Ocena brak

Rywalizacja USA i ZSRR w III świecie w latach 70. – przykłady i przejawy

Autor /Remigiusz767 Dodano /06.01.2012

Wersja 1 

  • Trzeci Świat (Kraje rozwijające się) to powstałe w okresie zimnej wojny określenie państw nie należących do bloku zachodniego, w którym dominował kapitalizm, ani wschodniego, gdzie dominował ustrój socjalistyczny. Do krajów Trzeciego Świata zaliczonych było ponad 130 państw, przede wszystkim afrykańskich, azjatyckich i należące do Ameryki Łacińskiej. Państwa te charakteryzowały się słabym uprzemysłowieniem i dominacją form społeczeństwa tradycyjnego.

  • Przez dziesiątki lat obszary Trzeciego Świata były przedmiotem rywalizacji między Wschodem I Zachodem. Niektóre regiony były ważne gospodarczo bądź strategicznie. Rywalizujące ze sobą bloki próbowały narzucić krajom rozwijającym się swoje rozwiązania. Udzielanie wsparcia politycznego, finansowego, materialnego i wojskowego.

  • Wschód chciał osłabić wpływy Zachodu w III Świecie.

  • W polityce zagranicznej Zw. Radzieckiego kwestia popierania walki narodowowyzwoleńczej oraz wszechstronna współpraca z państwami postkolonialnymi zajmowała bardzo ważne miejsce.

  • ZSRR udzielał pomocy radykalnym organizacjom Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.

  • Umacniając swoje wpływy i przeciwdziałając komunizmowi państwa zachodnie udzielały krajom II świata pomocy ekonomicznej i wojskowej. Powstało m.in. SEATO.

  • Kilkakrotnie mocarstwa uwikłały się bezpośrednio w konflikty zbrojne w III świecie.

  • USA w KOREI i w Indochinach.

  • ZSRR interwencja w Afganistanie.

  • Amerykanie czerpali swego czasu część minerałów ( chrom, platyna, wanad, mangan) z Rodezji i RPA. Intensywnie zaangażowany w ruch narodowowyzwoleńczy w subsaharyjskiej Afryce ZSRR, wyraźnie miał intencję zablokowania Zachodowi dostępu do bogactw Afryki Południowej.

  • Sojusznicy, których zdobywał ZSRR na tamtych terenach byli jednak nie stali.

  • Zasadniczy cios polityce odprężenia zadała inwazja radziecka na Afganistan, przeprowadzona w grudniu 1979r. Wykazała ona złudność nadziei związanych z detente, umacniając w państwach zachodnich pozycję tych sił, które opowiadały się za bardziej zdecydowanym postępowaniem wobec obozu komunistycznego. Ich rzecznikiem stał się nowy prezydent USA (od 1980r) R.Reagan. Od początku swej kadencji zajął on twarda postawę wobec ZSRR, dążąc jednocześnie konsekwentnie do odbudowania mocarstwowego prestiżu USA oraz wzmocnienia ich potencjału militarnego.

  • Przebieg nowej „zimnej wojny” okazał się zdecydowanie niekorzystny dla ZSRR, uwikłanego coraz bardziej w pułapkę wydarzeń w Afganistanie. Interwencja Armii Czerwonej i stosowane tam przez nią metody walki (m.in. zastosowanie broni chemicznej) przyczyniły się do zburzenia wyidealizowanego wizerunku komunizmu, kreowanego ciągle jeszcze przez niektóre odłamy zachodniej opinii publicznej. Kompromitacją systemu komunistycznego było też wprowadzenie stanu wojennego w Polsce oraz pojawienie się informacji o zbrodniach Czerwonych Khmerów w Kambodży.

