Ocena brak

Rzepak

Autor /kokosanka Dodano /30.01.2014

Rzepak {Brassica napus oleifera) i rzepik {Brassica rapa oleifera) należą do rodziny krzyżowatych (Cruciferae). Są to rośliny ozime i jare, uprawiane w klimacie umiarkowanym. Istnieje wiele odmian rzepaku i rzepiku, z których otrzymuje się oleje o różnym składzie. W Polsce są uprawiane głównie odmiany ozime rzepaku, gdyż są one plenniejsze i zawierają większe ilości oleju. Rzepak ma duże wymagania glebowe i jest wrażliwy na mróz. W okresie zimowym wymarza, gdy pokrywa śnieżna jest niedostateczna. Odmiany ozime rzepiku są odporniejsze na wymarzanie, ale jego nasiona są mniejsze od nasion rzepaku, mniej też zawierają tłuszczu, więc plony rzepiku są ok. 30% mniejsze od plonów rzepaku.

Nasiona rzepaku i rzepiku zawierają stosunkowo niewiele wody (4-10%). Głównym składnikiem nasion jest tłuszcz, którego zawartość, zależnie od stopnia dojrzałości, odmiany, warunków klimatycznych, nawożenia itp. może się wahać w rzepaku od 32-50%). Tradycyjnie do niedawna uprawiane w Polsce odmiany rzepaku (górczewski, warszawski, skrzeszewski) zawierają 47,0-48,5%) tłuszczu w suchej substancji. Tłuszcz tych odmian charakteryzuje się dużą zawartością nienasyconego kwasu erukowego, wynoszącą 41-49% sumy kwasów tłuszczowych. Kwas erukowy C2iH4iCOOH, czyli kwas cis-13-dekozonowy, o 22 atomach węgla i jednym podwójnym wiązaniu w cząsteczce, jest uważany przez żywieniowców za mało wartościowy. W wyniku podjętych prób wyhodowano odmiany rzepaku nie zawierające kwasu erukowego, czyli tzw. rzepaki bezeru-kowe albo 0-erukowe. Odmiany bezerukowe dominują obecnie u nas w uprawie rzepaku. Już w 1988 r. produkcja rzepaku uszlachetnionego, a więc o zmniejszonej zawartości kwasu erukowego (poniżej 5%), wynosiła 911 tys. t (78% ogólnej produkcji).

W skład suchej substancji beztłuszczowej rzepaku i rzepiku wchodzą: substancje azotowe, cukrowce i popiół. Na szczególną uwagę zasługuje duża zawartość białka (17-25% w rzepaku i 12-25% w rzepiku). Białko to w 75% składa się z globulin, bogatych w argininę, dwukarboksylowe aminokwasy i amidy. Azot niebiałkowy tworzą wolne aminokwasy, peptydy i inne związki azotowe.

Przydatność nasion rzepaku i rzepiku do przerobu określa się oceniając takie ich cechy, jak dojrzałość, naturalną barwę i połysk, swoisty zapach, brak nasion chorych, zagrzanych, zawartość wody w nasionach (nie więcej niż 13%), ilość zanieczyszczeń użytecznych (ziarna połamane itp. - nie więcej niż 4%), zanieczyszczeń nieużytecznych (do 1%). W procesie technologicznym nasiona rzepiku nie są oddzielane od nasion rzepaku tylko wspólnie przerabiane, ponieważ właściwości i skład oleju rzepikowego są podobne do składu oleju rzepakowego.

Nasiona rzepaku i rzepiku traktować należy nie tylko jako surowiec do produkcji oleju jadalnego, ale i jako źródło białka. Wykorzystanie tego białka w żywieniu zwierząt i ludzi utrudniają obecne w nasionach substancje szkodliwe, do których zalicza się inhibitory proteaz, hemaglutyniny, glikozydy, związki fenolowe, fityniany, oligo- i glikopeptydy.


Podobne prace

Do góry