Ocena brak

SCEPTYCYZM

Autor /truchtacz Dodano /13.11.2012

 

SCEPTYCYZM skeptikós = wątpiący, krytykujący) nłc. scepticismus; ang. scepticism, skepticism; fr. scepticisme; nm. Skeptizismus

1. W przeciwstawieniu do -> dogmatyzmu (2) — stanowisko odrzucające możli­wość osiągnięcia -^ pewności (1) w dzie­dzinie poznarua teoretycznego lub prakty­cznego i w związku z tym zalecające po­wstrzymanie się od wypowiadania wszel­kich sądów o naturze rzeczy (dokładniej: sądów, które by dotyczyły nie samych zja­wisk, lecz ich przyczyn). Sceptycyzm sta­rożytny (Pirron, Tymon) był krytyką wie­dzy ludzkiej, mającą na celu wykazanie, że nie jest ona możliwa w żadnej dziedzinie iwżadnejpostaci (sceptycyzm skraj-ny);według sceptycyzmu umiar­kowanego (Arkezylaos, karneades; —> probabilizm /1 /) możliwa jest tylko wie­dza mniej lub bardziej prawdopodobna, a nie bezwzględnie pewna.

Rozróżnia się:

a) Sceptycyzm teoriopoznawczy, według którego nie istnieje kryterium pra­wdy (m. in. z powodu względności po­znania znnysłowego, nieprawomocności indukcji;-»tropy). Niekiedy sceptycyzm ten ogranicza się do tezy o niepoznawal-ności przedmiotu transcendentnego lub obiektywnie istniejącego, nie negując poznawalności świadomości poznającego podmiotu (^idealizm /1-2A/ immanentny, —> solipsyzm III).

b) Sceptycyzm metodyczny — poszu­kujący niepodważalnych podstaw wiedzy (np. niezawodnej metody rozumowania), a odrzucający wszystko, co budzi wątpli­wości poznawcze; —> wątpienie (1) meto­dyczne u R. Descartes'a jako sposób ukrytycznienia wiedzy.

c) Sceptycyzm etyczny — podważający lub odrzucający uznane wartości mora­lne, niejednokrotnie łączący się z ich przewartościowaniem (sofiści, F. W. Nie­tzsche).

d) Sceptycyzm religijny — odrzucający dogmaty przyjęte w danej religii lub reli­gijne uzasadnienie światopoglądu (L. A. Feuerbach).

2. pot. Postawa życiowa polegająca na podawaniu w wątpliwość — w większym lub nmiejszym zakresie — wiedzy, moral­ności, obyczajów, ocen estetycznych itp.

Podobne prace

Do góry