  • Największym problem ZSRR była jednak ujawniająca się coraz bardziej niewydolność ekonomiczna i organizacyjna systemu, powodująca, że blok radziecki zaczął tracić możliwości konkurowania z Zachodem w dziedzinie zbrojeń. Dynamika rozwoju w USA nowych technologii, zwłaszcza ogłoszenie w 1983r przez Reagana programu SDI („wojen gwiezdnych”), zmusiła ZSRR do zrewidowania swych imperialnych dążeń. Wynikiem tego był historyczny zwrot w polityce ZSRR, w postaci zgody na układ o likwidacji rakiet krótkiego i średniego zasięgu (grudzień 1987), oznaczający koniec rywalizacji militarnej obu mocarstw.Zmiany w polityce radzieckiej były związane z osobą Michaiła S. Gorbaczowa. Początkowo Gorbaczow jawił się jako kolejny reformator ustroju komunistycznego, reprezentant młodszych pokoleń w elicie władzy, sfrustrowanych zastojem i degrengoladą systemu. Zainicjowana przez niego pieriestrojka przyniosła zwiększenie swobód obywatelskich, walkę z nadużyciami, osłabienie monopolu władzy partii i aparatu bezpieczeństwa. Z mniejszym powodzeniem działał on w dziedzinie gospodarczej, gdzie próby modernizacji machiny socjalistycznej ekonomii nie wyszły poza sferę zamierzeń. W polityce zagranicznej Gorbaczow dążył do uwolnienia się od problemu afgańskiego oraz poprawy stosunków z USA. Najważniejszym i najbardziej brzemiennym w skutki posunięciem Gorbaczowa było jego przyzwolenie na odsunięcie partii komunistycznych od władzy w krajach europejskich bloku oraz zgoda na zjednoczenie Niemiec. Wydarzenia te, w połączeniu z ujawnieniem się silnych tendencji niepodległościowych w nierosyjskich republikach ZSRR, spowodowały w latach 1989-1991 rozpad imperium radzieckiego w jego dotychczasowym kształcie, koniec tzw. Porządku jałtańskiego oraz bilateralnego układu sił w polityce światowej.

Wersja 2

  • Początek lat 70 to powiedzmy sobie zakończenie wojny w Wietnamie. Jeżeli chodzi o rywalizację na tej płaszczyźnie to jak już wcześniej pisałam USA nie chciało dopuścić do tego, by komunizm rozlał się po reszcie kontynentu, świata. Stąd polityka wspierająca W. PŁD. Natomiast ZSRR wspierało wpływy komunistyczne w W. PŁN by osiągnąć w ten sposób szersze pole działania dla komunizmu.

  • Ważne w tym czasie było to, że Chiny i USA za pomocą dyplomacji pingpongowej normalizowały swoje stosunki. Z tym, że USA jednocześnie musiało trzymać dobre stosunki z ZSRR i zapewniać ich o tym, że „przyjaźń” ( duże słowo) z Chinami, nie będzie miała wpływu na stosunki między dwoma mocarstwami.

  • ZSRR próbowało zdobywać wpływy w Egipcie i Iraku, zawierano sojusze i układy na początku lat 70. Teren ten był niespokojny. Dochodziło do walk między Izraelem a Arabami, Egipt też się w to mieszał.

  • Coraz większą rolę w tym zaczęła odgrywać ropa naftowa. Arabscy producenci ogłosili embargo na dostawy do państw prowadzących politykę proizraelską i USA. Tzw. Kryzys naftowy – początki. Oczywiście ropa jest tu kością niezgody.

  • Jednak USA i ZSRR przynajmniej formalnie oświadczali, że należy pilnie trwało i całościowo rozwiązać konflikt izraelsko arabski. Np. oświadczenie z 1X 1977.

  • Również w latach 70. nastąpiły wstrząsy w rejonie Zatoki Perskiej wywołane przez rewolucje w Iranie i Afganistanie oraz wojna irańsko-iracka.. Wielka Brytania wycofała się działaniami z tego terenu. Niektóre jej pozycje w Zatoce i na Oceanie Indyjskim zajęły USA. Niektóre państwa zaktywizowały politykę regionalną pod amerykańskim patronatem. Okazało się przy tym, że niektóre państwa mają tendencje konserwatywne ( Arabia Saudyjska, Iran) a inne progresywne (LDRJ i IRAK). USA stały za konserwatywnymi i paktem CENTO, ZSRR popierał państwa z bardziej radykalnym podejściem.

  • Warto wiedzieć, że Iran bardzo szybko się dzięki ropie bogacił, skąd w połowie lat siedemdziesiątych wydatki na zbrojenia znacznie wzrosły ( 1/3 budżetu) , a głównym dostawcą były oczywiście USA.

