Ocena brak

SALUTOGENEZA I FUNKCJONALNE WŁAŚCIWOŚCI POCZUCIA KOHERENCJI - Czynniki warunkujące poziom zdrowia: Stresory

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

W modelu salutogenetycznym stresory zostały zdefiniowane niejako proste bodźce, ale jako wymagania, dla których nie ma gotowych ani zautomatyzo­wanych reakcji adaptacyjnych, wymagania, które rodzą stan napięcia. Stresorem nazywa się każdy element, który do systemu wprowadza entropię, napięcie, sprzeczność. Nie oznacza to jednak, że stresory muszą się przeradzać w stres i negatywne stany emocjonalne. Stresory mogą pełnić funkcję korzystną, rozwojową, mogą mobilizować i wyzwalać energię. „Salutogeneza stwarza możliwość rehabilitacji stresorów w życiu człowieka". Jak widać z przedstawionego wyżej schematu Antonovsky skoncentrował się raczej na stresie życiowym, tj. takim, który wynika z co­dziennego życia i wydarzeń życiowych. Odróżnia stresory psychospołeczne i fizyczno-biologiczne, stresory krótkotrwałe (ostre) i długotrwałe, przewlekle działające. Stresory mogą pochodzić ze świata zewnętrznego, z otoczenia człowieka (egzogenne), ale mogą też pochodzić z wnętrza człowieka, z jego ciała lub psychiki, mogą wreszcie wynikać z relacji człowiek-otoczenie. Przewlekłe stresory mogą wziąć się z sytuacji życiowej człowieka i towarzy­szyć mu na co dzień, mogą to być niedobory, braki, przeszkody, nadmierne stymulacje.

Taki stres codzienny nazwano endemicznym - mogą nim być zarówno trudne warunki życia, pracy, jak i specyficzne trudności wynikające z braku zasobów. W toku badań nad stresem życiowym wyodrębniono kategorię codziennych uciążliwości i utrapień. Nie jest to kategoria wyraźnie się wyodrębniająca, ale ważna z punktu widzenia podejścia patogenetycznego i salutogenetycznego. Sądzi się bowiem, że nagłe i drobne przeszkody życiowe (odjeżdżający tramwaj, zerwane sznurowadło, nieprzyjemna wiadomość w telewizji) nie wymagają specjalnych zabiegów radzenia sobie. Ich znaczenie polega głównie na tym, ze podobnie jak trudna sytuacja, stanowią obciążające tło i podwyższają napięcie, które często ma charakter negatywny, nękający. „Codzienne kło­poty" są kategorią, która bardziej pasuje do modelu patogenetycznego. Istotne są natomiast krytyczne wydarzenia życiowe, które przez twórców tej problematyki Holmesa i Rahego oraz innych badaczy tego kręgu zostały nazwane stresowymi wydarzeniami w życiu.

Nie wchodząc w tym miejscu w dokładną analizą tych złożonych streso­rów, warto tylko zaznaczyć, że źródła mogą być zarówno endogenne, jak i egzogenne. Mogą one dotyczyć różnych sfer życia. Są to rzeczywiście ważne wydarzenia w życiu człowieka, dotyczą bowiem cenionych wartości. Wymieniono wydarzenia katastroficzne, które mogą mieć charakter traumatyczny (powodzie, awarie technologiczne, agresja społeczna), ale także wydarzenia związane z kryzysami rozwojowymi (ślub, narodziny dziecka, przejście na emeryturę, śmierć lub choroba bliskiej osoby, wypadek), wydarzenia historyczne i interpersonalne. Antonovsky słusznie zaznaczył, że te wydarzenia bardzo dobrze mieszczą się w orientacji salutogenetycznej, są one bowiem - jak pokazały badania - potencjalnie dwuwartościowe: pozytywne, negatywne i ambiwalentne.

Istotną rolę odgrywa subiektywna ocena tych wydarzeń i posiadane kom­petencje tworzenia nowych sposobów funkcjonowania w obliczu tych stresorów. Z punktu widzenia salutogenezy stresory, którymi są ważne wydarze­nia życiowe, mogą zarówno sprzyjać osiąganiu zdrowia, jak i obciążać procesy radzenia sobie z wymaganiami, a przy braku zasobów i kompetencji zaradczych mogą zwiększać ryzyko załamania zdrowia. Do załamania zdro­wia dochodzi bowiem wówczas, gdy energia własna i dostępne zasoby oraz możliwości są niewystarczające, aby zaradzić wymaganiom, wówczas na­pięcie przeradza się w stres i objawia zaburzeniami.

Do góry