Ocena brak

Rzeźbotwórcza działalność wiatru

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

Rzeźbotwórcza działalność wiatru zachodzi przede wszystkim na obsza­rach suchych i pozbawionych szaty roślinnej, ponieważ zarówno wilgoć, jak i pokrywa roślinna uniemożliwiają przenoszenie przez wiatr drobnych czą­stek mineralnych. Wiatr jako czynnik rzeźbotwórczy może niszczyć po­wierzchnię ziemi - erozja eoliczna, transportować drobny materiał oraz osadzać go - akumulacja eoliczna. Każda z tych rodzajów działalności rzeźbotwórczej prowadzi do powstania innych form powierzchniowych.

Erozja eoliczna przejawia się działalnością dwojakiego rodzaju, przy czym każda z nich jest ściśle powiązana z transportem eolicznym cząstek mi­neralnych. Niszczącą działalnością wiatru j est:

deflacja - czyli wywiewanie cząstek mineralnych. Na terenach pozbawionych roślinności deflacja prowadzi do powstania zagłębień, które w zależności od kształtu nazywamy misami lub rynnami defla-cyjnymi. Wywiewanie zachodzi do momentu powstania bruku deflacyjnego, tj. warstwy żwiru lub gruboziarnistego piasku, którego wiatr nie jest w stanie przetransportować. Bruk deflacyjny chroni przed wywiewaniem zalegające poniżej jego poziomu drobniejsze cząstki mineralne. Jeśli na obszarach pustynnych dno zagłębienia deflacyjnego dochodzi do poziomu wód gruntowych, to w miejscu tym powstaje oaza. W wyniku nierównomiernego wywiewania mogą powstać ostańce deflacyjne, czyli pagóry o stromych stokach i płaskich szczytach, tworzące się na obsza­rach piaszczystych i pyłowych, na które wkracza roślinność.

korazja - niszczenie powierzchni skał przez uderzające w nią ziarenka pia­sku niesione przez wiatr. Powierzchnie te są rysowane, ścierane, polerowane lub drążone. W wyniku działania korazji powstają:

żłobki i jamy korazyjne, czyli zagłębienia w skałach zbudowanych z warstw o różnej odporności na niszczenie,

wyglądy eoliczne, tj. wyszlifowane i wygładzone przez nawiewany piasek powierzchnie litych skał,

graniaki - czyli różnej wielkości okruchy skalne o ściętych, wypolero­wanych powierzchniach oddzielonych od siebie wyraźnymi krawę­dziami,

grzyby skalne - powstające przez niszczenie głównie przyziemnej części skały, gdyż korazja przy powierzchni ziemi - do wysokości ok. 30 cm -jest najsilniejsza.

Transport eoliczny uzależniony jest od siły wiatru oraz od wielkości cząstek mineralnych. Może się odbywać w postaci toczenia i przesuwania ziaren po powierzchni, przemieszczania skokowego (czyli saltacji) oraz uno­szenia w powietrze i transportowania na duże odległości drobnych cząstek (poniżej 0,2 mm) tj. suspensji. Przykładem działania suspensji może być osadzenie w Polsce w 1979 r. pyłu pochodzącego z Sahary. Nagromadzenie materiału w wyniku uderzeń wiatru powoduje powstawanie zmarszczek eolicznych, tzw. riplemarków.

Akumulacja eoliczna następuje na tych obszarach, gdzie siła nośna wiatru spada, czyli w obniżeniach lub za przeszkodami terenowymi. Głównymi formami akumulacyjnej działalności wiatru są wydmy i pokrywy lessowe.

Wydmy - piaszczyste wzniesienia o łagodnych stokach od strony dowietrznej i stromych od zawietrznej. Po stoku łagodnym wiatr wtacza ziarenka piasku pod górę, które po przekroczeniu najwyższego miejsca spadają grawitacyjnie w dół, budując stok stromy. W ten sposób wydma może się przesuwać zgodnie z kierunkiem wiatru z prędko­ścią zależną od własnej wielkości i siły wiatru (od kilku metrów do kilku kilometrów w ciągu roku). Wydmy mogą mieć różne kształty, które zależą od stałości i siły wiatru oraz ilości i wilgotności piasku. Na obszarach pustynnych tworzą się barchany mające kształt półksiężyca. Ramiona barchanu ze względu na mniejszą ilość piasku przesuwają się szybciej niż centralna część wydmy, dlatego są wyciągnięte zgodnie z kierunkiem wiatru. Barchany z reguły tworzą całe pola wydmowe, na których często dochodzi do ich połączenia i tworzenia ogromnych wałów piaszczystych. Na obszarach o klimacie bardziej wilgotnym oraz na terenach nadmorskich lub w dolinach rzecznych tworzą się wydmy para­boliczne. Tak jak barchany mają kształt półksiężyca, lecz ich ra­miona skierowane są pod wiatr, ponieważ są przytrzymywane przez roślinność lub duże zawilgocenie.

Pokrywy lessowe - tworzą się przez osadzanie materiałów pyłowych nawie­wanych przez tysiące lat z terenów pustynnych. Mogą osiągać grubość ponad 100 m. Współcześnie pokrywy lessowe tworzą się w Chinach i Mongolii, gdzie less nawiewany jest z pustyni Gobi. Natomiast obszary lessowe w Europie i Ameryce Północnej po­wstały w plejstocenie w wyniku nawiewania pylastego materiału z przedpola lądolodu.

Podobne prace

Do góry