Ocena brak

Rys rozwoju rodowego czaszki

Autor /gabriela Dodano /30.12.2011

Filogenetyczny i ontogenetyczny rozwój części mózgowej czaszki wykazują wyraźną równoległość. U pierwotnych ryb (np. u rekina) przez całe życie zachowuje się czaszka chrzęstna (chondrocranium), u kostnołuskich (Ganoidei), np. u jesiotra, dochodzi już znaczna liczba mozaikowatych skostnień skórnych pokrywających czaszkę na jej powierzchni górnej; u ryb kostnoszkieletowych i wszystkich czworonożnych czaszka chrzęstna zostaje wreszcie zastąpiona kością. Podobnie we wczesnych okresach płodowych ssaków i człowieka w mezenchymatycznej tkance łącznej mózgowie (stadium mezenchymatyczne) występuje wpierw czaszka chrzęstna (stadium chrzęstne), następnie zaś czaszka kostna (stadium kostne). O ile jednak u ryb chrzęstnoszkieletowych, np. u rekina, czaszka chrzęstna (czaszka pierwotna, cranium primordiale) całkowicie otacza małe jeszcze mózgowie, o tyle już u larw płazów wr związku z powiększającym się mózgowiem w sklepieniu czaszki chrzęstnej występują znacznej wielkości ciemiączka (otwory zamknięte błoną łącznotkankową). U zarodków ssaków wraz z dalszym rozwojem mózgowia nie wystarcza już materiału chrzęstnego do objęcia całego mózgowia; czaszka chrzęstna ogranicza się z konieczności do wklęsłej płyty podstawnej (chondrocraniumi), na której spoczywa mózgowie. Powstaje teraz nowe wysokie sklepienie czaszki zawiązujące się łącznotkankowo (desmocranium\ desmos = więzadło), które wraz z chrzęstną podstawą uzupełnia puszkę mózgową. Czaszka powiększa się również ku tyłowi; granica między czaszką a kręgosłupem przesuwa się kaudalnie, wskazują na to miejsca wyjścia nerwów. Gdy u minogów z gromady kręgoustych (Cyclostomata) ostatnim nerwem, który wychodzi z czaszki, jest nerw twarzowy i przedsionkowo-ślimakowy (VII i VIII nerw czaszkowy), a u płazów — nerw błędny (X nerw czaszkowy), to u wszystkich wyższych kręgowców wraz z człowiekiem granica czaszki przesunęła się jeszcze bardziej ku tyłowi, obejmując nerw dodatkowy i pod językowy (XI i XII nerw czaszkowy). Czaszka. przedłużając się ku tyłowi, włącza więc w swój obręb zawiązki kręgów i tę tylną część możemy nazwać czaszką kręgową {spondylo cranium; spondylos = kręg); tworzy ona nieznaczną tylko część czaszki i od przodu nie daje się ściśle odgraniczyć. Największa część czaszki jest tworem autonomicznym, zbudowanym włedług własnego planu.

Czaszka trzewna jest niezależna od tych przesunięć na tylnej granicy i rozwojowo jest w najbliższych stosunkach z przednim odcinkiem cewy pokarmowej, która u niższych kręgowców służy również do oddychania. Ten odcinek cewy jelitowej ma w ścianach bocznych szczelinowate otwory, tzw. szczeliny skrzelowe, wzmocnione chrzęstnymi łukami skrzelowymi, biegnącymi między tymi szczelinami. U wyższych kręgowców, u których czynność oddychania przejęły płuca i u których wskutek tego zanikają przeważnie szczeliny skrzelowe, łuki skrzelowe ulegają częściowo uwstecznieniu, częściowo zaś obejmują inne czynności.

Podobne prace

Do góry