  • Pod koniec lat 70. następuje zmiana na szczeblach władzy w Iranie i razem z tym zmiana polityki wobec USA. Na gorsze. USA umacniały bazy wojskowe dzierżawione od Omanu i Bahrajnu. Jednak Zjednoczone Emiraty Arabskie i inne państwa zaczęły występować przeciwko militaryzacji Zatoki. Polityka Iranu była wręcz antyamerykańska.

  • Ameryka Łacińska to o pierwsze sprawa Panamy, która nie chciała być gwiazdką na fladze USA. Dążyła do usamodzielnienia. Naturalnie dla USA nie było to wygodne, gdyż kanał Panamski od 1903 roku stanowił bardzo ważny element obronny USA. Dalej Peru. Chciało odzyskać niezależność państwową. Znacjonalizowano wiele zakładów amerykańskich, a firmy samochodowe zastąpiono koncesjami dla Europejczyków. Inne to m. In.Chile, Kolumbia, które jak pozostałe państwa chciały się uniezależnić od USA.

  • Razem z tymi działaniami pastwa południowej Ameryki chciały nieco się zbliżyć do Kuby ( wspieranej przez ZSRR, jako państwo komunistycznej dyktatury Fidela Castro), co było do tamtej pory niedozwolone. Występowano kolejno o złagodzenie polityki restrykcyjnej wobec Kuby, tak też się powoli działo.

  • Druga połowa lat 60. oraz pierwsza 70. cechowała się ukształtowaniem

nowego nacjonalizmu latynoamerykańskiego, klęską walki partyzanckiej w regionie oraz rozwojem multilateralizmu. Państwa latynoamerykańskie relacje z ZSRR traktowały jako swoistą demonstrację niezależności od Stanów Zjednoczonych a także instrument wykorzystywany w relacjach z dominującym w regionie mocarstwem.

  • Nawiązywanie stosunków dyplomatycznych i handlowych ze Związkiem Radzieckim było również przejawem poszukiwania przez państwa latynoamerykańskie nowych rynków zbytu, a także rezultatem porozumień zawieranych w ramach koalicji przez dochodzące do władzy ugrupowania lewicowe. W konsekwencji rozwoju nacjonalizmu i pluralizmu ideologicznego w regionie Związek Radziecki obecny był w polityce zagranicznej państw latynoamerykańskich, będąc bliskim sojusznikiem Kuby oraz partnerem handlowym wielu państw regionu. To powodowało poważne zagrożenie dla USA!!! W latach 1970- 1975 wzrósł również z 2,6 do 14% udział Ameryki Łacińskiej w wymianie handlowej Związku

Radzieckiego z państwami rozwijającymi się.

  • W drugiej połowie lat 70. nastąpił regres w stosunkach regres w stosunkach dwustronnych ZSRR z państwami latynoamerykańskimi. Było to następstwem obalenia demokratycznego rządu w Chile, jak również politycznych zmian, które dokonały się po wojskowych zamachach stanu w Urugwaju(1973), Argentynie (1976), w okresie militarnych rządów w Brazylii oraz nieprzychylnej państwu radzieckiemu polityki dyktatur w Paragwaju, Gwatemali, Hondurasie, Haiti. Ograniczone stosunki gospodarcze utrzymywała z ZSRR Argentyna (import produktów rolno- hodowlanych), Peru (sprzedaż urządzeń wojskowych, współpraca w dziedzinie rybołówstwa), Boliwia (urządzenia wydobywcze i hutnicze).

  • Państwa Am. Południowej miały też asa w rękawie w postaci pewnych zasobów ropy.

  • Ameryka Łacińska angażował się przeciwko wyścigowi zbrojeń. Większość państw poparła radziecką inicjatywę z 71’ w sprawie zwołania światowej konferencji rozbrojeniowej. Po wejściu układu z Tlatelolco 14.02. 1967, podpisano konwencję dążącą do utworzenia Agencji do spraw Zakazu Broni Jądrowej w Ameryce Łacińskiej (OPANAL).. Gwarantami bezpieczeństwa Am. Łacińskiej miały zostać państwa zewnętrzne, co było dokładnie omówione w II protokołach. ZSRR szybciej przeszły do ratyfikacji II protokołu, niż USA podpisały I. ( 1978).

