człowiek - podobnie jak zwierzęta - jest istotą wyłącznie materialną i działającą podobnie jak maszyna. La Mettrie negował istnienie nieśmiertelnej duszy, a także Boga.

Etienne Bonnot de Condillac

filozof francuski; członek Akademii Francuskiej; jeden z głównych przedstawicieli francuskiego oświecenia; w poglądach filozoficznych był reprezentantem sensualizmu (wsławił się pomysłem marmurowego posągu „ożywionego” przez przydanie mu zmysłów). Jest to swoista odmiana empiryzmu, u jego podstaw leży przekonanie, że jedynym źródłem wiedzy są zmysły.Nurt wywodzi się pośrednio z filozofii Locke’a i ugruntował się w pismach George’a Berkley’a. Jednym z najwybitniejszych przedstawicieli skrajnego sensualizmu był Etienne Bonnot de Condillac (1715-1780), który zakładał, że istnieją jedynie doświadczenia zewnętrzne odrzucając wewnętrzne, rozumowi przyznawał bierną rolę w procesie poznawania.

Denis Diderot:

(urodzony 5 października 1713 w Langres we Francji - zmarł 31 lipca 1784 w Paryżu), wybitny francuski pisarz, krytyk literatury i sztuki, filozof i encyklopedysta okresu Oświecenia.

Najbardziej znanym dziełem Diderota jest „Kubuś fatalista i jego pan” (1796), a najbardziej znaną powieściąZakonnica,( 1796).

Jest on także twórcą, nowatorskiej teorii dramatu mieszczańskiego, umieszczającej utwory dramatyczne między komedią i tragedią, co miało być bliższe rzeczywistości. Teorię opisał w dziełach: „Rozmowy o Synu naturalnym” (1757) i „O poezji dramatycznej” (1759).

Denis Diderot stał się inicjatorem, naczelnym redaktorem i jednym z głównych twórców Encyklopedii (1751-1772), która zebrała dorobek myśli społecznej, filozoficznej i moralnej europejskiego oświecenia. Sam napisał szereg artykułów z dziedziny filozofii, sztuki i rzemiosła. To monumentalne dzieło współtworzył z nim wybitny matematyk Jean d'Alembert.

Poglądy Diderota, myśliciela i filozofa ewoluowały od teizmu, poprzez deizm do otwartego, materialistycznego ateizmu, połączonego z sensualizmem i determinizmem witalistycznym. Swoje poglądy religijne wyłożył w „Liście o ślepcach” (1749). ostulował pierwszeństwo nauk eksperymentalnych przed spekulatywnymi, akcentował też względność ludzkiego poznania i sprzeczność różnych dziedzin wiedzy.

Zajmował się też krytyką malarstwa, a swoje poglądy przedstawił w esejach "Salons”. Politycznie, był początkowo zwolennikiem absolutyzmu oświeconego, jego poglądy ewoluowały jednak w kierunku demokratyzmu, był zwolennikiem antykolonializmu i obalenia despotyzmu.

Materializm:

Stanowisko filoz. będące odmianą monizmu ontologicznego, głoszące, że jedynie istniejącym, samoistnym bytem jest materia: cielesne, przyr., czasoprzestrzenne, niezniszczalne tworzywo świata, do którego sprowadzają się, lub którego są modyfikacjami, pochodnymi i od którego są zależne wszelkie przejawy rzeczywistości. Z różnymi odmianami materializmu wiążą się: w ontologii niektóre odmiany realizmudeterminizm; w teorii poznania — antyagnostycyzm, agnostycyzm, empiryzm, racjonalizm (jako przeciwieństwo irracjonalizmu), relatywizm (jako przeciwieństwo absolutyzmu i dogmatyzmu).

Stanowiskami przeciwstawnymi materializmowi są: spirytualizm jako stanowisko ontologiczne oraz idealizm zarówno w wersji ontologicznej jak i teoriopoznawczej. Prefiguracje materializmu występują już w starożytności filozofii gr. (jońska filozofia przyrody, atomizm Demokryta z Abdery i Epikura). Właściwe sformułowanie tego stanowiska nastąpiło w toku sporu o substancję; w XVII–XVIII w. (T. Hobbes, J. de la Mettrie, P.T. Holbach, C. Helvetius); był to tzw. materializm mechanistyczny, traktujący świat jako mechanizm (rodzaj maszyny) i wyjaśniający ruch i przemiany rzeczywistości przede wszystkim fiz. prawami mechaniki; jego XIX-wieczną kontynuacją był materializm o charakterze biologicznym (zw. wulgarnym) poszukujący wyjaśnienia prawidłowości rządzących światem w prawach biologii (L. Büchner, K. Vogt, J. Moleschott). W filozofii marksistowskiej stanowisko materialistyczne przybrało postać materializmu dialektycznego będącego teorią ewolucji rzeczywistości przyr. (zapoczątkowaną przez F. Engelsa), zbudowaną za pomocą dialektyki heglowskiej oraz materializmu historycznego (autorstwa K. Marksa), stanowiącego ogólną teorię przemian hist. i społ., wyjaśnianych również za pomocą dialektyki oraz upatrującej materialne podłoże i źródło wszelkich zjawisk antropologia, społeczna i kulturowych w sposobach produkcji i stosunkach ekonomicznych powstających przy wytwarzaniu dóbr służących do zaspokajania podstawowych potrzeb ludzkich.

