Ocena brak

Sceptycyzm

Autor /Tycjan2343 Dodano /21.12.2012

Sceptycyzm jest trzecim wielkim kierunkiem filozoficznym okresu hellenistycznego.Kierunek ten, zasługujący bardziej na miano nurtu niż szkoły, trwadługo, bowiem około pięciu stuleci. Jego rozwój jest powiązany z innymi szkołamifilozoficznymi, na które silnie oddziałuje.

Dzieje sceptycyzmu dzielą się na trzy okresy. Pierwszym z nich jest okrespierwotnego pirronizmu o nastawieniu praktycznym (Pirron i Tymon). Drugietap stanowi akademizm, czyli Średnia Akademia (Arkezylaos i Karneades).Trzeci okres rozwoju sceptycyzmu określany jest mianem młodszego pirronizmu(Ainezydemos, Agryppa, Sekstus Empiryk). Pirronizm jest radykalniejsząformą pierwotnego sceptycyzmu, podczas gdy akademizm jest w swych tezachbardziej umiarkowany.

Pierwsi sceptycy zwani bywali 'pirrończykami' (ri\)pp(óveiot). Później zaczęłysię pojawiać inne określenia, takie jak 'efektycy' (ćno^rO, 'zetetycy' (Cr|-T£iv - szukać) i wreszcie 'sceptycy' (aKenteaGca - patrzeć). T e n ostatni terminakcentujący, że filozofujący w tym duchu zatrzymują się na samych rozważaniach,a nie dochodzą do twierdzeń, stał się najbardziej popularny.

Pirron z Elidy był współczesny Zenonowi z Kition i Epikurowi. Podobniejak Sokrates, Pirron nic nie napisał i jego poglądy znamy tylko z relacji.Najważniejszym źródłem poznania sceptycyzmu są dzieła sceptyka żyjącegow III w. po Chrystusie, Sekstusa Empiryka, którego dwa teksty Zarysy pirrońskie(ri\)ppcDV£toi tircoroTtcÓGetc) oraz Przeciw matematykom (Ilpóc xo\)c |ia0Tyiaxi-KCÓC) zachowane są w całości.

Sceptycy przeprowadzają ostry atak na stoicką i epikurejską teorię poznania,podważając założenia empiryzmu i sensualizmu. Twierdzą, że wszystkiesądy naukowe w przeciwieństwie do sądów o zjawiskach (np. p e w n e są takiesądy jak: „teraz j e m " , „widzę takie a takie plamy barwne") są niepewne,Znane są bowiem same zjawiska, a nieznane są ich przyczyny. Krytykę sądówo rzeczach sceptycy przeprowadzali, opierając się na zasadzie ' n i e więcej' (\iX[|idXXov), zgodnie z którą zdanie sprzeczne z A nie jest pewniejsze od samegozdania A. Głosili też na tej podstawie tezę równosilności sądów (iaoo0£V£ia TCOVA,óycov). W polemice stoicko-sceptyckiej stoicy wysuwali argument, że sceptycysą również w pewnym sensie dogmatykami, gdyż uznają tezę równosilności.Sceptycy odpowiadali na to, że teza ta nie jest sądem prawdziwym, lecz przeświadczeniem,które wydaje się słuszne. Sceptyk zaś nie wątpi w to, co mu sięwydaje. Podobnie wedle sceptyków do działania skłaniają niewątpliwe, ale subiektywnestany. A więc do tezy równosilności sądów nie prowadzi jakaś obiektywnawiedza o tym, j ak naprawdę jest.

Oprócz tego zasadniczego ataku sceptycy wypracowali argumenty(xpÓ7toi), które powtarzały się w rozumowaniach skierowanych przeciw wszelkiej wiedzy. Rozbudowywane później tropy sprowadzają się do dwóch zasadniczych.Pierwszą grupę argumentów stanowi krytyka spostrzeżeń i pojęć sprowadzającasię do twierdzenia, że wszystkie poglądy są rozbieżne i względne. Tojest przyczyną, dla której człowiek nie ma bezpośredniej pewności w poznaniu.Drugą grupę tworzą te argumenty, w których krytyce poddana jest dedukcja,indukcja oraz kryteria prawdy. Posługują się one argumentacją, iż skoro caławiedza pośrednia musi się opierać na wiedzy bezpośredniej, a ta ostatnia jestniepewna, to i wiedza pośrednia pozbawiona jest pewności.

Zasadniczy rys postawy sceptyków był nowy, ale oddziałały i ukształtowałysceptycyzm wpływy różnych filozofów, wśród których znajduje się Demokryti cyrenaicy (subiektywizm wrażeń zmysłowych), Platon (zachwianie wiaryw zmysły) oraz sofiści i megarejczycy (krytycyzm posługujący się dialektyka).

Podobne prace

Do góry