  • USA raczej nie chciały się rozbrajać, wolały mieć rękę na pulsie, jednak za sprawą południa sprawy się skomplikowały.

  • W Afryce: konflikty: z kilku równoważnych przyczyn, a mianowicie:* odmiennych tradycji historycznych i kulturowo-cywilizacyjnych, * negatywnej roli kolonializmu i stosunkowo późnego osiągnięcia niepodległości przez większość państw, zwłaszcza zaś Czarnej Afryki.* zróżnicowania regionalnego (Maghreb, Afryka Równikowa, Afryka na południc od Sahary

  • PRZYKŁAD: ANGOLA

  • Angola to była kolonia portugalska, która uzyskała niepodległość w 1975 r. Była ona wynikiem Rewolucji Czerwonych Goździków w Portugalii z kwietnia 1974 r. Do 1974 r. trwała tam wojna narodowowyzwoleńcza przeciwko kolonizatorom portugalskim.

  • Proces niepodległościowy doprowadził do przejęcia kontroli nad stolicą przez siły MPLA (Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli), popierane przez ZSRR. Opozycyjne ruchy UNITA (Narodowy Związek na Rzecz Całkowitej Niepodległości Angoli) pod dowództwem Jonasa Savimbi oraz FNLA (Narodowy Front NiepodległościAngoli) pod kierownictwem Holdena Roberto przeszły do wojny partyzanckiej.

  • MPLA była popierana przez ZSRR oraz wspierana przez przysłane na ratunek przez Fidela Castro odddziały kubańskie.

  • FNLA była popierana przez Zair, prezydenta Mobutu i USA.

  • Z kolei UNITA była popierana przez RPA i USA.

  • Po nieudanej interwencji zbrojnej Zairu i RPA w 1975 r. z walki został wyeliminowany H. Roberto, a wojna domowa toczyła się między MPLA a UNITA. Kryzys w ZSRR, a później jego upadek zdawał się być szansą na jej pokojowe zakończenie. Konflikt zakończono formalnie w 1991 ale jeszcze w 97 trwała tam wojna domowa.

  • Mozambik.

  • Mozambik to także była kolonia portugalska, która w 1975 r. uzyskała niepodległość. W praktyce od samego początku, tak jak i Angola, był w ogniu wojny domowej. Od dnia uzyskania niepodległości krajem rządzi proradziecki i prochiński FRELIMO (Front Wyzwolenia Mozambiku), a walczy z nim popierany do początku lat 90. przez RPA i USA RENAMO (Narodowy Ruch Oporu Mozambiku).

  • Podczas tej wojny do 1995 r. zginęło około 1 mln ludzi. W październiku 1992 r. szef FRELIMO prezydent J.Chissano i szef RENAMO A. Dhaklama podpisali porozumienie pokojowe. Przewidywało ono zawieszenie broni, przeprowadzenie wyborów pod kontrolą ONZ oraz utworzenie 30 tys. armii złożonej z żołnierzy obydwu stron konfliktu.

Na podstawie jednego z artykułów do którego udało mi się dotrzeć:

Od czasu odzyskania niepodległości przez kolejne kraje Afryki, historia wojen, mordów, rzezi dokonywanych z nienawiści plemiennej i żądzy władzy – to obraz codzienny. Odpowiedzialność za to ponoszą głównie sami Afrykanie, ale Zachód, a przed 1989 rokiem również i blok radziecki, nie pomagały im wydostać się z pętli przemocy i nędzy.

  • Podczas zimnej wojny w Afryce USA i ZSRR prowadziły wojny. A Zachód miał do zaproponowania prymitywną eksploatację albo „politykę rozwojową” i polegającą na rozdawaniu pieniędzy skorumpowanym rządom afrykańskim.

  • Według danych ONZ w ciągu ostatnich 40 lat Zachód przekazał Afryce pomoc w wysokości prawie 570 miliardów dolarów. Wraz z rozwojem programów pomocowych rosła bieda wśród Afrykanów. Głód pojawia się dziś tylko tam, gdzie wybucha wojna, a urzędnicy kradną żywność dostarczaną z zagranicy.

Do góry