Ocena brak

SALUTOGENEZA I FUNKCJONALNE WŁAŚCIWOŚCI POCZUCIA KOHERENCJI - Podstawowe założenia modelu i pojęcie zdrowia - choroby

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

U podłoża modelu salutogenezy leży przełomowe pytanie: Dlaczego ludzie, mimo ii podlegają oddziaływaniom wielu stresorów (patogenów) zachowują zdrowie, a wypadku jego załamania szybko do zdrowia powracają. Jest to pytanie o przyczyny zdrowia. W modelu salutogenezy Antonovsky wykorzystuje badania nad stresem i radzeniem sobie. Jest to więc model ograniczony do tego obszaru badań. Ale i w jego podejściu możemy zauważyć, że także i na stres autor ten patrzy z perspektywy równoważenia stresorów z zasobami.

Antonovsky zakłada, że normalnym stanem funkcjonowania czło­wieka jest dynamiczny stan braku równowagi. Człowiek nieustannie reaguje na bodźce (stresory) i dostraja się do nich, aby zachować dynamiczną równowagę procesów życiowych na pewnym optymalnym dla funkcjonowania poziomie. Stresory są wszechobecne i odgrywają istotną rolę w procesach życiowych człowieka. Zdrowie jest więc powiązane ze stresem, jest, jak to określiłam, procesem równoważenia wymagań (streso­rów) i zasobów, w tym ujęciu jest też procesem skutecznego radzenia sobie ze stresem. Zdrowie polega na wykorzystaniu dostępnej człowiekowi energii, aby sprostać wymaganiom zewnętrznym i wewnętrznym bez chronicznego zakłócenia procesu dynamicznej równowagi. W ujęciu salutogenetycznym zdrowie jest nie tylko ujmowane jako proces, ale można także określać poziomy zdrowia. Przyjmuje się więc także założenie, że zdrowie nie jest kategońą dychotomiczną - jak w modelu biomedycznym, tzn. jest albo go nie ma - ale można je ujmować jako kontinuum i określać różne poziomy zdrowia. Antonovsky wprowadził w związku z tym wymiar zdrowia i choroby, stosując określenia health ease i dis ease, który w skrócie nazwał wymiarem HE-DE.

HĘ                      DE

T poziom zdrowia X

Lewy biegun (health ease, HĘ) jest to pełne idealne zdrowie. Można to też określić jako stan pełnego zdrowia fizycznego, psychicznego i społecz­nego, pełnego dobrostanu. Prawy biegun to stan głębokiej choroby zagraża­jący życiu. Antonovsky (ibidem) niestety nie dokonał precyzyjnego opisu warunków, jakie muszą być spełnione, aby określić poziom zdrowia. Jego sposoby operacjonalizacji tego pojęcia nie są zadowalające, ale powtarza się w nich idea podnoszona także przez innych autorów.

Według tego autora poziom zdrowia to stan procesów równoważenia w czasie t. Zależy on od transakcji pomiędzy spostrzeganymi wymaganiami (stresorami), zasobami i wzorami zachowań w określonym kontekście. Po­ziom zdrowia to miejsce na osi HE-DE; poziom ten można ocenić obiek­tywnie z perspektywy obserwatora (np. lekarza) i subiektywnie z perspektywy aktora (pacjenta). Poziom zdrowia wyznaczają następujące czynniki:

(1) uogólnione zasoby odpornościowe (generalised resistance resources, GRR),

(2) stresory,

(3) poczucie koherencji (sense ofcoherence, SOC),

(4) zachowania, styl życia.

Do góry