F. Engels dokonując ahist. absolutyzacji podziałów i sporów właściwych filozofii XVIII–XIX w. (m.in. krytyki idealizmu G.W.F. Hegla przez L. Feuerbacha) uznał konflikt materializmu z idealizmem za gł. zagadnienie całej historii filozofii (traktując go jako odbicie walk klas organizujących procesy społ.-ekon.); nadał mu zarazem uproszczoną postać dylematu pierwotności ducha bądź materii, przypisywanego ontologicznym koncepcjom idealist. i materialistycznym. W znaczeniu potocznym materializm oznacza postawę życiową polegającą na traktowaniu rzeczy, bogactw materialnych, przyjemności cielesnych jako gł. celu ludzkiego życia; przeciwieństwem tak rozumianego materializmu jest idealizm jako postawa życiowa.

Sensualizm:

(łac sensus zmysł), pogląd filozoficzny będący skrajną formą empiryzmu genetycznego . Polega na uznaniu, że zarówno cała wiedza, jak i dyspozycje ludzkiego umysłu mają swe źródło w poznaniu zmysłowym. Zwykle sensualizm wiąże się z postacią E.B. de Condillaca, który w słynnym eksperymencie myślowym (zwanym posągiem Condillaca) próbował udowodnić, że człowiekowi nie potrzeba żadnej wrodzonej wiedzy, by powstało w nim życie duchowe, a wystarczy jedynie zdolność odbierania wrażeń.

W starożytności sensualizm uprawiali epikurejczycy i cynicy. W czasach nowożytnych między innymi Étienne de Condillac , David Hume, Herbert Spencer. Echa sensualizmu, choć w mocno przetworzonej postaci są też obecnie w Fenomenologii.

Naturalizm:

(fr. naturalisme) - kierunek w filozofii, którego celem jest wyjaśnienie rzeczywistości przyczynami naturalnymi, tłumaczący całość zjawisk działaniem praw przyrody.

Naturalizm:

jeden z głównych nurtów filozofii rozwijający się na przestrzeni wieków, występujący obok materializmu i idealizmu, starający się często obie te skrajności pogodzić. Miał on wielu przedstawicieli:

1) w starożytności:

  • cynicy uważali, że cała rzeczywistość da się wyjaśnić za pomocą przyczyn naturalnych, w tym także ogół zdarzeń i zjawisk zachodzących w świecie. Naturalnymi były dla nich poglądy najprostsze, odrzucali wszelkie idee i spekulacje myślowe. Ich naturalizm etyczny oznaczał równość wszystkich: kobiet i mężczyzn bez względu na rasę, przynależność narodową, stan posiadania itp.

  • stoicy głosili, że świat tworzy jedną wielką całość, natura świata jest wieczna, nieskończona i jedyna, gdyż poza Wszechświatem nic nie istnieje. Jeżeli jest dusza, rozum czy Bóg, to jedynie w naturze i poprzez naturę. Boskie siły natury nazywali pneuma, rozumiane jako żywa ognista materia, będąca początkiem świata, z którego powstały trzy pozostałe żywioły. Ponieważ człowiek jest częścią Wszechświata, ma żyć zgodnie z nim i być wiernym prawu, które rządzi całą naturą. Życie powinno być zgodne z naturą samego człowieka, wówczas bowiem będzie zgodne z naturą w ogóle.

2) w średniowieczu naturalizm był poglądem obcym i odradza się dopiero w XVI w.

3) M. de Montaigne rozwinął naturalistyczny humanizm (humanizm odrodzenia). Rozumiejąc człowieka jako część przyrody, stał na stanowisku, że nie może się on wynosić ponad inne istoty, ale także innych istot nie powinien wynosić ponad siebie.

4) w XVII w. naturalizm jest rozwijany na gruncie etyki i polityki.

5) w okresie oświecenia naturalizm zajmuje niemal centralne miejsce,

6) w XIX w. widoczny był w:

  • poglądach antropologicznych L. Feuerbacha,

  • filozofii H. Spencera,

  • teoriach H. Taine'a,

  • w etyce i estetyce 2. poł. XIX i początki XX w.

  • w humanizmie egzystencjalistów.

Podobne prace

Do góry